Może Piketty wyliczyłby nam reparacje?
Thomasa Piketty’ego przedstawiać pewnie nie trzeba. Z obowiązku powiedzmy tylko, że autor głośnego „Kapitału w XXI wieku” ma w Paryżu swoją szkołę ekonomiczną, często zabiera głos w europejskiej debacie, a jego kolejne badania zawsze odbijają się szerokim echem. Z tą – „Colonial extraction and unequal exchange have shaped two centuries of North-South inequality” – będzie pewnie podobnie. Piketty (razem z Gastonem Nievasem) przygląda się w niej głębszym przyczynom nierówności ekonomicznych w skali globalnej. Znajduje je (co dość oczywiste) w minionych 250 latach, zwłaszcza w czasie tzw. pierwszej globalizacji będącej mieszanką intensyfikacji wyzysku kolonialnego oraz eksplozji handlu na niespotykaną wcześniej skalę, czyli w latach 1800–1914.
Bilans handlowy Europy i reszty świata w tym okresie skrywa niespodziankę. Przez cały XIX w. kraje takie jak Wielka Brytania, Francja, Holandia i Niemcy miały w relacjach ze swoimi koloniami ogromny deficyt wymiany w szczycie (w latach 80. XIX w.) sięgający nawet 4 proc. całego światowego PKB. Tajemnica jest jednak dość prosta do wyjaśnienia. W owych czasach kolonie służyły przecież jako zasobnik surowców nieprzetworzonych: zbóż, bawełny, minerałów. Północ potrzebowała ich do produkowania towarów przetworzonych, które nie trafiały jednak potem na rynki Południa. A to dlatego, że mieszkańcy kolonii byli (z wyjątkiem wąskiej elity) zbyt biedni, by móc je kupować.
Jednocześnie Północ miała mnóstwo sposobów na odbijanie sobie (i to z olbrzymią nawiązką) strat poniesionych na ujemnym bilansie, np. kompletną dominację w transporcie (głównie morskim, czyli frachcie), dotkliwe daniny nakładane na kraje podbite (choćby kontrybucja od Chin po wojnach opiumowych) czy wreszcie to, że większość zysków z eksportu surowców z kolonii i tak trafiała w ręce kompradorskich elit kolonii, które natychmiast transferowały je (w różnej formie) z powrotem do Londynu czy Paryża. Efekt był taki, że przez cały okres pierwszej globalizacji zyski akumulowały się właśnie na Północy, utwierdzając jej przewagę nad resztą świata.
Załóż konto lub zaloguj się
i zyskaj dostęp na 14 dni za darmo.
Załóż konto lub zaloguj się
i zyskaj dostęp na 14 dni za darmo.
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.