Media to smakowita kość

To wybór większego dobra. Telewizja publiczna jest dobrem, tylko źle urządzonym. Dlatego proponujemy lepsze rozwiązanie, lepiej dostosowane do warunków kulturowych. Teoretycznie obecny system z KRRiT nie jest zły. W innych krajach się sprawdza. Ale u nas nie.

Coś w tym jest.

To apel do pragmatyzmu polityków. Zaczęliśmy pracować nad tym projektem, bo nabraliśmy przekonania, że politycy mają dość nieustannych skandali wokół mediów publicznych. Wszyscy oni na nich tracą. Indywidualnie i jako środowisko. Media to smakowita kość. Niewielu jest w stanie się oprzeć pokusie walki o taki łup.

To jest możliwe. Dziś dwie partie przejęły kontrolę nad mediami publicznymi. Ktoś powie: to po co mają popierać ustawę, która im tę kontrolę zabierze? Odpowiedź jest dość prosta: za chwilę i tak ją stracą. Gdy Bronisław Komorowski zostanie prezydentem, Platforma będzie mogła uchwalić taką ustawę o mediach publicznych, że weźmie wszystko. PiS i SLD mogą nie mieć nic.

Dlaczego? Platforma też ma w tym swój interes. Strategiczny. Jeżeli weźmie całe media publiczne, to znajdzie się pod straszliwą krytyką. I będzie oskarżana o podbój, o zawłaszczenie, kradzież. Będzie ponosiła odpowiedzialność za wszystko, co się w tych mediach ukaże. Dziennikarze będą mówili Donaldowi Tuskowi: to pan odpowiada za ten skandaliczny program w "Jedynce" czy "Dwójce". To pan odpowiada za to, że jakiś redaktor coś komuś powiedział, a jakiś dyrektor dał pracę koledze.

To ma krótkie nogi. Tusk szybko byłby oskarżany o to, że stał się polskim Berlusconim. Jemu to nie jest do niczego potrzebne. A Platforma ma już przeświadczenie, że jej ludzie też nie zawsze zachowują się odpowiednio.

Przeciwnie. Myślę, że Donald Tusk doskonale zdaje sobie sprawę z tego, że jego koledzy z partii mogliby się nie oprzeć rozmaitym pokusom tworzonym przez media. Mając na świeżo w pamięci sprawę hazardową, będzie optował za ustawą, która uwolni polityków od niebezpiecznych pokus.

Może tak być. Nie ma pani pojęcia, ile negatywnych scenariuszy w sprawie tej ustawy jestem w stanie narysować. Nie starczyłoby miejsca w gazecie. Ale staram się myśleć pozytywnie.

Jest szansa, by ustawa stała się międzyklubową inicjatywą. Czyli by kilkunastu posłów, tych znaczących, podpisało się pod projektem. Choć domyślam się, że nie cały projekt im się spodoba.

Szczegóły. O ile konstrukcja ustawy jest bardzo spójna - odcina media od polityki, daje im sensowne podstawy finansowe - to można dyskutować o tym, czy członków komitetu ma być 50, 60, czy iluś jeszcze. Można też dyskutować, jaki ma być szczegółowy zakres władzy Rady Mediów Publicznych.

To jest możliwe. Mogą być nią tak bardzo zachwyceni, że nic z niej nie wyjdzie. To jedna z klasycznych technik - zabijanie przez dopieszczanie i zagłaskiwanie. Myślę jednak, że ją uchwalą. Choć z pewnością nieżyczliwi będą się z niej naśmiewać.

Być może to, że członkowie komitetu będą losowani spośród osób wskazanych przez środowiska twórcze, samorządy, świat akademicki. Ale jakoś nikt się nie śmieje, gdy losowani są sędziowie do składów orzekających. Dlaczego? Losowanie spośród kompetentnego grona to jedyny, dający stuprocentową gwarancję sposób sprawiający, że doraźna manipulacja staje się niemożliwa. Nawet gdyby ktoś ułożył jakiś makiaweliczny plan przejęcia nad komitetem kontroli, to i tak na końcu wszystko pomiesza ślepy los.

Średnio w Europie na media publiczne wydaje się nieco ponad 1,5 promila PKB. My wydajemy pół promila. Niemcy wydają dziś przeszło 3 mld euro. Brytyjczycy podobnie. My wydajemy sto kilkadziesiąt milionów euro. Nie ma mowy, żeby nasze wydatki na media nagle wzrosły gwałtownie do poziomu europejskiego. Ale gdyby wzrosły do około 1 promila PKB, byłoby już dobrze.

I ja ich rozumiem. Nie mam pretensji do nikogo, kto nie płaci abonamentu, bo sytuacja w mediach publicznych jest skandaliczna. To sytuacja cyklicznie powtarzających się podbojów, zawłaszczeń. Kolejne koalicje partyjne od lat kradną społeczeństwu instytucje polityczne i używają ich do własnych interesów.

Będzie inaczej z kilku powodów. Po pierwsze nastąpi definitywne odcięcie od świata politycznego. Po drugie ludzie będą płacić za coś zupełnie innego. Dostaną też dużo więcej. Nowe media publiczne to nie tylko radio i telewizja, ale też portal. Czyli m.in. coś na kształt olbrzymiej internetowej wypożyczalni, do której można wejść i ściągnąć filmy, muzykę, programy dla dzieci - za darmo. A po trzecie te opłaty będą niższe niż obecne 17 zł abonamentu płaconego za odbiornik. Ośmiozłotowa opłata będzie odliczana od podstawy opodatkowania, więc faktycznie wyniesie 6,5 zł. Zapłacą ją tylko ci, którzy mają dochody. Osoba samotna zamiast 17 zł zapłaci 6,5. Małżeństwo z dwójką dzieci - 13 zł.

Jeżeli ludzie rzeczywiście mają tak dość telewizji publicznej, to dlaczego ciągle jest ona numerem jeden?

Nie. Ona jest po prostu lepsza. Mimo politycznej kompromitacji, mimo upolitycznienia ciągle wygrywa na rynku.

Polska tradycja każe wszędzie doszukiwać się złych intencji. To nas różni od krajów demokratycznych. Ale wystarczy spojrzeć na grono pełnomocników Komitetu Obrony Mediów Publicznych. Agnieszka Holland produkuje na świecie kilka filmów jednocześnie. Nie potrzebuje pieniędzy z TVP. Maciej Strzembosz pracował dla publicznych, prywatnych i zagranicznych stacji. Iwo Zaniewski w ogóle nie zarabia na mediach publicznych, bo jest autorem reklam. A ja? Przez całe lata nie miałem nic wspólnego z TVP. Dopiero niedawno dostałem tam program. Nie mam więc nawet interesu, by media zmieniać. Autorzy ustawy to ludzie, którzy mają w sobie coś na kształt etosu obywatelskiego. Mają poczucie odpowiedzialności za coś, co nie jest ich prywatnym interesem.

Nawet drzewa w lesie walczą ze sobą o światło. Spory? Oczywiście, że były. I dobrze.

Wielu rzeczy. Na przykład fundamentalnego pytania: jaka ma być ta ustawa? Ja uważałem, że powinna być bardzo krótka, bardzo ogólna, bez szczegółów. A Maciej Strzembosz był za bardziej rozległą i precyzyjna regulacją.

Tu poglądy też były różne. Maciej Strzembosz był za wpisaniem, jak w poprzedniej ustawie, wartości chrześcijańskich. Ja byłem przeciw.

Tak. Ale to nie jest tak ważne. Ważne jest to, jak nowe władze telewizji i radia będą o tych sprawach rozmawiać. Ludzie wybierani przez przedstawicieli środowisk twórczych, akademickich, samorządowych będą wiedzieli, jakie są oczekiwane standardy kulturowe. Czego innego od mediów oczekuje, bez urazy, Leszek Miller, a czego innego - Wisława Szymborska. Owszem, dyrektorzy będą działali pod presją oglądalności. Będą zabiegali o widzów i reklamy, które częściowo będą utrzymywały media. Ale wszystko będą starali się robić ze smakiem. Komitet będzie tego od nich żądał.

To przyjdą świeże siły. Komitet będzie działał kadencyjnie. Co roku 20 proc. członków będzie wymienianych.

Jak wszystko pójdzie bardzo dobrze, to może być uchwalona przed wakacjami. Inna rzecz - kiedy wejdzie w życie. Rozwiązania instytucjonalne mogą zacząć obowiązywać w tym roku. Może nawet od sierpnia. Problemem jest strona finansowa. Ona wymaga notyfikacji w UE, a to może trwać kilkanaście miesięcy. Tego nikt nie przewidzi.

Dziś polityk może odwołać się do układu politycznego. Ten element zniknie. Ale pytanie, co się stanie z mentalnością tych dziennikarzy, którzy nauczyli się być "na usługach", a nagle stracą politycznych patronów. Co poczną politycy, którzy dotąd udzielali wywiadów tylko tym dziennikarzom, którzy są im życzliwi?

I nadziei. Jeśli ta ustawa szczęśliwie wejdzie w życie, nie tylko media będą musiały być lepsze. Kultura polityczna też. A za nią spora część życia każdego z nas.

@RY1@i02/2010/032/i02.2010.032.000.0013.001.jpg@RY2@

Fot. Jacek Marczewski

Jacek Żakowski, publicysta Polityki, bierze udział w pracach nad obywatelskim projektem ustawy medialnej

, publicysta Polityki, bierze udział w pracach nad obywatelskim projektem ustawy medialnej