Jak ustalić uprawnienia i obliczyć trzynaste pensje

Dodatkowe wynagrodzenie roczne często określane trzynastką, trzynastą pensją lub nagrodą roczną ma w budżetówce charakter powszechny. Otrzymują je pracownicy zakładu pracy z tego sektora za rok kalendarzowy, w którym faktycznie przepracowali przynajmniej 6 miesięcy. Niektórzy podwładni dostają wskazane świadczenie bez względu na czas efektywnie przepracowany w roku kalendarzowym, np. korzystający w jego trakcie z urlopu macierzyńskiego czy wychowawczego. Badając, czy zatrudniony osiągnął minimalne 6 miesięcy stażu, uwzględniamy czas rzeczywiście przez niego przepracowany podczas zatrudnienia pracowniczego w jednym podmiocie sektora finansów publicznych.

Do stażu uprawniającego do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie wliczamy tzw. okresów pozapracowniczych, kwalifikowanych zgodnie z odrębnymi przepisami na poczet uprawnień pracowniczych, m.in. czasu pobierania zasiłku dla bezrobotnych i udokumentowanych okresów pracy za granicą.

Aby dostać trzynastą pensję, pracownik musi jeszcze spełnić cztery tzw. przesłanki negatywne, np. nie może w ciągu roku kalendarzowego, którego dotyczy świadczenie, opuścić więcej niż 2 dni pracy z przyczyn nieusprawiedliwionych.

Do podstawy wymiaru trzynastej pensji przyjmujemy składniki płacowe, które uwzględniamy w ekwiwalencie za urlop oraz wynagrodzenie za: urlop wypoczynkowy, czas pozostawania bez pracy przyznane przez sąd osobie przywróconej do pracy oraz ewentualnie za czas zwolnienia od pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej.

Katalog pracowników jest zamknięty

Dodatkowe wynagrodzenia roczne przysługuje pracownikom:

wpaństwowych jednostek sfery budżetowej, dla których środki na wynagrodzenia zostały ukształtowane w ustawie z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej,

wsamorządowych jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych prowadzących gospodarkę finansową zgodnie z ustawą z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych,

wurzędów organów władzy publicznej, kontroli, ochrony prawa oraz sądów i trybunałów wymienionych w art. 139 ust. 2 ustawy o finansach publicznych, czyli: Kancelarii Sejmu, Kancelarii Senatu, Kancelarii Prezydenta RP, Sądu Najwyższego i sądownictwa powszechnego, Krajowej Rady Sądownictwa, Naczelnego Sądu Administracyjnego wraz z wojewódzkimi sądami administracyjnymi, Trybunału Konstytucyjnego, Najwyższej Izby Kontroli, rzecznika praw obywatelskich, rzecznika praw dziecka, Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji, generalnego inspektora ochrony danych osobowych, Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Krajowego Biura Wyborczego, Państwowej Inspekcji Pracy;

wbiur poselskich, senatorskich i poselsko-senatorskich oraz klubów, kół i zespołów parlamentarnych.

Jednak pewne kategorie podwładnych w ogóle nie uzyskują dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Chodzi o:

wosoby zajmujące kierownicze stanowiska państwowe, wyszczególnione w art. 2 ustawy z 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe, a więc: prezydenta, marszałków i wicemarszałków Sejmu i Senatu, prezesa i wiceprezesów Rady Ministrów, ministrów, prezesów i wiceprezesów: Najwyższej Izby Kontroli, Narodowego Banku Polskiego, prezesów Instytutu Pamięci Narodowej i Polskiej Akademii Nauk, wiceprezesa Polskiej Akademii Nauk, przewodniczącego Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji i jej członków, rzecznika praw obywatelskich i jego zastępcę, rzecznika praw dziecka i jego zastępcę, generalnego inspektora ochrony danych osobowych i jego zastępcę, szefów Kancelarii Sejmu i Senatu oraz ich zastępców; szefa Kancelarii prezesa Rady Ministrów, szefa Kancelarii Prezydenta i jego zastępcę, szefa Służby Cywilnej, głównego inspektora pracy i jego zastępcę, kierownika Krajowego Biura Wyborczego, ministra stanu, zastępcę prokuratora generalnego, sekretarzy stanu i podsekretarzy stanu (wiceministrów), pierwszego zastępcę prezesa Narodowego Banku Polskiego, rzecznika ubezpieczonych, kierowników urzędów centralnych i ich zastępców, wojewodowów i wicewojewodów, prezesa i wiceprezesa Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa;

wżołnierzy i funkcjonariuszy: Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Celnej, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Więziennej i Biura Ochrony Rządu;

wmenedżerów kierujących niektórymi podmiotami prawnymi (por. dwa wyroki SN z 16 marca 2005 r., I PK 199/04, OSNP 2005/22/351 oraz I PK 205/04; PiZS 2006/1/32).

Fakt, że pracownik sfery budżetowej znajduje się w grupie uprawnionych do trzynastek, nie znaczy, że świadczenie należy mu się automatycznie. Aby je otrzymać za ubiegły rok kalendarzowy, musi jeszcze spełnić jeden warunek pozytywny i cztery warunki negatywne (art. 2 ust. 2 i art. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej). [tabela 1]

Tabela 1. Przesłanki nabycia nagrody rocznej za 2012 rok

rzeczywiste przepracowanie u jednego pracodawcy sfery budżetowej w 2012 roku minimum 6 miesięcy (nie dotyczy pracowników, którym trzynastka przysługuje bez względu na staż)	● zanotowanie w 2012 roku więcej niż 2 dni nieobecności nieusprawiedliwionej
● stawienie się albo przebywanie w pracy w 2012 roku w stanie nietrzeźwości
● otrzymanie w 2012 roku kary dyscyplinarnej wydalenia z pracy lub ze służby
● rozwiązanie w 2012 roku umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracownika

Otrzymanie świadczenia zależy od czasu faktycznie przepracowanego

Jest to jedyne pozytywne kryterium uzyskania dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Do minimalnego stażu gwarantującego trzynastą pensję wliczamy wyłącznie czas faktycznie przepracowany w poprzednim roku kalendarzowym przypadający na okresy zatrudnienia na podstawie stosunku pracy (umowa o pracę, powołanie, wybór, mianowanie i spółdzielcza umowa o pracę), bez względu na rodzaj umowy o pracę i wymiar czasu pracy. Nie uwzględniamy w nim ani pracy na umowach cywilnoprawnych (zlecenia, o dzieło, kontrakt menedżerski), ani samozatrudnienia. W szczególności pomijamy tzw. okresy pozapracownicze, mimo że na mocy odrębnych przepisów kwalifikujemy je na poczet pracowniczych uprawnień (m.in. pobierania zasiłku dla bezrobotnych, pracy za granicą, zawodowej służby w formacjach mundurowych). [tabela 2] [przykład 1]

Mogą być przerwy

Minimalny 6-miesięczny czas faktycznie przepracowany, uprawniający pracownika sfery budżetowej do trzynastki, ma właściwości stażu zakładowego. Chodzi o staż wypracowany w zeszłym roku kalendarzowym u jednego pracodawcy tego sektora, choć niekoniecznie ciągły. Do okresu tego przyjmujemy więc okresy faktycznie przepracowanie w poprzednim roku kalendarzowym w jednym zakładzie sfery budżetowej, bez względu na przerwy w zatrudnieniu (uchwała siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 stycznia 2003 r., III PZP 20/02, OSNP 2004/1/4). Dla przykładu sumujemy okresy rzeczywiście przepracowane przez podwładnego podczas trwania dwóch kolejnych umów o pracę zawartych z państwową jednostką budżetową w odstępie 3 miesięcy. [przykład 2]

W stażu gwarantującym uzyskanie dodatkowego wynagrodzenia rocznego uwzględniamy również zatrudnienie w poprzednim podmiocie sfery budżetowej, jeśli zmiana pracodawcy nastąpiła w trybie art. 23¹ k.p., a także w innych przypadkach przejścia zakładu, gdy przepisy szczególne przewidują następstwo prawne nowego pracodawcy w stosunkach pracy nawiązanych przez poprzedniego. O wliczeniu zatrudnienia u dotychczasowego pracodawcy nie ma mowy w razie przejęcia pracowników nie na podstawie ustawy, lecz porozumienia pracodawców (uchwała SN z 20 maja 1977 r., I PZP 18/77, OSNC 1977/11/210).

Wyłączamy okresy przechorowane

Do stażu na poczet dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 rok przyjmujemy wyłącznie czas efektywnie przepracowany w 2012 roku w ramach pracowniczego zatrudnienia w jednym zakładzie sektora finansów publicznych, z wyjątkiem transferu pracodawcy. Chodzi więc o okresy trwania stosunku pracy, gdy podwładny rzeczywiście wykonywał obowiązki służbowe, czyli codziennie stawiał się do pracy, podpisywał listę obecności, wykonywał polecenia przełożonego (uchwały SN z 25 lipca 2003 r., III PZP 7/03, OSNP 2004/2/26 oraz z 7 lipca 2011 r., III PZP 3/11, OSNP 2012/1-2/3). Za okresy faktycznie przepracowane, uwzględniane w stażu trzynastkowym, uznajemy przy tym w drodze wyjątku:

wurlop wypoczynkowy - według ekspertów trzeba go wliczać, ponieważ nikogo nie wolno dyskryminować ze względu na korzystanie z urlopu wypoczynkowego,

wzwolnienie od pracy na czas kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej (por.: art. 31 ust. 2 ustawy z 23 maja 1991 r. o związkach zawodowych, t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 79, poz. 854 z późn. zm.; rozporządzenie Rady Ministrów z 11 czerwca 1996 r. w sprawie trybu udzielania urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy pracownikom pełniącym z wyboru funkcje w związkach zawodowych oraz zakresu uprawnień przysługujących pracownikom w czasie urlopu bezpłatnego i zwolnień od pracy; Dz.U. nr 71, poz. 336 i uchwałę SN z 13 grudnia 2005 r., II PZP 9/05 OSNP 2006/7-8/109).

Do okresów uprawniających do dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie kwalifikujemy okresów nieprzepracowanych podczas trwającego stosunku pracy zarówno z przyczyn usprawiedliwionych, jak i nieusprawiedliwionych. Wykluczamy zatem zwolnienie lekarskie (por. przywołaną wyżej uchwałę SN z 7 lipca 2011 r.) czy urlopy bezpłatne, szkoleniowe i okolicznościowe.

Osiągnięcie minimum 6 miesięcy

Zasadniczo termin (w tym okres zatrudnienia) w prawie pracy upływa w dniu poprzedzającym dzień, który nazwą lub datą odpowiada początkowemu dniowi terminu (wyroki SN z 17 listopada 2004 r., II PK 64/04, M.P.Pr. 2005/1/342 i z 19 grudnia 1996 r., I PKN 47/96, OSNAPiUS 1997/17/310 oraz uchwała SN z 21 maja 1991 r., I PZP 16/91, OSNCP 1992/1/10). Dni wystające poza pełne miesiące dodajemy do siebie - z braku jakichkolwiek wskazówek w prawie pracy bądź w orzecznictwie - zgodnie z cywilną metodą, że miesiąc obejmuje 30 dni (art. 114 kodeksu cywilnego). Opisane zasady zawodzą jednak przy szacowaniu minimalnego 6-miesięcznego stażu uprawniającego do trzynastej pensji, gdyż mamy tu do czynienia z czasem faktycznie przepracowanym, a nie z okresami zatrudnienia. W stażu tym sumujemy bowiem dni:

wrzeczywiście przepracowane,

wprzebywania na urlopie wypoczynkowym,

wzwolnienia od pracy na czas pełnienia z wyboru funkcji w zarządzie zakładowej organizacji, [przykład 3]

wprzypadające między nimi dni wolne od pracy z racji 5-dniowego tygodnia pracy, niedziele i święta.

Ignorujemy przy tym nieusprawiedliwione absencje w pracy i większość usprawiedliwionych. Każdy miesiąc zatrudnienia przypadającego w 2012 roku analizujemy odrębnie, zakładając, że miesiąc to 30 dni, a minimalny staż trzynastkowy - 180 dni (30 dni x 6 miesięcy). [przykłady 4, 5]

PRZYKŁAD 1

Pominięcie stażu dla bezrobotnych

Alan K. odbywał do 15 lipca 2012 roku 6-miesięczny staż dla bezrobotnych na podstawie art. 53 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy w samorządowym zakładzie budżetowym. Następnie został od 1 sierpnia 2012 r. zatrudniony w tym samym miejscu na umowę o pracę na czas określony 2 lat. Do stażu trzynastkowego nie wliczamy stażu dla bezrobotnych. Dlatego okres faktycznie przepracowany podczas 5-miesięcy trwania okresowej umowy o pracę to zbyt mało, aby otrzymać dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2012 rok.

PRZYKŁAD 2

Ponowne zatrudnienie po przywróceniu do pracy

Zofia L. została z końcem lutego 2012 r. zwolniona z pracy, mimo że była w wieku przedemerytalnym. Od 1 września 2012 r. znowu podjęła zatrudnienie u tego samego pracodawcy sektora finansów publicznych w wyniku przywrócenia jej do pracy na dotychczasowych warunkach przez sąd pracy. Do okresów pracy zapewniających nabycie trzynastej pensji przyjmujemy zarówno czas przepracowany od 1 stycznia do 29 lutego, jak i od 1 września do 31 grudnia 2012 r. Teoretycznie jest więc możliwe, aby otrzymała dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2012 rok. W celu weryfikacji należy zbadać, ile dni faktycznie przepracowała w tym zakładzie we wskazanych okresach.

PRZYKŁAD 3

Skutki pełnienia funkcji związkowych

Barbara G., pracownica państwowej jednostki budżetowej, przez cały 2012 rok korzystała ze zwolnienia od pracy na czas pełnienia z wyboru funkcji w zarządzie zakładowej organizacji (art. 31 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych), z tytułu czego otrzymywała wynagrodzenie ustalane jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy. Barbara G. dostanie dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2012 rok. Zwolnienie od pracy na czas pełnienia z wyboru funkcji w zarządzie zakładowej organizacji traktujemy bowiem jak czas faktycznie przepracowany (por. uchwałę SN z 13 grudnia 2005 r., II PZP 9/05, OSNP 2006/7-8/109). W całości kwalifikujemy je więc do stażu przy ustalaniu prawa do trzynastki za 2012 rok.

PRZYKŁAD 4

Sumowanie i odejmowanie

W 2012 roku Iza N. - pracownica służby cywilnej, chorowała od 1 stycznia do 31 maja, przez 10 dni września i 12 dni listopada. W listopadzie wzięła 10 dni urlopu szkoleniowego, a od 15 grudnia będzie korzystać z 2-miesięcznego urlopu bezpłatnego. W okresach faktycznej pracy i innych, wpływających na uzyskanie prawa do trzynastki, nie uwzględniamy czasu przebywania na zwolnieniach lekarskich. Zatem w przedstawionej sytuacji nie bierzemy pod uwagę okresu zatrudnienia od 1 stycznia do 31 maja 2012 r. Ustalając, czy pani Iza osiągnęła minimalny staż uprawniający do trzynastki, analizujemy czas faktycznie przepracowany w pozostałych miesiącach (patrz: tabela).

czerwiec	30 dni	-
lipiec	31 dni	-
sierpień	31 dni	-
wrzesień	20 dni	10 dni
październik	31 dni
listopad	8 dni	12 dni + 10 dni = 22 dni
grudzień	14 dni	17 dni
	łącznie 165 dni	łącznie 49 dni

Iza N. nie dostanie dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 rok, bo nie może wykazać minimalnego stażu trzynastkowego.

PRZYKŁAD 5

Trzy umowy na czas określony

W 2012 roku Wojciech W. pracował w samorządowym zakładzie budżetowym na podstawie umowy o pracę na okres próbny od 12 stycznia do 11 kwietnia i po krótkiej przerwie w ramach angażu okresowego od 1 czerwca do 21 września. W styczniu skorzystał z 2 dni opieki na dziecko (zgodnie z art. 188 k.p.), a w marcu z 5 dni zwolnienia lekarskiego. Następnie został zatrudniony na stałe od 24 grudnia i do końca 2012 roku nie opuścił żadnego dnia roboczego. Jak oszacować w przedstawionej sytuacji staż trzynastkowy, wyjaśniamy w tabeli.

styczeń	18 dni	11 dni + 2 dni = 13 dni
luty	29 dni	-
marzec	26 dni	5 dni
kwiecień	11 dni	19 dni
czerwiec	30 dni	-
lipiec	31 dni	-
sierpień	31 dni	-
wrzesień	21 dni	9 dni
grudzień	8 dni	23 dni
	łącznie 205 dni	łącznie 69 dni

W 2012 roku Wojciech W. miał 205 dni zaliczanych do stażu trzynastkowego. Przysługuje mu zatem dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2012 rok.

Tabela 2. Okresy wliczane i niewliczane do stażu trzynastkowego

umowa o pracę w celu przygotowania zawodowego	jest to rodzaj umowy o pracę (art. 194 i następne k.p.)	staż dla bezrobotnych	bezrobotny odbywa staż u pracodawcy w ramach umowy zawartej przez starostę z pracodawcą; pracodawca nie nawiązuje z bezrobotnym stosunku pracy (art. 53 ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy)
prace interwencyjne/roboty publiczne	pracodawca nawiązuje ze skierowanymi do niego w tym trybie bezrobotnymi umowy o pracę (par. 7 ust. 5 rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 7 stycznia 2009 r. w sprawie organizowania prac interwencyjnych i robót publicznych oraz jednorazowej refundacji kosztów z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne).	przygotowanie zawodowe dorosłych bezrobotnych	odbywa się w ramach umowy starosty z pracodawcą i ewentualnie jeszcze z instytucją szkoleniową; pracodawca nie nawiązuje stosunku pracy z bezrobotnym (art. 53a - 53j ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy)
aplikacja administracyjna w urzędzie	pracodawca nawiązuje z aplikantem stosunek pracy (art. 7 ust. 1 ustawy z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych).	praktyka absolwencka	umowa o praktykę absolwencką nie jest umową o pracę, lecz cywilnoprawną (ustawa z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich).
		praca pracownika tymczasowego	umowa o pracę podpisywana jest z agencją pracy tymczasowej; pracodawca użytkownik nie nawiązuje stosunku pracy z pracownikiem tymczasowym (art. 7 ustawy z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych).

Czasami nagroda roczna przysługuje bez względu na staż

Pracownicy w wymienionych niżej sytuacjach nie muszą spełniać warunku rzeczywistego przepracowania u jednego pracodawcy ze sfery budżetowej przynajmniej 180 dni w roku kalendarzowym. Dostają oni trzynaste pensje, bez względu na staż, w razie:

wnawiązania stosunku pracy podczas roku z nauczycielem lub nauczycielem akademickim zgodnie z organizacją pracy szkoły lub szkoły wyższej;

wzatrudnienia do pracy sezonowej na co najmniej trzy miesiące.

Przepisy nie definują pracy sezonowej. Uznajemy, że zatrudnienie sezonowe to wykonywanie prac, których występowanie lub nasilenie ma charakter okresowy, związany bezpośrednio z właściwościami pór roku. Praca sezonowa odbywa się na podstawie umowy terminowej.

wpowołania pracownika do czynnej służby wojskowej lub skierowania do odbycia zastępczej służby;

wrozwiązania stosunku pracy w związku: z przejściem na emeryturę, rentę szkoleniową albo z tytułu niezdolności do pracy lub na świadczenie rehabilitacyjne, z przeniesieniem służbowym, powołaniem lub wyborem, z likwidacją pracodawcy albo zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn dotyczących pracodawcy, z likwidacją jednostki organizacyjnej pracodawcy lub jej reorganizacją.

W sektorze prywatnym zwolnienie kogoś z pracy tylko dlatego, że uzyskał prawo do emerytury, stanowi przejaw dyskryminacji (por. uchwały SN w składzie siedmiu sędziów z 19 listopada 2008 r., I PZP 4/08, OSNP 2009/13-14/165 i z 21 stycznia 2009 r., II PZP 13/08, OSNP 2009/19-20/248). Pracodawcy sfery budżetowej mogą się rozstawać z podwładnymi wyłącznie z tego powodu, ponieważ wprost pozwalają im na to pragmatyki służbowe. Przykładowo:

- można rozwiązać stosunek pracy za 3-miesięcznym wypowiedzeniem z mianowanym urzędnikiem państwowym w razie osiągnięcia wieku 65 lat, jeżeli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury (art. 13 ust. 1 pkt 5 ustawy o pracownikach urzędów państwowych), [przykład 6]

- pracodawca ma prawo rozwiązać stosunek pracy z urzędnikiem służby cywilnej, z zachowaniem 3-miesięcznego wypowiedzenia, w razie osiągnięcia przez niego 65 lat, jeśli okres zatrudnienia umożliwia mu uzyskanie prawa do emerytury (art. 71 ust. 2 pkt 1 ustawy o służbie cywilnej),

- stosunek pracy z nauczycielem zatrudnionym na podstawie mianowania ulega rozwiązaniu z końcem roku szkolnego, kiedy ukończył on 65 lat po uprzednim 3-miesięcznym wypowiedzeniu (jeśli z osiągnięciem tego wieku nauczyciel nie nabył prawa do emerytury, dyrektor przedłuża okres zatrudnienia maksymalnie o 2 lata od momentu ukończenia 65 lat) - art. 23 ust. 1 pkt 4 Karty nauczyciela,

- stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego zatrudnionego w uczelni publicznej wygasa z końcem roku akademickiego, w którym ukończył on 65 lat; stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego posiadającego tytuł naukowy profesora, zatrudnionego na stanowisku profesora nadzwyczajnego lub zwyczajnego w uczelni publicznej, wygasa z końcem roku akademickiego, w którym ukończył 70 lat; stosunek pracy mianowanego nauczyciela akademickiego pełniącego funkcję rektora, z końcem roku akademickiego, w którym ukończył 70 lat przekształca się - na czas pozostały do zakończenia pełnienia tej funkcji - w stosunek pracy na podstawie umowy o pracę (art. 127 ust. 2 i 4 prawa o szkolnictwie wyższym).

wpodjęcia zatrudnienia: w wyniku przeniesienia służbowego, na podstawie powołania lub wyboru, w związku z likwidacją poprzedniego pracodawcy albo ze zmniejszeniem zatrudnienia z przyczyn tego pracodawcy, w związku z likwidacją jednostki organizacyjnej poprzedniego pracodawcy lub jej reorganizacją, po zwolnieniu z czynnej służby wojskowej albo po odbyciu służby zastępczej; [przykład 7]

wwygaśnięcia stosunku pracy w związku ze śmiercią pracownika;

wkorzystania z urlopów: wychowawczego, dla poratowania zdrowia, przez nauczyciela lub nauczyciela akademickiego z urlopu na cele naukowe, artystyczne lub kształcenia zawodowego; [przykłady 8, 9, 10]

wkorzystania z urlopu macierzyńskiego.

Formalnie okres korzystania z urlopu macierzyńskiego podlega wyłączeniu ze stażu ustalanego w celu stwierdzenia nabycia prawa do trzynastej pensji. Jednak Trybunał Konstytucyjny to zakwestionował w wyroku z 9 lipca 2012 r. (P 59/11; Dz.U. z 2012 r., poz. 819). Trybunał zakwalifikował urlop macierzyński do okoliczności uprawniających do uzyskania dodatkowego wynagrodzenia rocznego bez względu na staż faktycznie przepracowany w roku kalendarzowym. TK stwierdził, że w tym aspekcie urlop macierzyński powinien odnosić przynajmniej jednakowe skutki z urlopem wychowawczym.

Opisany wyrok TK wszedł w życie w dniu jego ogłoszenia (17 lipca 2012 r.), ale nie spowodował automatycznego uchylenia zakwestionowanego przepisu - art. 2 ust. 3 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Do tego potrzebna jest zmiana cytowanej ustawy. Orzeczenie zostało bowiem wydane wskutek zapytania prawnego Sądu Rejonowego w Białymstoku. Na jego podstawie dodatkowe wynagrodzenie roczne za poprzednie lata mogli wywalczyć ci pracownicy, którzy wystąpili o nie do sądów, ale przegrali z powodu długiego urlopu macierzyńskiego. Orzeczenie Trybunału o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, stanowi podstawę do wznowienia postępowania (art. 190 ust. 4 konstytucji). Skargę o wznowienie postępowania wolno im było składać w ciągu 3 miesięcy od wejścia w życie cytowanego wyroku trybunału, czyli do 17 października 2012 r.

W trudnej sytuacji są pracodawcy, do których będą się zgłaszać pracownicy o wypłatę trzynastek za 2012 rok, jeśli do czasu ich wypłaty (do końca pierwszego kwartału 2013 roku) nie zostanie odpowiednio zmieniona ustawa o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym. Moim zdaniem powinni oni iść na rękę podwładnym i wypłacać trzynastki za 2012 rok z uwzględnieniem wyroku TK z 9 lipca 2012 r. Inaczej będą oni wygrywali spory sądowe, ponieważ sąd cywilny może nie zastosować się do przepisu, który uzna za niekonstytucyjny. Sądy ferowałyby zapewne wyroki korzystne dla takich pracowników, powołując się na autorytet sędziów TK.

PRZYKŁAD 6

Przejście na emeryturę urzędnika państwowego

Stosunek pracy Stefana N., mianowanego urzędnika państwowego, został rozwiązany z końcem marca 2012 r. za wypowiedzeniem pracodawcy z powodu uzyskania przez niego emerytury na zasadach dotyczących ogółu pracowników. Stefan N. otrzyma trzynastą pensję za 2012 rok. Zaliczamy go bowiem do grona zatrudnionych uzyskujących trzynastki bez względu na czas faktycznie przepracowany w roku kalendarzowym. Nie weryfikujemy zatem, czy w 2012 roku rzeczywiście przepracował minimum 180 dni w jednym urzędzie państwowym. Jego trzynastkę należy obliczyć na podstawie wynagrodzenia za czas faktycznie przepracowany w 2012 roku (od 1 stycznia do 31 marca).

PRZYKŁAD 7

Podjęcie pracy wskutek likwidacji zakładu budżetowego

Stosunek pracy Jolanty D. został rozwiązany 30 kwietnia 2012 r. w wyniku wypowiedzenia pracodawcy uzasadnionego likwidacją pracodawcy (samorządowego zakładu budżetowego). Od 1 października 2012 r. podjęła ona zatrudnienie w samorządowej jednostce budżetowej, gdzie pracuje do dziś. Mimo że kobieta w poprzednim roku pracowała w dwóch zakładach i w żadnym nie uzyskała minimum 180 dni efektywnej pracy, przysługuje jej dodatkowe wynagrodzenie roczne za 2012 rok. Pierwsza umowa o pracę została bowiem rozwiązana w związku z likwidacją pracodawcy, a angaż w nowym miejscu nastąpił w wyniku likwidacji poprzedniego pracodawcy. Jolanta D. powinna dostać dwie trzynastki za 2012 rok - od obu pracodawców, według czasu rzeczywiście u nich przepracowanego.

PRZYKŁAD 8

Nieważny okres urlopu dla poratowania zdrowia

W 2012 roku Tadeusz R. - nauczyciel, przebywał przez 10 miesięcy (od stycznia do października) na urlopie dla poratowania zdrowia, a przez 1 miesiąc (listopad) na zwolnieniu lekarskim. Tadeusz R. mimo pobytu w 2012 roku na urlopie dla ratowania zdrowia (bez względu na jego długość) ma prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego, niezależnie od czasu faktycznie przez niego przepracowanego w 2012 roku. Jednak świadczenie zostanie obliczone jedynie na podstawie wynagrodzenia uzyskanego w 2012 roku za 1 miesiąc rzeczywiście przepracowany (grudzień), z pominięciem wynagrodzenia za urlop dla poratowania zdrowia oraz wynagrodzenia chorobowego.

PRZYKŁAD 9

Korzystanie przez cały rok z wychowawczego

Przez cały 2012 rok Elżbieta K., pracownica ministerstwa, pozostawała na urlopie wychowawczym. Nie otrzyma ona trzynastki za 2012 r. mimo, że formalnie nabędzie do niej prawo. Do podstawy wymiaru świadczenia nie przyjmujemy wynagrodzenia za usprawiedliwione nieobecności w pracy.

PRZYKŁAD 10

Pominięcie wynagrodzenia za usprawiedliwioną nieobecność

Stanisław D., nauczyciel, był na urlopie dla poratowania zdrowia od 1 stycznia do 31 grudnia 2012 r. Za czas urlopu dostaje wynagrodzenie zasadnicze, dodatek za wysługę lat i zachowuje prawo do innych świadczeń pracowniczych, w tym dodatków socjalnych określonych w art. 54 Karty nauczyciela. Mimo tego podstawa wymiaru trzynastki za 2012 rok wynosi zero, ponieważ wynagrodzenie za okres urlopu dla poratowania zdrowia ulega wyłączeniu z niej - jako wynagrodzenie za usprawiedliwioną nieobecność w pracy.

Ustalając podstawę, trzeba pamiętać o wyłączeniach

Do podstawy wymiaru przyjmujemy składniki płacowe uwzględniane do obliczenia ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy oraz:

wwynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,

wwynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy pracownika przywróconego do pracy przez sąd (art. 4 ust. 1 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej),

wewentualnie wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej w trybie art. 31 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych.

Składniki pensji wliczane do podstawy wymiary wymiaru ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy, a więc i podstawy wymiaru trzynastek, regulują trzy akty wykonawcze:

wdla nauczycieli - rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 26 czerwca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania wynagrodzenia oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy nauczycieli (Dz.U. nr 71, poz. 737 z późn. zm.),

wdla nauczycieli akademickich - rozporządzenie ministra nauki i szkolnictwa wyższego z 2 listopada 2006 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia za urlop wypoczynkowy oraz ekwiwalentu pieniężnego za okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego nauczycieli akademickich (Dz.U. nr 203, poz. 1499 z późn. zm.),

wdla pozostałych pracowników sfery budżetowej - rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop - Dz.U. nr 2, poz. 14 z późn. zm. (dalej: rozporządzenie urlopowe).

Podkreślić trzeba, że składniki wchodzące do podstawy wymiaru ekwiwalentu uwzględniamy wyłącznie w kalkulacji dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Nie znaczy to, że trzynaste pensje ustalamy tak samo jak ekwiwalent za urlop wypoczynkowy.

Zasady dla większości

Do podstawy wymiaru trzynastek należnych większości pracowników sfery budżetowej kwalifikujemy wynagrodzenia i inne świadczenia ze stosunku pracy, pensję za urlop wypoczynkowy i za czas pozostawania bez pracy przez pracownika przywróconego do pracy przez sąd, ewentualnie wynagrodzenie za czas zwolnienia od pracy na okres kadencji w zarządzie zakładowej organizacji związkowej w trybie art. 31 ust. 2 ustawy o związkach zawodowych, z wyjątkiem:

wjednorazowych i nieperiodycznych wypłat za spełnienie określonego zadania bądź za konkretne osiągnięcie (np. nagród uznaniowych);

wwynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz niezawinionego przez pracownika przestoju;

wnagród jubileuszowych;

wekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy;

wdodatkowego wynagrodzenia radcy prawnego z tytułu zastępstwa sądowego;

Radcy prawnemu należy się dodatkowe wynagrodzenie nie niższe od 65 proc. kosztów zastępstwa sądowego przyznanych stronie przez niego reprezentowanej przez sąd, w ugodzie, postępowaniu polubownym, arbitrażu zagranicznym bądź w postępowaniu egzekucyjnym pod warunkiem, że koszty te zostały ściągnięte od strony przeciwnej (art. 22⁴ par. 2 ustawy z 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych; t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 10, poz. 65 z późn. zm.). Gdy pracodawcą radcy prawnego jest państwowa jednostka budżetowa, koszty zastępstwa sądowego stanowią należność cywilną, której wysokość i termin strony określają w umowie cywilnoprawnej. Nie ma więc mowy o ich kwalifikacji do podstawy wymiaru ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i trzynastki. Koszty zastępstwa sądowego uiszczane radcom prawnym przez pozostałych pracodawców to rodzaj wynagrodzenia za pracę (wyrok SN z 6 lipca 2011 r., II PK 17/11, MPP 2011/10/533). Jednak i one zostały wykluczone z podstawy wymiaru trzynastej pensji na podstawie par. 6 pkt 6 rozporządzenia urlopowego.

wwynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną;

Wyłączając wynagrodzenia za czas choroby z podstawy ekwiwalentu za urlop, rozporządzenie urlopowe nie precyzuje, że chodzi o wynagrodzenie chorobowe z art. 92 k.p. Należy więc uznać, że do podstawy dodatkowego wynagrodzenia rocznego nie wliczamy nie tylko wynagrodzenia chorobowego (określonego w art. 92 k.p.) ale także wypłacanych obok niego jakichkolwiek innych składników płacy przysługujących podwładnemu za czas choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną (pośrednie potwierdzenie tezy w uchwale SN z 25 lipca 2003 r., III PZP 7/2003; OSNP 2004/2/26).

Jeśli zatrudniony dostaje dodatek w stałej stawce miesięcznej bez względu na to, czy w danym miesiącu korzystał ze zwolnienia lekarskiego, do trzynastki przyjmujemy tylko część dodatku przypadającą na czas przepracowany. Dodatek za ten miesiąc trzeba więc rozbić na dwie części zgodnie z par. 11 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (dalej: rozporządzenie w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy). [przykład 11]

wwynagrodzenia za czas innej niż urlop wypoczynkowy usprawiedliwionej nieobecności w pracy (wynagrodzenie za urlop wypoczynkowy włączamy do podstawy wymiaru trzynastki);

Dotyczy to np. wynagrodzenia za dni opieki nad dzieckiem, za urlopy okolicznościowe i szkoleniowe. Wyłączenie to obejmuje również składniki płacowe wypłacane pracownikowi obok zasiłku macierzyńskiego. Urlop macierzyński jest bowiem usprawiedliwioną nieobecnością w pracy inną niż niezdolność do pracy z powodu choroby bądź odosobnienia w związku z chorobą zakaźną. Gdy więc podwładny otrzymuje dodatek za czas przebywania na zasiłku macierzyńskim, do podstawy wymiaru trzynastki wchodzi wyłącznie dodatek należny za czas przepracowany. Rozliczamy go identycznie jak w przykładzie 11, czyli zgodnie z par. 11 rozporządzenia w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy.

wnagród z zakładowego funduszu nagród, dodatkowego wynagrodzenia rocznego, należności z tytułu udziału w zysku lub w nadwyżce bilansowej;

wodpraw emerytalnych i rentowych oraz innych odpraw pieniężnych, np. z tytułu zwolnienia z przyczyn nie dotyczących pracownika;

wodszkodowania przysługującego w razie rozwiązania stosunku pracy;

wkwoty wyrównania wynagrodzenia do poziomu minimalnej płacy.

Do podstawy wymiaru trzynastej pensji nie wliczamy także zasiłków z ubezpieczenia chorobowego (chorobowych, macierzyńskich, opiekuńczych, świadczenia rehabilitacyjnego), świadczeń z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych oraz należności z tytułu podróży służbowych. [przykład 12]

Dla nauczycieli oświatowych i...

Przepisy urlopowe nauczycieli precyzują wprost, jakie składniki płacy wchodzą do podstawy wymiaru ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy (w konsekwencji trzynastej pensji), a jakie nie. Do podstawy wymiaru dodatkowego wynagrodzenia rocznego nauczycieli przyjmujemy:

wwynagrodzenie zasadnicze,

wdodatki: za wysługę lat, motywacyjny, funkcyjny, za warunki pracy, [przykład 13]

wwynagrodzenie za godziny ponadwymiarowe i godziny doraźnych zastępstw,

wdodatkowe wynagrodzenie za pracę w porze nocnej,

wodrębne wynagrodzenie za zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze w dniu wolnym od pracy,

wwynagrodzenie za pracę w święto,

wdodatek za uciążliwość pracy,

wwynagrodzenie za urlop wypoczynkowy,

wwynagrodzenie za czas pozostawania bez pracy przez pracownika przywróconego do pracy przez sąd,

wjednorazowy dodatek uzupełniający.

Pomijamy natomiast m.in.:

wwynagrodzenie za gotowość do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

wwynagrodzenie za inną niż urlop wypoczynkowy usprawiedliwioną nieobecność w pracy (wynagrodzenie z tytułu urlopu dla poratowania zdrowia - por. uchwałę SN z 10 października 2000 roku, III ZP 22/2000, OSNP 2001/5/142),

wwynagrodzenie za czas niezdolność do pracy z powodu choroby oraz odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

wnagrody jubileuszowe i trzynastki (choć rozporządzenie ministra edukacji narodowej z 26 czerwca 2001 r. bezpośrednio nie rozstrzyga tej kwestii).

...akademickich

Obliczając dodatkowe wynagrodzenie roczne dla nauczycieli akademickich, uwzględniamy wynagrodzenie i inne świadczenia ze stosunku pracy, pensję za urlop wypoczynkowy i za czas pozostawania bez pracy przez pracownika przywróconego do pracy przez sąd, z wyłączeniem:

wjednorazowych lub nieperiodycznych wypłat za wykonanie określonego zadania bądź za określone osiągnięcie, w tym za recenzje,

wwynagrodzenia za czas gotowości do pracy oraz za czas niezawinionego przez pracownika przestoju,

wekwiwalentu pieniężnego za okres niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego,

wnagród jubileuszowych,

wnagród za osiągnięcia naukowe, dydaktyczne i organizacyjne albo za całokształt dorobku określonych w art. 155 ust. 1 i 2 prawa o szkolnictwie wyższym, [przykład 14]

wodpraw emerytalnych lub rentowych,

wdodatkowego wynagrodzenia rocznego,

wwynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną,

wodszkodowania przysługującego nauczycielowi akademickiemu w razie rozwiązania stosunku pracy.

PRZYKŁAD 11

Częściowe uwzględnienie dodatku specjalnego

Wojciech K., pracownik samorządowej jednostki budżetowej, uzyskuje dodatek specjalny w stałej stawce miesięcznej 300 zł niezależnie od tego, ile dni w miesiącu przechorował. W listopadzie 2012 r. korzystał ze zwolnienia lekarskiego przez 7 dni. W celu ustalenia, jaka wartość dodatku należna za ten miesiąc wchodzi do podstawy wymiaru trzynastej pensji, liczymy dodatek częściowy tak:

● stawka dzienna dodatku - dodatek w stałej stawce miesięcznej dzielimy przez 30 dni (300 zł : 30 dni = 10 zł);

● kwota zmniejszenia stałej stawki miesięcznej - dzienną stawkę dodatku mnożymy przez liczbę dni zwolnienia lekarskiego, za jakie pracownikowi przysługuje wynagrodzenie chorobowe i/lub zasiłek chorobowy (10 zł x 7 dni = 70 zł);

● finalna kwota dodatku częściowego (za dni przepracowane) - od stałej stawki miesięcznej odejmujemy kwotę zmniejszenia (300 zł - 70 zł = 230 zł).

Do podstawy wymiaru włączamy 230 zł dodatku specjalnego za listopad 2012 r.

PRZYKŁAD 12

Podstawa bez zasiłków

W 2012 roku Jan K., pracownik samorządowy, faktycznie przepracował w jednostce samorządowej wymagane 6 miesięcy do nabycia trzynastej pensji. W 2012 roku uzyskał on od pracodawcy: 29 700 zł pensji zasadniczej, 6400 zł dodatku za wieloletnią pracę za czas przepracowany, 3920 zł dodatku funkcyjnego za czas faktycznie przepracowany, nagrodę jubileuszową za 20-lecie pracy zawodowej w wysokości 75 proc. miesięcznego wynagrodzenia, wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy, nagrody w łącznej kwocie 2300 zł oraz trzynastkę za 2011 rok. Ustalajac podstawę wymiaru trzynastki uwzględniamy:

● wynagrodzenie zasadnicze - 29 700 zł,

● dodatek za wieloletnią pracę należny za czas przepracowany - 6400 zł,

● dodatek funkcyjny należny za czas przepracowany - 3920 zł.

Natomiast wyłączamy z podstawy:

● nagrodę jubileuszową

● dodatek za wieloletnią pracę należny za czas choroby i innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

● dodatek funkcyjny należny za czas choroby i innej usprawiedliwionej nieobecności w pracy,

● nagrodę

● wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy,

● trzynastkę za 2011 rok.

Podstawa wymiaru trzynastki za 2012 rok wynosi zatem 40 020 zł (29 700 zł + 6400 zł + 3920 zł) a finalna kwota trzynastki - 3401,70 zł (40 020 zł x 8,5 proc.).

PRZYKŁAD 13

Dodatek motywacyjny i wiejski

W 2012 roku Marta L., nauczycielka gminnej szkoły, nie została zatrudniona zgodnie z organizacją pracy szkoły, jednak przepracowała w niej faktycznie wymagane minimum 6 miesięcy do uzyskania prawa do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 rok. W 2012 roku dostała ona od tego pracodawcy 19 995 zł wynagrodzenia zasadniczego, 1276 zł dodatku za wysługę lat za czas przepracowany, 1200 zł dodatku motywacyjnego za czas przepracowany, 334 zł wynagrodzenia za godziny doraźnych zastępstw, nagrodę z okazji Dnia Edukacji Narodowej 1700 zł, dodatek wiejski w wysokości 10 proc. wynagrodzenia zasadniczego oraz świadczenia chorobowe. Ustalając podstawę wymiaru trzynastki, uwzględniamy:

● wynagrodzenie zasadnicze - 19 995 zł,

● dodatek za wysługę lat należny za czas przepracowany - 1276 zł,

● dodatek motywacyjny należny za czas przepracowany - 1200 zł,

● wynagrodzenie za doraźne zastępstwa - 334 zł.

Wyłączamy natomiast z podstawy: nagrodę z okazji Dnia Edukacji Narodowej i dodatek wiejski, ponieważ nie mieszczą się w pojęciu wynagrodzenia nauczyciela oraz świadczenia chorobowe. Podstawa wymiaru trzynastki za 2012 rok wynosi 22 805 zł (19 995 zł + 1276 zł + 1200 zł + 334), a kwota trzynastki - 1938,43 zł (22 805 zł x 8,5 proc.).

PRZYKŁAD 14

Pominięcie nagród za osiągnięcia dydaktyczne

Teresa N., nauczycielka akademicka, dostała w marcu 2012 roku 22 tys. wynagrodzenia za czas pozostawania bez pracy z tytułu bezprawnego zwolnienia jej z pracy w 2011 roku. Oprócz tego w 2012 roku otrzymała łącznie 29 670 zł składników wynagrodzenia za pracę i dodatków wliczanych na poczet trzynastki i 5000 zł nagród za osiągnięcia dydaktyczne. Nabyła prawo do dodatkowego wynagrodzenia rocznego za 2012 rok. Obliczamy je tak:

● podstawa wymiaru: 29 670 zł + 22 000 zł = 51 670 zł (z podstawy wymiaru wyłączamy nagrody za osiągnięcia dydaktyczne),

● finalna kwota trzynastki za 2012 rok 4391,95 zł (51 670 zł x 8,5 proc.).

Nie zawsze w ciągu pierwszych trzech miesięcy kolejnego roku

Od tej zasady, przewidzianej w art. 5 ust. 2 ustawy o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej, jest jeden wyjątek - pracownik, z którym stosunek pracy został rozwiązany w związku z likwidacją pracodawcy, dostaje ją ostatniego dnia zatrudnienia. Dotyczy to tylko rozwiązania stosunku pracy, a ponadto powodem rozwiązania stosunku pracy musi być likwidacja pracodawcy.

Pragmatyki służbowe ograniczają możliwość rozwiązania stosunku pracy z pracownikami zatrudnionymi na podstawie mianowania z powodu likwidacji pracodawcy. I tak dyrektor generalny wręcza z tych przyczyn 3-miesięczne wypowiedzenie urzędnikowi służby cywilnej, gdy nie jest możliwe jego przeniesienie do kolejnego urzędu w tej samej czy innej miejscowości (art. 71 ust. 1 pkt 4 ustawy o służbie cywilnej). Nauczyciel traci z tych względów pracę w razie całkowitej lub częściowej likwidacji szkoły (art. 20 ust. 1 pkt 1 Karty nauczyciela). Z kolei rozstanie z mianowanym nauczycielem akademickim może nastąpić w razie wszczęcia postępowania w sprawie likwidacji uczelni (art. 124 ust. 1 pkt 2 prawa o szkolnictwie wyższym).

Do większości pracowników budżetówki należy jednak w przypadku likwidacji pracodawcy stosować kodeks pracy (art. 41¹) i ustawę z 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.

Jeśli w trakcie roku kalendarzowego stosunek pracy wygasa np. z powodu upływu 3 miesięcy tymczasowego aresztowania, nie upoważnia to do szybszej wypłaty dodatkowego wynagrodzenia rocznego. Trzynastkę w takiej sytuacji należy wypłacić w standardowym terminie, a więc do końca I kwartału kolejnego roku kalendarzowego.

Po ustaniu zatrudnienia

Zdarza się, że trzynaste pensje wypłacamy pracownikom już po rozwiązaniu z nimi stosunku pracy. Często okres między rozstaniem np. za porozumieniem stron a uiszczeniem świadczenia wynosi prawie rok. Regulowane w ten sposób dodatkowe wynagrodzenie roczne stanowi nadal przychód ze stosunku pracy. Stosujemy więc do niego pracownicze koszty uzyskania przychodu, ale nie ulgę podatkową 46,33 zł miesięcznie (interpretacja podatkowa I Urzędu Skarbowego Łódź-Bałuty z 22 maja 2007 roku; I USB XVI/415/34/07).

Jeżeli przed ustaniem zatrudnienia wynagrodzenie pracownika zostało zajęte przez komornika lub administracyjny organ egzekucyjny, wciąż dokonujemy z niego obowiązkowych potrąceń aż do czasu odwołania zajęcia przez organ egzekucyjny. Trzynastkę doliczamy wówczas do wynagrodzenia uiszczonego pracownikowi w dniu jej wypłaty i od łącznej sumy dokonujemy potrąceń. Obowiązuje przy tym jedna maksymalna dopuszczalna kwota potrącenia i pojedyncza kwota wolna dla każdego rodzaju obligatoryjnego potrącenia. Pamiętać przy tym musimy, że na poczet alimentów potrąceń z trzynastki dokonujemy w pełnej wysokości netto (art. 87 par. 5 k.p.). [przykład 15]

Śmierć pracownika

Trzynastka, której pracodawca nie zdążył wypłacić zatrudnionemu przed jego śmiercią, staje się w chwili jego śmierci prawem majątkowym. Wypłacamy ją w częściach równych jego małżonkowi lub innych członkom rodziny zmarłego uprawnionym do renty rodzinnej niezwłocznie po weryfikacji uprawnień i bez czekania na finał postępowania spadkowego. Od strony podatkowej stanowi ona wówczas przychód z praw majątkowych, do którego stosujemy 18-proc. zaliczkę (nie ma jednak kosztów uzyskania przychodów). W tej sytuacji od trzynastki nie pobieramy składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Z wynagrodzenia za pracę uiszczanego po śmierci zatrudnionego członkom jego rodziny dokonujemy obowiązkowych potrąceń na zasadach ogólnych (wyrok SN z 18 października 1971 r., I PR 15/71, LEX nr 14146).

PRZYKŁAD 15

Zasady dokonywania potrąceń

Wynagrodzenie pracownika państwowej jednostki budżetowej zostało zajęte przez komornika tytułem alimentów, na kwotę 22 000 zł. Zakładamy, że w marcu 2013 roku jednostka wypłaci pracownikowi 2700 zł netto wynagrodzenia za pracę i 1750 zł netto trzynastej pensji za 2012 rok. Przyjmując, że pracownik jest zatrudniony na pełnym etacie, przysługują mu podstawowe koszty uzyskania przychodu i że złożył PIT-2, rozliczenie potrąceń należy dokonać w następujący sposób.

Potrącenie z wynagrodzenia za pracę w marcu 2013 roku:

● podstawa wymiaru 2700 zł netto,

● maksymalna dopuszczalna kwota potrącenia tytułem alimentów 2700 zł x 3/5 = 1620 zł,

● kwota wolna tytułem alimentów - brak,

● faktyczna możliwa kwota potrącenia - 1620 zł,

● wynagrodzenie za pracę na rękę 1080 zł (2700 zł - 1620 zł).

Potrącenie z trzynastki za 2012 rok:

● podstawa wymiaru 1750 zł netto,

● maksymalna dopuszczalna kwota potrącenia tytułem alimentów - pełna kwota netto 1750 zł,

● kwota wolna tytułem alimentów - brak,

● faktyczna możliwa kwota potrącenia - 1750 zł,

● kwota trzynastki do wypłaty wynosi 0 zł.

@RY1@i02/2012/237/i02.2012.237.217000500.803.jpg@RY2@

Renata Majewska, szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Renata Majewska

szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

@RY1@i02/2012/237/i02.2012.237.217000500.804.jpg@RY2@

Podstawa prawna

Ustawa z 12 grudnia 1997 r. o dodatkowym wynagrodzeniu rocznym dla pracowników jednostek sfery budżetowej (Dz.U. nr 160, poz. 1080 z późn. zm.).

Ustawa z 23 grudnia 1999 r. o kształtowaniu wynagrodzeń w państwowej sferze budżetowej oraz o zmianie niektórych ustaw (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 79, poz. 431 z późn. zm.).

Ustawa z 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. nr 157, poz. 1240 z późn. zm.).

Ustawa z 31 lipca 1981 r. o wynagrodzeniu osób zajmujących kierownicze stanowiska państwowe (t.j. Dz.U. z 2011 r. nr 79, poz. 430 z późn. zm.).

Ustawa z 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415 z późn. zm.).

Ustawa z 21 listopada 2008 r. o służbie cywilnej (Dz.U. nr 227, poz. 1505 z późn. zm.).

Ustawa z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Ustawa z 9 lipca 2003 r. o zatrudnianiu pracowników tymczasowych (Dz.U. nr 166, poz. 1608 z późn. zm.).

Ustawa z 27 lipca 2005 roku - Prawo o szkolnictwie wyższym (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 572 z późn. zm.).

Ustawa z 17 lipca 2009 r. o praktykach absolwenckich (Dz.U. nr 127, poz. 1052).

Ustawa z 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy (t.j. Dz.U. z 1998 r. nr 21, poz. 94 z późn. zm.).

Ustawa z 16 września 1982 r. o pracownikach urzędów państwowych (t.j. Dz.U. z 2001 r. nr 86, poz. 953 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 7 stycznia 2009 r. w sprawie organizowania prac interwencyjnych i robót publicznych oraz jednorazowej refundacji kosztów z tytułu opłaconych składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. nr 5, poz. 25).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w kodeksie pracy (Dz.U. nr 62, poz. 289 z późn. zm.).