Czy do pensji minimalnej doliczyć dodatek nocny

Zgodnie z zasadami statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określonymi przez GUS wynagrodzenia osobowe obejmują m.in.:

● wynagrodzenia zasadnicze w formie czasowej, akordowej, prowizyjnej i innej, a także

● dodatki za staż pracy oraz inne dodatki (dodatkowe wynagrodzenia) za szczególne właściwości pracy, szczególne kwalifikacje lub warunki pracy.

Zasady statystyki nie wyłączają z wynagrodzeń osobowych dodatku za pracę w nocy. Zgodnie z art. 151 ⁸ kodeksu pracy taki dodatek przysługuje za każdą godzinę pracy w porze nocnej w wysokości 20 proc. stawki godzinowej wynikającej z minimalnego wynagrodzenia za pracę. Pominięcia dodatku za pracę w porze nocnej nie nakazuje także ustawa o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. W tej sytuacji powstaje pytanie: czy przy ustalaniu pensji pracownika (w celu określenia, czy nie jest niższa od minimalnej oraz czy w związku z tym przysługuje mu wyrównanie) można uwzględniać także ten dodatek?

CO WYNIKA Z PRZEPISÓW

Wysokość minimalnego wynagrodzenia, ustalana na podstawie ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę (Dz.U. nr 200, poz. 1679 z późn. zm.), określa dolną granicę wynagrodzenia, jakie powinien otrzymywać każdy pracownik. Dla osoby zatrudnionej w pełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy do końca 2012 roku wynosi ono 1500 zł, a od 1 stycznia 2013 r. wzrośnie do 1600 zł. Pensja pracownika w pierwszym roku pracy nie może być niższa niż 80 proc. minimalnego wynagrodzenia, czyli do końca 2012 roku jest to kwota 1200 zł, a od 1 stycznia 2013 r. - 1280 zł. Jeżeli pracownik jest zatrudniony w niepełnym miesięcznym wymiarze czasu pracy, wysokość minimalnego wynagrodzenia ustala się w kwocie proporcjonalnej do liczby godzin pracy przypadającej do przepracowania przez niego w danym miesiącu.

Zgodnie z art. 6 ust. 4 wskazanej wyżej ustawy do obliczenia wysokości wynagrodzenia pracownika (w celu porównania z minimalną pensją) przyjmuje się przysługujące mu składniki wynagrodzenia i inne świadczenia wynikające ze stosunku pracy, zaliczone według zasad statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określonych przez Główny Urząd Statystyczny do wynagrodzeń osobowych. Przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika nie uwzględnia się: nagrody jubileuszowej, odprawy pieniężnej przysługującej pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych (art. 6 ust. 5 ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę).

STANOWISKA URZĘDÓW

Zdaniem Głównego Inspektoratu Pracy, z uwagi na to, że zasady statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określone przez GUS, do których odsyła ustawa o minimalnym wynagrodzeniu, zaliczają dodatek za pracę w porze nocnej do wynagrodzeń osobowych, można wliczać ten dodatek do minimalnego wynagrodzenia. Taki stan rzeczy budzi wątpliwości i zastrzeżenia Państwowej Inspekcji Pracy, która postuluje o zmianę przepisów obowiązujących w tej materii (pismo GIP z 6 kwietnia 2009 r., GPP-471-4560-25/09/PE/RP).

Ministerstwo podziela stanowisko PIP. Zasady statystyki zatrudnienia i wynagrodzeń określone przez GUS definiują wynagrodzenia osobowe pracowników jako wynagrodzenia i inne świadczenia z tytułu pracy, wypłacane lub wydawane w naturze (odpowiednio przeliczone). W części: Wynagrodzenia osobowe wymieniono m.in. dodatki za staż pracy oraz inne dodatki (dodatkowe wynagrodzenia) za szczególne właściwości pracy, szczególne kwalifikacje lub warunki pracy. Wśród tych dodatków mieści się także dodatek za pracę w porze nocnej. Ministerstwo stoi zatem na stanowisku, że dodatek za pracę w nocy może być wliczany do minimalnego wynagrodzenia (pismo z 6 marca 2009 r.).

ZDANIEM EKSPERTÓW

@RY1@i02/2012/227/i02.2012.227.217000300.803.jpg@RY2@

Aldona Salamon, ekspert ds. wynagrodzeń, wykładowca

Trzeba uwzględnić

Dodatek za pracę w porze nocnej jest składnikiem wynagrodzenia, który może być wliczany do wynagrodzenia minimalnego. Wynika to z art. 6 ustawy z 10 października 2002 r. o minimalnym wynagrodzeniu za pracę. Ustawodawca wymienia w nim trzy kategorie składników wynagrodzenia osobowego pracowników, których nie uwzględnia się przy obliczaniu wysokości minimalnego wynagrodzenia. Są to: nagroda jubileuszowa, odprawa pieniężna przysługująca pracownikowi w związku z przejściem na emeryturę lub rentę z tytułu niezdolności do pracy oraz wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych.

Te trzy świadczenia, mimo iż zaliczane są do wynagrodzeń osobowych, w drodze wyjątku nie powinny być uwzględniane przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika w celu porównania go z minimalnym. Z uwagi na to, że wśród wyjątków, to jest składników nieuwzględnianych przy obliczaniu wysokości wynagrodzenia pracownika, ustawodawca nie wymienił dodatku za pracę w porze nocnej, a składnik ten należy do składników wynagrodzenia zaliczanych przez GUS do tzw. wynagrodzeń osobowych, można uwzględniać go, obliczając wynagrodzenie w celu porównania go z minimalnym.

Niektórzy eksperci zwracają uwagę, że ze względu na specyficzny charakter dodatku za pracę w porze nocnej nie powinien być on uwzględniany przy ustalaniu wynagrodzenia za pracę. Zwolennicy tego poglądu podnoszą, że dodatek ten jest związany z uciążliwością pracy, a tym samym zaliczanie go do wynagrodzenia gwarantowanego powoduje sytuację, w której ma iluzoryczny charakter. Również Państwowa Inspekcja Pracy postuluje zmianę przepisów. Zgodnie z obowiązującymi regulacjami dodatek ten można jednak wliczać do minimalnego wynagrodzenia za pracę.

@RY1@i02/2012/227/i02.2012.227.217000300.804.jpg@RY2@

Renata Majewska, szkoleniowiec z zakresu wynagrodzeń, właścicielka firmy Biuro Kadr i Płac

Dwie sytuacje

Państwowa Inspekcja Pracy uważa, że dodatki do pensji za pracę w porze nocnej uwzględnia się w porównaniach sprawdzających, czy podwładny osiągnął już w danym miesiącu przynajmniej minimalną płacę. Moim zdaniem interpretacja ta nie jest do końca prawidłowa, a pewnym aspekcie nawet krzywdzi pracowników. Aby odpowiedzieć na zadane pytanie należy odróżnić dwie sytuacje faktyczne, w jakich znalazł się zatrudniony.

Po pierwsze, rozpatrzmy pozycję podwładnego, który w danym miesiącu dostał dodatki za pracę w nocy stanowiącą jednocześnie godziny nadliczbowe. W tym wypadku przysługują mu zarówno dodatki za pracę w nocy, jak i za nadgodziny. Minimalne wynagrodzenie przysługuje za pracę w pełnym miesięcznym wymiarze, a niepełnozatrudnionym - proporcjonalnie do przypadających na nich liczby godzin roboczych. Wobec tego opisanemu pracownikowi do podstawy wymiaru minimalnego wynagrodzenia nie kwalifikujemy ani dodatków nocnych, ani dodatków za nadliczbówki. Gdybyśmy to zrobili, postąpilibyśmy wbrew przepisom ustawy o minimalnym wynagrodzeniu za pracę - do minimalnej pensji przyjęlibyśmy bowiem dodatki należne za pracę ponadwymiarową. Po drugie, podwładny wykonuje często pracę w porze nocnej w ramach normalnego wymiaru czasu pracy zgodne z jego rozkładem czasu pracy. Jeśli tak jest, to należne mu dodatki z tytułu takiej pracy wchodzą do podstawy wymiaru minimalnego wynagrodzenia za pracę. Są to bowiem pieniądze (wprawdzie dodatkowe) za realizację zadań służbowych przez zatrudnionego w ramach pełnego miesięcznego wymiaru czasu. Stąd też w tej sytuacji dodatki za pracę w porze nocnej bierzemy pod uwagę przy porównaniach, czy pracownik dostał już w danym miesiącu minimalne wynagrodzenie za pracę.

Przykład

Pracownicy przysługuje wynagrodzenie zasadnicze w kwocie 1200 zł. Dostaje też miesięczne regulaminowe premie motywacyjne w wysokości uzależnionej od jakości pracy. W październiku 2012 roku otrzymała 295 zł premii. Przepracowała także 4 godziny nadliczbowe przypadające w porze nocnej, za które przysługiwało jej normalne wynagrodzenie wraz z dwoma dodatkami: w wysokości 100 proc. oraz 20 proc.

Podstawą ustalenia normalnego wynagrodzenia za godziny nadliczbowe jest wynagrodzenie zasadnicze i premia. Sumę tych kwot (1200 zł + 295 zł = 1495 zł) należało podzielić przez liczbę godzin przypadających do przepracowania w październiku, czyli 184 godziny. Obliczamy normalne wynagrodzenie za 4 nadgodziny: 1495 zł : 184 godziny = 8,13 zł x 4 nadgodziny = 32,52 zł.

Następnie obliczamy 100 proc. dodatek za godziny nadliczbowe. Podstawą do jego ustalenia jest tylko wynagrodzenie wynikające z osobistego zaszeregowania określonego stawką miesięczną, czyli 1200 zł. Dodatek za 4 godziny nadliczbowe ustalamy w następujący sposób: 1200 zł : 184 godziny = 6,52 zł x 4 godziny = 26,08 zł.

Obliczamy również 20-proc. dodatek za 4 godziny pracy w porze nocnej: 1500 zł (minimalne wynagrodzenie obowiązujące w październiku 2012 roku) : 184 godziny = 8,15 zł x 20 proc. = 1,63 zł x 4 godziny = 6,52 zł.

Za październik pracownicy przysługiwało zatem: wynagrodzenie zasadnicze (1200 zł), premia (295 zł), a ponadto wynagrodzenie za nadgodziny (32,52 zł) wraz z dwoma dodatkami (26,08 zł oraz 6,52 zł). Stanowiło to łącznie 1560,12 zł, czyli kwotę wyższą niż minimalne wynagrodzenie za pracę (1500 zł).

Przy ustaleniu wynagrodzenia zatrudnionej w celu porównania go z pensją minimalną pracodawca powinien jednak pominąć wynagrodzenie za pracę w nadgodzinach, czyli kwotę: 58,60 zł (32,52 zł + 26,08 zł).

Pod uwagę można wziąć wynagrodzenie zasadnicze (1200 zł) oraz premię (295 zł). Wątpliwości budzi dodatek za pracę w porze nocnej (6,52 zł).

Jeśli uwzględnimy ten dodatek, otrzymamy kwotę wynoszącą łącznie 1501,52 zł, czyli przewyższającą minimalne wynagrodzenie. Jeśli jednak pominiemy dodatek za pracę w porze nocnej, uzyskamy łącznie 1495 zł.

Przy zastosowaniu takiego wyliczenia pracownicy należało wypłacić wyrównanie do wynagrodzenia minimalnego.

Nasza rada

Przepisy nie wyłączają możliwości uwzględniania dodatku za pracę w porze nocnej. W tej sytuacji bezpiecznym rozwiązaniem jest przyjęcie, że w przypadku, gdy praca w porze nocnej nie stanowi pracy w godzinach nadliczbowych (została zaplanowana w rozkładzie czasu pracy zatrudnionego), dodatek za pracę w porze nocnej może być wliczany do wynagrodzenia minimalnego. Jeśli jednak praca w porze nocnej jest jednocześnie pracą w godzinach nadliczbowych, czyli pracą ponad obowiązującą pracownika normę czasu pracy, bezpieczniejsze jest nieuwzględnianie tego dodatku przez pracodawcę przy ustalaniu pensji minimalnej.

Opracowała Anna Puszkarska,

radca prawny