Jakie składki opłaca samozatrudniony

Czy zakładający firmę zawsze korzysta z ulgi

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego (przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek) albo 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.

Od niższej podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia społeczne może opłacać osoba, która:

● w okresie 60 miesięcy przed dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności nie wykonywała innej pozarolniczej działalności oraz

● nie wykonuje działalności na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem jej rozpoczęcia (w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym) wykonywała w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres działalności.

Składki od niższej podstawy mogą być opłacane przez okres 24 miesięcy kalendarzowych od daty rozpoczęcia prowadzenia działalności.

Osoba, która spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru zgłasza się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego na druku ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczeń 05 70 XX. Natomiast osoba, która nie spełnia warunków do opłacania składek od niższej podstawy, zgłasza się do ZUS z kodem 05 10 XX.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 8, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy można wstecz obniżyć podstawę wymiaru

Osoba prowadząca działalność gospodarczą deklaruje co miesiąc, od jakiej podstawy opłaca składki na ubezpieczenia społeczne. Zadeklarowana kwota nie może być niższa niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, ale może być wyższe.

Osoba, która spełniała warunki do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy wymiaru, ale zadeklarowała jako podstawę wymiaru kwotę wyższą i od niej opłacała składki, nie może złożyć korekty dokumentów rozliczeniowych za okres wsteczny. Składki opłacała bowiem od kwoty, jaką zadeklarowała.

Opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy (30 proc. minimalnego wynagrodzenia) może nastąpić tylko na bieżąco. Oczywiście okres 24 miesięcy, przez który składki mogą być opłacane od niższej podstawy, liczony jest od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności.

Podstawa prawna

Art. 18 a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy każdy rencista płaci tylko składkę zdrowotną

Osoby mające ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, które równocześnie prowadzą działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla nich tylko ubezpieczenie chorobowe. Obowiązek ubezpieczeń z działalności nie dotyczy osób mających ustalone prawo do renty rodzinnej oraz renty z tytułu niezdolności do służby (np. byłych policjantów, strażaków).

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 4c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy choroba obniża wysokość składek

Osoba prowadząca działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe jest dla niej dobrowolne, a zatem to od niej zależy, czy do niego przystąpi.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (w tym chorobowe) stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Podstawa ta ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu, jeżeli prowadzący działalność przez część miesiąca był chory i spełniał warunki do przyznania zasiłku. Wówczas minimalną podstawę wymiaru składek należy podzielić przez liczbę dni danego miesiąca i pomnożyć przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom. Od tak ustalonej kwoty powinny być naliczone oraz opłacone składki na ubezpieczenia społeczne.

Jeżeli przystąpił pan z działalności do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i z tego tytułu nabył prawo do zasiłku chorobowego, podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za grudzień wynosi 1606,80 zł (1915,80: 31 x 26). Od tak ustalonej podstawy powinny być opłacone składki na ubezpieczenia społeczne za grudzień.

Oczywiście podstawa wymiaru składek może zostać zmniejszona, tylko gdy przystąpił pan z działalności do ubezpieczenia chorobowego i przez określony czas podlegał temu ubezpieczeniu. Przypomnieć bowiem trzeba, że osoba podlegająca dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu (a więc m. in. osoba prowadząca działalność), nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni podlegania temu ubezpieczeniu. Gdy więc prowadzący działalność nie przystąpi do ubezpieczenia chorobowego lub też przystąpi, ale ma zbyt krótki okres podlegania temu ubezpieczeniu, nie nabędzie prawa do zasiłku i w związku z tym składki musi naliczyć od pełnej podstawy wymiaru.

Podkreślić trzeba, że podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. Wobec tego składkę na to ubezpieczenie za grudzień należy naliczyć i opłacić od pełnej podstawy.

Podstawa prawna

Art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1-2, art. 18 ust. 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Czy dokonać zgłoszenia w ZUS z tym samym kodem

Ustalając okres 24 miesięcy kalendarzowych korzystania z obniżonej podstawy wymiaru składek, uwzględnia się pełne miesiące kalendarzowe. Oznacza to, że osoba, która rozpoczęła prowadzenie działalności 15 stycznia 2007 r., prawo do opłacania składek od preferencyjnej podstawy utraci z końcem stycznia 2010 r. Tym samym za okres od 1 lutego 2010 r. składki na ubezpieczenia społeczne będzie już musiała opłacać od zadeklarowanej kwoty nie niższej jednak niż 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia.

Po upływie 24 miesięcy kalendarzowych prowadzący działalność musi wyrejestrować się z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, składając formularz ZUS ZWUA z kodem 05 70 XX. W pole data ustania obowiązku ubezpieczeń powinien wpisać 1 lutego 2009 r. Następnie prowadzący działalność powinien ponownie zgłosić się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, składając formularz ZUS ZUA z kodem tytułu do ubezpieczeń 05 10 XX, wpisując w pole data powstania obowiązku ubezpieczeń 1 lutego 2010 r.

Osoba prowadząca działalność gospodarczą, która opłaca składki wyłącznie za siebie, zwolniona jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji jako podstawę wymiaru składek zadeklarowała minimalną. Zwolnienie to obowiązuje także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego spowodowana jest wyłącznie zmianą minimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia. Oznacza to, że konieczne będzie złożenie deklaracji rozliczeniowej za luty 2010 r. Za kolejne miesiące trzeba będzie opłacać składki, a deklarację złożyć tylko w razie zmian.

Podstawa prawna

Art. 47, ust. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Michał Jarosik