Kiedy przysługuje renta rodzinna

Czytelnik nabył niedawno prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Ma dwójkę dzieci, które jeszcze się uczą.

- Czy w razie mojej śmierci będą one mogły nabyć prawo do renty rodzinnej - pyta pan Robert z Suwałk.

Tak. Renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury bądź renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń. Renta rodzinna przysługuje również po osobie, która w dniu śmierci pobierała zasiłek przedemerytalny, świadczenie przedemerytalne lub nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. W takim przypadku przyjmuje się, że zmarły spełniał warunki do uzyskania renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy.

Wśród osób, które mogą ubiegać się o przyznanie renty rodzinnej, są m.in. dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione. Zasadą jest, że renta rodzinna przysługuje dziecku do czasu ukończenia przez nie 16 roku życia. Dalsze trwanie uprawnień do tego świadczenia (lub powstanie tych uprawnień) uzależnione jest od tego, czy dziecko pobiera naukę. Jeśli dziecko po ukończeniu 16 lat nadal się uczy, to renta rodzinna przysługuje mu do czasu zakończenia nauki (nie dłużej jednak niż do ukończenia 25 lat). Jeśli dziecko osiągnęło 25 lat życia, będąc na ostatnim roku studiów w szkole wyższej, ZUS przedłuża mu prawo do renty rodzinnej do zakończenia tego roku studiów.

W wyjątkowych okolicznościach renta rodzinna może przysługiwać dziecku bez względu na pobieranie nauki. Ma to miejsce wówczas, gdy stało się ono całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji bądź też całkowicie niezdolne do pracy w wieku do ukończenia 16 lat lub w czasie nauki w szkole w wieku powyżej 16 lat, a do ukończenia 25 roku życia. W takim przypadku renta rodzinna przysługuje dziecku niezależnie od wieku.

Renta rodzinna jest świadczeniem pochodnym po osobie zmarłej i jest ustalana na podstawie świadczenia, które otrzymywała ona za życia lub które mogłaby ewentualnie otrzymać, gdyż spełniała wymagane warunki. W przypadku renty rodzinnej po osobie uprawnionej do świadczenia kompensacyjnego, ZUS ustala najpierw wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy, jaka przysługiwałaby osobie zmarłej, a następnie oblicza kwotę renty rodzinnej. Wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy uzależniona jest od podstawy jej wymiaru (wypadkowej zarobków osoby zmarłej oraz przeciętnych wynagrodzeń w latach uwzględnionych do obliczenia renty), liczby udowodnionych przez osobę zmarłą okresów składkowych i nieskładkowych oraz wysokości kwoty bazowej obowiązującej w dniu śmierci zmarłego. Renta rodzinna po osobie uprawnionej do świadczenia kompensacyjnego stanowi określony procent wysokości renty z tytułu niezdolności do pracy, która przysługiwałaby osobie zmarłej. Jeśli uprawniona do renty rodzinnej jest tylko jedna osoba, wówczas ma ona prawo do 85 proc. świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu, a jeśli są uprawnione dwie osoby, to mogą otrzymać 90 proc. tego świadczenia. W przypadku, gdy jest trzech lub więcej uprawnionych, przysługuje im łącznie 95 proc. renty z tytułu niezdolności do pracy, do której byłby uprawniony zmarły.

Marek Opolski

Art. 65-68 i art. 73 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz.1227).