Jak ubezpieczyć zleceniobiorcę w czasie urlopu wychowawczego

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Urlop wychowawczy stanowi odrębny od stosunku pracy tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, a także ubezpieczenia zdrowotnego.

Osoba, która przebywa na urlopie wychowawczym, podlega z tego tytułu obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jeżeli równocześnie nie ma innych tytułów do ubezpieczeń oraz ustalonego prawa do emerytury lub renty. Gdy warunki te są spełnione, to pracodawca za osobę, której udzielił urlopu wychowawczego, wykazuje składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, a także ubezpieczenie zdrowotne w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA, z kodem 12 11 XX. Składki te są finansowane z budżetu państwa, a zatem płatnik ich nie opłaca.

Pamiętać trzeba, że osoba przebywająca na urlopie wychowawczym nie ma statusu własnego pracownika w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, iż zawierając z pracownikiem przebywającym na urlopie wychowawczym umowę zlecenia, pracodawca jest zobowiązany zgłosić zatrudnioną osobę na druku ZUS ZUA do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego jako zleceniobiorcę, tj. z kodem tytułu do ubezpieczeń 04 11 XX. Oczywiście w okresie równoczesnego przebywania na urlopie wychowawczym i wykonywania umowy zlecenia tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych (emerytalnego, rentowych, wypadkowego), zdrowotnego jest umowa zlecenia. Z umowy tej zleceniobiorca może również przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W tym okresie z tytułu urlopu wychowawczego nie powinny być wykazywane żadne składki. Sytuacja ulega zmianie, gdy urlop wychowawczy się kończy i pracownica wraca do pracy. Wówczas umowa zlecenia przestaje być odrębnym tytułem do ubezpieczeń. Płatnik musi wówczas złożyć druk ZUS ZWUA i wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, wpisując 1 maja 2010 r. w pole data ustania ubezpieczeń.

W analizowanej sytuacji płatnik za kwiecień musi złożyć raport ZUS RCA z kodem 04 11 XX i wykazać zerowe podstawy wymiaru i zerowe kwoty składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, a także raport ZUS RSA z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 XX, w którym wykaże okres od 1 kwietnia 2010 r. do 30 kwietnia 2010 r. i kod świadczenia przerwy - 121 (urlop wychowawczy). Natomiast za maj płatnik powinien złożyć raport RCA z kodem pracowniczym (01 10 XX) i wykazać w podstawie wymiaru wynagrodzenie ze stosunku pracy wypłacone w maju i od tego wynagrodzenia naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Wynagrodzenie z umowy zlecenia wypłacone w maju za kwiecień, a więc za okres kiedy umowa zlecenia była odrębnym tytułem do ubezpieczeń, powinno zostać rozliczone w raporcie ZUS RCA z kodem 30 00 XX, gdyż wypłata tego wynagrodzenia nastąpiła w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu z ubezpieczeń. Oczywiście wynagrodzenie z umowy zlecenia za maj i kolejne miesiące powinno być rozliczane łącznie z wynagrodzeniem ze stosunku pracy w raporcie RCA z kodem pracowniczym.

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 2a, art. 9 ust. 6, art. 18 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444).