Jak oskładkowane są świadczenia kobiet na urlopach rodzicielskich

@RY1@i02/2011/219/i02.2011.219.18300150f.809.jpg@RY2@

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

W podstawie wymiaru składek nie uwzględnia się wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków. Podstawy wymiaru nie stanowią również przychody wymienione w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.

Wartość abonamentu wykupionego pracownikowi przez pracodawcę jako wartość nieodpłatnego świadczenia uzyskanego przez pracownika w związku z pozostawaniem w stosunku pracy jest dla niego przychodem ze stosunku pracy. To oznacza, że od takiego przychodu są należne składki.

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nakłada na pracodawców obowiązki związane z rozliczaniem składek za osoby, które zatrudniają na podstawie stosunku pracy. Dotyczy to również pracowników, którym wypłacane są zasiłki macierzyńskie.

Zasiłek macierzyński jest odrębnym tytułem do ubezpieczeń (od stosunku pracy) i co za tym idzie pracownik, który otrzymuje określone świadczenia za okres, w którym przebywa na zasiłku macierzyńskim, otrzymuje to nie jako pracownik (ubezpieczony), ale jako osoba na zasiłku macierzyńskim. Co oznacza, że składek od takiego przychodu opłacać nie należy.

Nie ma wówczas znaczenia, czy jest to uregulowane w wewnętrznych przepisach pracodawcy.

Jeżeli więc pracownik za okres przebywania na zasiłku macierzyńskim ma finansowany np. abonament medyczny, to za okres, w którym firma opłaca mu ten abonament, gdy przebywa na zasiłku macierzyńskim, składki na ubezpieczenia społeczne ze stosunku pracy nie powinny być naliczane.

W sytuacji gdy kobieta urodziła dziecko 14 listopada, to od części abonamentu przypadającego na okres 1 - 13 listopada składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne powinny zostać opłacone. Z tego tytułu do podstawy wymiaru składek powinna być wliczona kwota 65 zł (150 zł : 30 x 14). Za kolejne miesiące (urlopu macierzyńskiego) wartość abonamentu nie powinna być uwzględniana w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne.

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/219/i02.2011.219.18300150f.810.jpg@RY2@

Stosownie do art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskiwany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Wartość szczepionki przekazanej pracownikowi przez pracodawcę jako wartość nieodpłatnego świadczenia uzyskanego przez pracownika w związku z pozostawaniem w stosunku pracy jest dla niego przychodem ze stosunku pracy, co oznacza, że od takiego świadczenia należne są składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne.

W przypadku ubezpieczeń społecznych (a także ubezpieczenia zdrowotnego) o tym, czy dany przychód stanowi podstawę wymiaru składek, czy też nie, decyduje to, czy przychód ten jest wymieniony w rozporządzeniu ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Zgodnie z par. 2 ust. 1 pkt 26 powołanego rozporządzenia z podstawy wymiaru składek wyłączone są korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji. Przepis ten może mieć zastosowanie również do szczepionek. Na podstawie wewnętrznych przepisów płacowych firma może zagwarantować swoim pracownikom prawo do zakupu szczepionki po cenie niższej niż detaliczna.

Warunkiem wyłączenia na podstawie powołanego przepisu korzyści materialnych, jakie uzyskują pracownicy, z podstawy wymiaru składek jest częściowa odpłatność, ponoszona przez pracownika. Wobec tego wartość świadczenia, za które pracownik ponosi częściową odpłatność, będzie wyłączona z podstawy wymiaru składek.

Natomiast w przypadku osoby na urlopie wychowawczym wartość szczepionki nie będzie stanowiła podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne.

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/219/i02.2011.219.18300150f.811.jpg@RY2@

Urlop wychowawczy jest odrębnym od umowy o pracę tytułem do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Oczywiście, aby przebywać na urlopie wychowawczym osoba w dalszym ciągu musi mieć status pracownika, a więc umowa o pracę nie może zostać z nią rozwiązana, ale w tym okresie podlega ona ubezpieczeniom z faktu przebywania na urlopie wychowawczym, a nie bycia pracownikiem.

Osoba przebywająca na takim urlopie obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ale tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiada innych tytułów powodujących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Gdy nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, podlega obowiązkowo również ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Płatnik składki za osobę na urlopie wychowawczym wykazuje w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem 12 11 xx.

Pracodawca ma obowiązek składać za pracownicę, której udzielił urlopu także raport ZUS RSA z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 xx, gdzie wykazuje okres udzielonego urlopu i kod świadczenia przerwy - 121.

Fakt, że w okresie przebywania na urlopie wychowawczym ubezpieczona uzyskuje przychody za okres, w którym świadczyła pracę, nie ma znaczenia dla ustalenia jej podlegania ubezpieczeniom z urlopu wychowawczego.

Tym samym w grudniu pomimo uzyskania przychodu ze stosunku pracę będzie obowiązkowo podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i zdrowotnemu z urlopu wychowawczego ( o ile spełnia podane wyżej warunki).

Oczywiście od kwoty wypłaconej nagrody pracodawca powinien naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne w raporcie ZUS RCA z kodem pracowniczym.

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

@RY1@i02/2011/219/i02.2011.219.18300150f.812.jpg@RY2@

Niekiedy w okresie pobierania przez daną osobę zasiłku macierzyńskiego oprócz jego uzyskiwania otrzymuje ona inne przychody ze stosunku pracy. Płatnicy muszą wówczas rozstrzygnąć, czy od tych przychodów składki na ubezpieczenia społeczne powinny być naliczane.

Jeżeli w okresie pobierania przez daną osobę zasiłku macierzyńskiego pracownik otrzymuje wynagrodzenie za wcześniejsze okresy, w których wykonywał pracę, to od tych przychodów składki na ubezpieczenia społeczne powinny być naliczane. To, że są one wypłacone w okresie, gdy dana osoba pobiera zasiłek macierzyński, nie ma żadnego znaczenia.

Przy rozliczaniu składek za osobę pobierającą zasiłek macierzyński należy również pamiętać o treści par. 2 ust. 1 pkt 24 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106 z późn. zm.).

Na podstawie tego przepisu z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wyłączone są składniki wynagrodzenia, do których pracownik ma prawo w okresie pobierania wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy zasiłku chorobowego, macierzyńskiego, opiekuńczego, świadczenia rehabilitacyjnego, w myśl postanowień układów zbiorowych pracy lub przepisów o wynagrodzeniu, jeżeli są one wypłacane za okres pobierania tego wynagrodzenia lub zasiłku.

Powołany przepis dotyczy jednak tylko świadczeń o charakterze roszczeniowym i nie ma zastosowania do świadczeń o charakterze uznaniowym (takim świadczeniem jest premia).

Tym samym pracodawca od całej wypłaconej premii powinien naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne. Składki te powinny zostać wykazane w raporcie ZUS RCA z kodem pracowniczym.

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Michał Jarosik

gp@infor.pl