Jakie dokumenty trzeba złożyć w ZUS za nianię

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Od 1 października 2011 r. rodzice mogą zatrudniać do opieki nad dziećmi nianie na podstawie umowy o świadczenie usług, tzw. umowy uaktywniającej. Umowa ta może dotyczyć opieki nad dziećmi w wieku od ukończenia 20. tygodnia życia do końca roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3. rok życia lub w przypadku gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym - 4. rok życia.

Umowa uaktywniająca jest zawierana w formie pisemnej między nianią a rodzicami albo rodzicem samotnie wychowującym dziecko.

Niania zatrudniona na podstawie takiej umowy podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest natomiast ubezpieczenie chorobowe.

Obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń niani, wyrejestrowania jej z ubezpieczeń oraz składania dokumentów rozliczeniowych spoczywa na rodzicu jako płatniku składek.

Umowę z nianią podpisują oboje z rodziców, jednak jako płatnik składek powinien się zgłosić jeden z nich. Rodzic powinien zgłosić się do ZUS jako płatnik składek, składając formularz ZUS ZFA. Zgłoszenie to jest konieczne, aby możliwe było prawidłowe ewidencjonowanie danych niezbędnych do rozliczenia należnych za nianię składek. Oczywiście zgłoszenie to należy złożyć tylko w przypadku, gdy rodzic nie jest już zarejestrowany jako płatnik składek.

Nianię należy zgłosić do ubezpieczeń na formularzu ZUS ZUA z kodem 04 30 XX w terminie 7 dni od daty rozpoczęcia wykonywania pracy na podstawie zawartej umowy.

Składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe za nianię obliczone od podstawy, którą stanowi kwota nie wyższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, finansuje budżet państwa za pośrednictwem ZUS. Finansowanie odbywa się poprzez zgłoszenie niani do ubezpieczeń i wykazywanie za nią należnych składek w raporcie ZUS RCA z kodem 04 30 XX. Składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe zawsze (a więc zarówno od minimalnego wynagrodzenia, jak i od nadwyżki ponad minimalne wynagrodzenie) finansuje w całości z własnych środków niania, a opłaca do ZUS płatnik.

Płatnik składek zobowiązany jest do sporządzania i przekazywania do ZUS dokumentów rozliczeniowych za nianię w terminie do 15. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni.

Jeżeli niania otrzymuje wynagrodzenie nie wyższe od minimalnego, rozliczenie należnych składek następuje w raporcie ZUS RCA z kodem 04 30 XX, w którym płatnik wykazuje składki naliczone od kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę oraz deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA, gdzie wykazane są zsumowane składki.

Pierwszorazowy komplet dokumentów rozliczeniowych składanych za nianię jest oznaczony identyfikatorem 40, a numery 41 - 49 dotyczą włącznie kolejnych dokumentów korygujących dany miesiąc.

Płatnik składek (rodzic) zgłaszający do ubezpieczenia wyłącznie osobę świadczącą pracę na podstawie umowy uaktywniającej jest zwolniony z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej oraz imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji rozliczeniowej zadeklarował do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne kwotę w wysokości nie wyższej niż minimalne wynagrodzenie. Zwolnienie to ma miejsce również, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia.

Art. 50 - 52 ustawy z 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. nr 45, poz. 235 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).