Czy zleceniobiorca zawsze musi być ubezpieczony

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

W zakresie ubezpieczeń społecznych obowiązuje szersza definicja pojęcia pracownika, niż wynika to z przepisów kodeksu pracy. W myśl art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika, w rozumieniu tej ustawy, uważana jest także osoba, która wykonuje pracę na podstawie umowy-zlecenia albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy.

Sytuacja wykonywania umowy-zlecenia na rzecz własnego pracodawcy występuje gdy dana osoba jest zatrudniona na podstawie umowy o pracę i dodatkowo z innym podmiotem zawiera umowę-zlecenie, ale pracę w ramach tej umowy wykonuje na rzecz własnego pracodawcy.

Sąd Najwyższy w uchwale z 2 września 2009 r. (II UZP 6/09, OSNP 2010/3-4/46) uznał, że płatnikiem składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenia zdrowotne w stosunku do osób wykonujących wyżej wymienione umowy cywilnoprawne na rzecz pracodawcy jest pracodawca, tj. podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona, a nie podmiot, z którym umowa taka została zawarta.

Pracodawca zobowiązany jest również do obliczania części składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe finansowanych przez ubezpieczonych i po potrąceniu z ich środków - do przekazania składek do ZUS.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu stosunku pracy. Z orzeczenia SN wynika, że w przypadku ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy, w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe uwzględnia się również przychód z tytułu umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia albo umowy o dzieło. Z powyższego wynika, że pracodawca powinien uwzględnić w podstawie wymiaru składek wynagrodzenie, jakie jego pracownik otrzymuje od innych podmiotów na podstawie umowy-zlecenia, gdy te umowy są wykonywane na jego rzecz. Pracodawca, ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu stosunku pracy, powinien więc zsumować wynagrodzenie z umowy cywilnoprawnej z wynagrodzeniem ze stosunku pracy i od łącznej podstawy naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne.

Natomiast zleceniodawca w takiej sytuacji nie powinien zgłaszać zatrudnionej osoby do żadnych ubezpieczeń i w konsekwencji od wypłacanego jej wynagrodzenia nie powinien opłacać żadnych składek.

Art. 8 ust. 2a, art. 18 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).