Kiedy można się ubiegać o świadczenie kompensacyjne

Zgodnie z ustawą z 22 maja 2009 r. o świadczeniach kompensacyjnych nauczyciele, wychowawcy i pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w poradniach psychologiczno-pedagogicznych nie mają prawa do tego rodzaju świadczeń.

Art. 2 pkt 1 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).

ZUS przy ustalaniu prawa do świadczenia kompensacyjnego uwzględnia wyłącznie okresy wykonywania pracy nauczycielskiej. Aby więc nauczyciel nabył prawo do tego świadczenia, musi udowodnić co najmniej 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej w placówkach oświaty wymienionych w ustawie o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, w wielkości co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć. Oznacza to, że ZUS uwzględnia tylko pracę nauczycielską wykonywaną co najmniej na pół etatu. Poza tym do stażu wymaganego do otrzymania tego świadczenia nie są wliczane okresy, za które co prawda nauczyciel otrzymywał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ale tak naprawdę nie wykonywał swojej pracy. Takim okresem, którego nie wlicza się do stażu uprawniającego do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, jest m.in. urlop dla poratowania zdrowia. Nie są także uwzględniane urlop szkoleniowy, urlop przeznaczony na dalsze kształcenie oraz pozostawanie w stanie nieczynnym. Przy ustalaniu 20-letniego stażu pracy nauczycielskiej nie bierze się pod uwagę również okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego oraz służby wojskowej. Dodatkowo nauczyciel musi udowodnić, że łączny okres składkowy i nieskładkowy w sumie wynosi 30 lat.

Art. 4 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).

Zgodnie z przepisami ZUS może przyznać świadczenie kompensacyjne wyłącznie nauczycielowi, który ostatnio był zatrudniony w szkole lub w placówce wymienionej w ustawie z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych. Nauczyciele spełniający kryteria w niej wymienione obowiązkowo muszą rozwiązać stosunek pracy ze swoim pracodawcą na swój wniosek. Takiego wniosku nie musi składać nauczyciel, jeśli stosunek pracy nauczycielskiej ustanie z inicjatywy dyrektora szkoły z powodu całkowitej lub częściowej jej likwidacji albo w razie zmian organizacyjnych. Prawo do świadczenia może również nabyć nauczyciel, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu okresu pozostawania w tzw. stanie nieczynnym lub w razie wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy przed upływem stanu nieczynnego. W tym konkretnym wypadku była nauczycielka nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia.

Art. 4 ust. 2 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. nr 97, poz. 800).

ZUS, określając prawo do świadczenia kompensacyjnego, przy ustalaniu wymaganego stażu weźmie pod uwagę wszystkie okresy opłacania składek ubezpieczeniowych do ZUS, czyli tzw. okresy składkowe. Do wymaganego stażu pracy doliczane są także okresy nieskładkowe. Są to generalnie okresy braku aktywności zawodowej, za które nie zostały odprowadzone składki na ubezpieczenia społeczne (ubezpieczenia emerytalne i rentowe). Okresy składkowe zostały wskazane w art. 6 ustawy 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, okresy nieskładkowe w art. 7 cytowanej ustawy. Trzeba jednak pamiętać, że i w tym przypadku ma zastosowanie generalna zasada ubezpieczeniowa, że okresy nieskładkowe podlegają uwzględnieniu w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 okresów składkowych. Nauczyciel ubiegający się o świadczenie kompensacyjne nie może doliczyć do wymaganych okresów składkowych i nieskładkowych czasu opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników, prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w tym gospodarstwie. Należy podkreślić, że przy ustalaniu prawa do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego zainteresowany musi udowodnić wymagany staż najpóźniej na dzień rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy zawartego z placówką oświaty wymienioną w ustawie z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych.

Art. 10 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Postępowanie w sprawie przyznania świadczenia kompensacyjnego wszczyna się na wniosek zainteresowanego. Może być on złożony bezpośrednio w organie rentowym lub za pośrednictwem płatnika składek. Wniosek można również przesłać za pośrednictwem poczty lub złożyć w polskim urzędzie konsularnym. Formularz wniosku o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne (ZUS Rp-12) dostępny jest we wszystkich placówkach ZUS. Może też być złożony w innej formie pisemnej albo ustnie do protokołu w organie rentowym. Należy do niego dołączyć świadectwa pracy potwierdzające przebyte okresy składkowe i nieskładkowe, w tym okresy wykonywania pracy nauczycielskiej. Przedstawić trzeba również dokument potwierdzający rozwiązanie stosunku pracy nauczycielskiej. Wniosek o świadczenie kompensacyjne można wycofać w ciągu jednego miesiąca od dnia doręczenia decyzji.

Art. 14 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz. U. nr 97, poz. 800).

Nauczyciel po przejściu na świadczenie kompensacyjne zachowa prawo do mieszkania służbowego. Prawo do niego będą mieć także jego małżonek oraz dzieci pozostające na jego utrzymaniu, prowadzące z nim wspólne gospodarstwo. Zachowanie takiego uprawnienia wynika z tego, że ustawa o z 22 maja 2009 r. świadczeniach kompensacyjnych rozszerzyła katalog świadczeń uprawniających do mieszkania na podstawie art. 53 ust. 4 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.) w razie wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy przed upływem stanu nieczynnego.

Art. 19 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).

Prawo do świadczenia kompensacyjnego przysługuje nauczycielom, którzy z różnych powodów dalej nie chcą wykonywać swojego zawodu. Świadczenie to miało zastąpić emerytury pomostowe, do których prawo mają wyłącznie nauczyciele zajmujący się trudną młodzieżą. Jeśli więc nauczyciel mający prawo do takiego świadczenia decyduje się na ponowne zatrudnienie w szkole, to ZUS zawiesza wypłatę świadczenia bez względu na wysokość przychodu.

Art. 9 ust 2. ustawy z 22 maja 2009 r. o świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl