Poradnia ubezpieczeniowa

Kiedy pracodawca musi wykazywać składki za osoby korzystające z urlopów wychowawczych

Od jakiego dnia ustaje obowiązek opłacania składek za zleceniobiorcę zatrudnionego także na umowę o pracę

Jak zgłosić w ZUS, że pracownik wykonujący także zlecenie będzie podlegał ubezpieczeniom tylko z umowy cywilnoprawnej

Czy wspólnik spółki jawnej sam opłaca za siebie składki

Zleceniobiorca podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niego tylko ubezpieczenie chorobowe.

Zgłoszenie do ubezpieczenia chorobowego jest dokonywane za pośrednictwem płatnika składek, który wypełnia odpowiednie pole formularza ZUS ZUA. Jeżeli ubezpieczony złożył oświadczenie, że nie chce podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, został zgłoszony przez płatnika (poprzez formularz ZUS ZUA) jedynie do obowiązkowych ubezpieczeń.

Jeśli ubezpieczony, tak jak w analizowanej sytuacji, po pewnym czasie uznaje, że chce z umowy zlecenia podlegać także dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, może być nim objęty. Nie może jednak przystąpić do tego ubezpieczenia z datą wsteczną. Objęcie ubezpieczeniem następuje bowiem nie wcześniej niż od dnia zgłoszenia wniosku.

W celu przekazania tego zgłoszenia do ZUS płatnik powinien:

wwyrejestrować zleceniobiorcę (na formularzu ZUS ZWUA) z ubezpieczeń, podając jako datę ustania ubezpieczeń 1 lipca 2012 r. oraz kod przyczyny wyrejestrowania z ubezpieczeń - 600,

wzgłosić zleceniobiorcę (na formularzu ZUS ZUA) od 1 lipca 2012 r. do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, wypadkowego, zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

W przedstawionej sytuacji płatnik będzie musiał od wszystkich przychodów stanowiących podstawę wymiaru składek, które zleceniobiorca uzyska w lipcu i w kolejnych miesiącach, naliczać również składkę na ubezpieczenie chorobowe.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 36 ust. 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

Urlop wychowawczy stanowi odrębny od umowy o pracę tytuł do ubezpieczeń. Jednak osoba przebywająca na nim obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiada innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Ubezpieczenie zdrowotne z tytułu korzystania z urlopu jest obowiązkowe, gdy nie ma innego tytułu do tego ubezpieczenia.

Obowiązek rozliczania składek za osoby przebywające na urlopach wychowawczych dotyczy wszystkich pracodawców, którzy udzielili swoim pracownikom takiego urlopu. Zgłoszenia do ubezpieczeń osoby przebywającej na urlopie wychowawczym dokonuje się poprzez wykazanie jej w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 12 11 XX. Za osobę, której udzielono urlopu, należy również złożyć raport ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczeń 01 10 XX, w którym wykazuje się okres urlopu i kod świadczenia/przerwy 121.

Oczywiście płatnicy składek sporządzają również dokumenty rozliczeniowe za pracowników, którym udzielili urlopu wychowawczego. Wykazują w nich należne składki na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe i zdrowotne. Płatnicy, co wymaga podkreślenia, nie dokonują natomiast wpłat tych składek, gdyż są one finansowane z budżetu państwa.

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 6 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444 z późn. zm.).

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu. Jeśli zawiera umowę-zlecenia (z innym podmiotem niż własny pracodawca i praca nie jest wykonywana na jego rzecz), może zostać objęta dobrowolnie - na swój wniosek ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tego tytułu. Obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia istnieje, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy jest w przeliczeniu na okres miesiąca niższa od minimalnego wynagrodzenia (w 2012 roku 1500 zł). W takiej sytuacji tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń są zarówno stosunek pracy, jak i umowa zlecenia.

Należy jednak podkreślić, że przy ustalaniu obowiązku ubezpieczeń znaczenie ma nie tylko wypłacone w danym miesiącu wynagrodzenie (stanowiące podstawę wymiaru składek), lecz także wynagrodzenie określone w umowie o pracę. Jeżeli więc zleceniobiorca zgłoszony do obowiązkowych ubezpieczeń został zatrudniony od 15 maja 2012 r. na podstawie umowy o pracę za wynagrodzeniem w wysokości 1500 zł, to od tego dnia ubezpieczenia społeczne z umowy-zlecenia będą dla niego dobrowolne. Obowiązkowe będzie natomiast opłacanie z tego tytułu składki zdrowotnej.

Płatnik w analizowanej sytuacji powinien złożyć druk ZUS ZWUA i z dniem 15 maja 2012 r. wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, podając kod przyczyny wyrejestrowania z ubezpieczeń 600. Następnie musi z tą samą datą zgłosić zleceniobiorcę na druku ZUS ZZA do ubezpieczenia zdrowotnego.

Podstawa prawna

Art. 9 ust. 1 - 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

W zakresie ubezpieczeń społecznych obowiązuje szersza definicja pojęcia "pracownik" niż wynikająca z kodeksu pracy. W rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za pracownika uważa się także osobę wykonującą pracę m.in. na podstawie umowy-zlecenia, jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na jego rzecz.

Umowa-zlecenie zawarta z własnym pracownikiem (w czasie trwania stosunku pracy) nie jest w zakresie naliczania składek na ubezpieczenia społeczne traktowana jako odrębny tytuł do ubezpieczeń. Od przychodu uzyskiwanego z umowyzlecenia przez pracownika istnieje obowiązek opłacania wszystkich składek na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. Pracodawca powinien zsumować przychód z umowy o pracę z przychodem ze zlecenia i od łącznej kwoty opłacić składki. Są one wówczas wykazywane w raporcie ZUS RCA z kodem pracowniczym 01 10 XX.

Sytuacja ulega zmianie, gdy umowa o pracę zostaje rozwiązana. Wówczas umowa-zlecenie staje się odrębnym tytułem do ubezpieczeń. Tak jest w analizowanej sytuacji. Płatnik powinien więc złożyć druk ZUS ZWUA i wyrejestrować pracownika z ubezpieczeń, wpisując w pole "data ustania ubezpieczeń" 1 lipca 2012 r. Następnie musi złożyć druk ZUS ZUA z kodem tytułu ubezpieczeń 04 11 XX i z umowy zlecenia zgłosić byłego pracownika do obowiązkowych ubezpieczeń: emerytalnego, rentowych, wypadkowego i zdrowotnego oraz ewentualnie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego (jeśli złoży wniosek o objęcie go tym ubezpieczeniem).

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 2a, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 11, ust. 2, art. 12 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Wspólnik w spółce jawnej jest w zakresie ubezpieczeń społecznych traktowany jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą. Z tego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest natomiast dla niego ubezpieczenie chorobowe.

Każdy ze wspólników w spółce jawnej zgłasza się zatem do ubezpieczeń samodzielnie jako płatnik składek, składając druk ZUS ZFA. Musi także zgłosić siebie do ubezpieczeń, składając formularz ZUS ZUA. Natomiast spółka zgłasza się jako płatnik składek oraz zgłasza do ubezpieczeń zatrudnione osoby, np. pracowników czy też zleceniobiorców.

Osoba, która prowadzi pozarolniczą działalność, mając ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jednak obowiązek ubezpieczeń dotyczy wyłącznie osoby prowadzącej działalność gospodarczą na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej (w tym również wspólników spółki cywilnej). Natomiast inne osoby prowadzące pozarolniczą działalność, a więc m.in. wspólnicy spółki jawnej, podlegają dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Tym samym, gdy wspólnik spółki jawnej ma ustalone prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy, to od tego dnia z działalności podlega dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a obowiązkowe z działalności jest dla niego tylko ubezpieczenie zdrowotne.

Wspólnik powinien więc złożyć formularz ZUS ZWUA i z dniem nabycia prawa do renty wyrejestrować się z tytułu działalności z ubezpieczeń, do których był zgłoszony. Następnie musi złożyć formularz ZUS ZZA i z działalności zgłosić się do ubezpieczenia zdrowotnego.

Oczywiście wspólnik może z działalności przystąpić do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Wówczas powinien za siebie opłacać także składkę na ubezpieczenie wypadkowe.

Podstawa prawna

Art. 8 ust. 6 pkt 4, art. 9 ust. 4, art. 9 ust. 4c, art. 9 ust. 5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Oprac. Michał Jarosik