Kto i według jakich zasad ma prawo do wcześniejszej emerytury

Czy przedsiębiorca dostanie wcześniejsze świadczenie

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.18300150f.811.jpg@RY2@

Aby ubezpieczona mogła skorzystać z prawa do wcześniejszej emerytury, musi wykonywać zatrudnienie w tzw. warunkach szkodliwych w ramach umowy o pracę lub stosunku służby. To jest jednak tylko jeden z warunków do jej uzyskania. Inne zależą od tego, czy wykonywana praca jest zamieszczona w wykazie A czy B załącznika do rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W wykazie A wymienione zostały prace w: górnictwie, energetyce, hutnictwie i przemyśle metalowym, chemii, budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, leśnictwie, przemyśle drzewnym i papierniczym, przemyśle lekkim, transporcie i łączności, gospodarce komunalnej, rolnictwie i przemyśle ogólnospożywczym, przemyśle poligraficznym, służbie zdrowia i opiece społecznej, zespołach formujących szkło oraz tzw. prace różne. Wszyscy pracownicy świadczący pracę z tego wykazu nabywają prawo do wcześniejszej emerytury na jednakowych warunkach, czyli po osiągnięciu wieku emerytalnego wynoszącego 55 lat dla kobiet lub 60 lat dla mężczyzn, udowodnieniu okresu składkowego i nieskładkowego (20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn) i co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach wymienionej w wykazie A. Przy ustalaniu 15-letniego stażu możliwe jest również uwzględnienie prac zamieszczonych w wykazie B. Jest to zatrudnienie w: górnictwie i na kolei, a także służby w charakterze funkcjonariusza pożarnictwa, milicji obywatelskiej (obecnie policji), organów bezpieczeństwa publicznego, Służby Więziennej oraz w charakterze żołnierza zawodowego. Osoby, które pracowały w szczególnych warunkach przy pracach wymienionych w wykazie B, podobnie jak te wykonujące prace ujęte w wykazie A, muszą udowodnić okres składkowy i nieskładkowy w wymiarze 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn. Okres ten jest jednakowy dla wszystkich osób, bez względu na to, do którego działu w wykazie B należy rodzaj wykonywanej pracy. Zróżnicowany jest natomiast wiek wymagany do przyznania omawianej emerytury (50 lub 55 lat dla kobiet i 55 lub 60 lat dla mężczyzn), a także wymiar wymaganego okresu zatrudnienia w szczególnych warunkach (od 10 do 20 lat). Ponadto w stosunku do pracowników lotnictwa (dział I), portów morskich (dział II) oraz hutników (dział III) wymagany jest dodatkowo warunek osiągnięcia wieku emerytalnego w czasie zatrudnienia w szczególnych warunkach, z tytułu którego przechodzą na emeryturę, bądź w czasie innej pracy, do której wykonywania ich skierowano. Przy ustalaniu wymaganego okresu pracy w szczególnych warunkach z tytułu prac wymienionych w wykazie B nie jest możliwe zaliczenie okresu zatrudnienia wymienionego jedynie w wykazie A, czy też na kolei lub służby (np. w Policji lub Służbie Więziennej). Wszystkie wspomniane wyżej warunki muszą być spełnione przez osoby urodzone do 1 stycznia 1949 roku, a także przez te, które urodziły się po 31 grudnia 1948 roku, o ile złożyły wniosek o wcześniejsza emeryturę do 31 grudnia 2008 roku. Zainteresowani z tej grupy wiekowej mogą wystąpić z wnioskiem również po 31 grudnia 2008 roku, ale najpóźniej w dniu poprzedzającym dzień osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Ponadto, jeśli osoby te przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego, zgłaszając wniosek o emeryturę, muszą jednocześnie wnioskować o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w funduszu za pośrednictwem ZUS na dochody budżetu państwa.

Podstawa prawna

Art. 32 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 1 - 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz.U. nr 8, poz. 43 z późn. zm.).

Czy górnik zachował przywileje emerytalne

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.18300150f.812.jpg@RY2@

Podobnie, jak osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r., tak również urodzeni po 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury górniczej na dotychczasowych lub nowych zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2007 r. W pierwszym przypadku jest to możliwe, jeśli do 31 grudnia 2008 r. zainteresowany ukończył 55 lat i udowodnił okres pracy górniczej wynoszący łącznie z okresami pracy równorzędnej i okresami zaliczanymi do pracy górniczej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym minimum pięć lat pracy górniczej albo ukończył 50 lat, w tym co najmniej 15 lat pracy górniczej. Ponadto osoba taka nie może być członkiem OFE i musi rozwiązać stosunek pracy, jeśli jest pracownikiem (warunek ten może być spełniony również po 31 grudnia 2008 r.).

Ten, kto spełnił wskazane powyżej warunki do końca 2008 r., o świadczenie może wystąpić także po tej dacie. Trzeba pamiętać, iż urodzeni po 31 grudnia 1948 r. nadal mają możliwość przejścia na wcześniejszą emeryturę, jeśli po 31 grudnia 2008 r. pracowali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez co najmniej 25 lat. Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. mogą nabyć prawo do emerytury górniczej na zasadach obowiązujących od 1 stycznia 2007 r., jeśli nie przystąpiły do OFE i spełnią łącznie pewne warunki. Są one następujące:

wukończyły 55 lat i mają okres pracy górniczej i równorzędnej co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym przynajmniej 10 lat w górnictwie, albo

wukończyły 50 lat i mają okres pracy górniczej i równorzędnej minimum 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym co najmniej 15 lat w górnictwie.

Podstawa prawna

Art. 50a - 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Czy kobiety skorzystają z szybszej dezaktywizacji

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.18300150f.813.jpg@RY2@

Pod pewnymi warunkami. Kobiety urodzone w latach 1949-1953 mogą nabyć prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej, jeśli ukończyły 55 lat i do 31 grudnia 2008 r. udowodniły 30-letni okres składkowy i nieskładkowy lub 20-letni staż, gdy są całkowicie niezdolne do pracy. Natomiast pozostałe warunki muszą być spełnione w okresie poprzedzającym zgłoszenie wniosku o emeryturę. Chodzi tutaj o pozostawanie ostatnio przed jego zgłoszeniem w ubezpieczeniu pracowniczym oraz w stosunku pracy przez co najmniej sześć miesięcy w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub emerytalnemu i rentowym. Ponadto osoby takie nie mogą być członkami otwartego funduszu emerytalnego albo jeśli są, to muszą zgłosić wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w funduszu za pośrednictwem ZUS na dochód budżetu państwa. Panie powinny pamiętać jeszcze o jednym - z wnioskiem o przyznanie świadczenia muszą wystąpić najpóźniej w dniu poprzedzającym osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat.

Podstawa prawna

Art. 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Czy zleceniobiorca dostanie emeryturę

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.18300150f.814.jpg@RY2@

Mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1949 roku mogą nabyć prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej, jeśli jednocześnie spełnili kilka warunków: ukończyli 60 lat i udowodnili co najmniej 35 letni okres składkowy i nieskładkowy albo co najmniej 25 lat, gdy zostali uznani za całkowicie niezdolnych do pracy przez lekarza orzecznika lub komisję lekarską. Ponadto przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę musieli mieć status pracowników, chyba że przez cały wymagany do uzyskania tego świadczenia okres pozostawali w ubezpieczeniu pracowniczym. Tego ostatniego warunku nie spełniał zainteresowany. Ale jest jeszcze jedna przesłanka wymagana przez prawo. Zainteresowani muszą w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegać ubezpieczeniu społecznemu lub emerytalnemu i pozostawać w stosunku pracy przynajmniej przez sześć miesięcy, chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę byli uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy lub pozostawali w ubezpieczeniu pracowniczym przez cały czas wymagany do wcześniejszej emerytury. W opisanej w pytaniu sytuacji ubezpieczony nie dostanie więc świadczenia wcześniej, bo ostatnio przed złożeniem wniosku nie był zatrudniony na podstawie umowy o pracę.

Podstawa prawna

Art. 29 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.)

Czy o emeryturze nauczyciela decyduje wiek

@RY1@i02/2012/113/i02.2012.113.18300150f.815.jpg@RY2@

Emeryturę nauczycielską na podstawie Karty Nauczyciela mogą uzyskać osoby urodzone przed 1949 rokiem, jak i później, czyli po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Pod warunkiem że do 31 grudnia 2008 r. udowodniły co najmniej:

w30-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej lub

w25-letni okres składkowy i nieskładkowy, w tym 20 lat wykonywania zatrudnienia w szkolnictwie specjalnym (w przypadku nauczycieli klas, szkół, placówek i zakładów specjalnych).

Osoby z tej grupy wiekowej muszą również rozwiązać stosunek pracy nauczycielskiej i złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w otwartym funduszu emerytalnym, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa (jeśli przystąpiły do funduszu). Zatem opisana nauczycielka nie dostanie emerytury nauczycielskiej z Karty Nauczyciela, gdyż za krótko pracowała w szkole.

Podstawa prawna

Art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl