Faktyczne przekazanie władzy nie zwalnia z wpłaty do ZUS

Członkowie zarządu spółki z o.o. ponoszą odpowiedzialność za nieopłacone przez nią składki, w tym na ubezpieczenia społeczne. Wynika to z art. 31 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: u.s.u.s.), który odsyła do art. 116 ordynacji podatkowej (dalej: o.p.).

Za zaległości składkowe spółki z o.o., spółki z o.o. w organizacji, spółki akcyjnej lub spółki akcyjnej w organizacji odpowiadają solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja z majątku spółki okazała się w całości lub w części bezskuteczna, a członek zarządu:

1) nie wykazał, że:

a) we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo

b) niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy;

2) nie wskazuje mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części.

Odpowiedzialność obejmuje zaległości z tytułu zobowiązań, których termin płatności upływał w czasie pełnienia przez daną osobę funkcji.

Okoliczności wyłączające

Wyróżnia się trzy przesłanki pozwalające na uwolnienie się od odpowiedzialności za zaległości z tytułu składek. Członek zarządu może przede wszystkim wykazać, że we właściwym czasie nastąpiło zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub o wszczęcie postępowania układowego. Będzie także zwolniony od odpowiedzialności za zobowiązania składkowe spółki, jeżeli udowodni, że fakt niezgłoszenia upadłości lub brak wszczęcia postępowania układowego nie nastąpił z jego winy. Przykładowo chodzi o sytuacje, gdy osoba wykaże, że na skutek ciężkiej choroby lub wypadku nie brała udziału w czynnościach zarządu i nie miała faktycznej możliwości przekonania się o istnieniu podstaw do wnioskowania o wszczęcie tych postępowań. Ostatnią z przesłanek wyłączających odpowiedzialność jest wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie należności w znacznej części.

Oddanie zarządu

W praktyce wątpliwości budziła kwestia, czy ponoszą odpowiedzialność członkowie zarządu w sytuacji, gdy faktycznie oddali oni władzę w firmie innej osobie. Podkreślano, że posłużenie się w art. 116 par. 2 o.p. zwrotem "pełnienie obowiązków" wskazuje, że chodzi o rzeczywiste (tj. czynne, faktyczne) ich wykonywanie, a nie tylko bierne piastowanie funkcji, z którą są związane (por. wyrok Sądu Najwyższego z 9 października 2006 r., sygn. akt II UK 47/06, OSNP 2007/19-20/296). Późniejsze orzeczenia sądów prowadzą jednakże do innych wniosków. W wyroku z 20 stycznia 2011 r. (sygn. akt II UK 174/10, OSNP 2012/5-6/73) SN podkreślił, że zgodnie z art. 201 par. 1 ustawy z 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1030; dalej: k.s.h.), zarząd prowadzi sprawy spółki i ją reprezentuje. Z tego wynika obowiązek posiadania przez każdego członka zarządu elementarnej wiedzy o najważniejszych sprawach spółki i jej kondycji finansowej. Powinność ta nie może być przerzucana na inne osoby.

Charakter prawny funkcji członka zarządu oznacza nie tylko konieczność wykonywania czynności zarządzających, ale także zwiększony zakres wymagań, który obejmuje odpowiedzialność za skutki prac kierowanej spółki, a więc także skutki działań osób dopuszczonych do faktycznego administrowania nią. Świadome i dobrowolne oddanie rzeczywistego dysponowania spółką osobie spoza zarządu nie zwalnia jego członka z obowiązków wynikających z pełnienia funkcji w organie ani też od odpowiedzialności za ich niedopełnienie.

Jednym z obciążeń związanych z pełnieniem funkcji jest monitorowanie zadłużenia spółki pozwalające na zgłoszenie w odpowiednim czasie wniosku o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego. Takie działanie pozwala z kolei na uwolnienie danej osoby od odpowiedzialności za zaległości składkowe. Niezgłoszenie we właściwym czasie stosownego wniosku jest wynikiem zawinionego zaniechania obowiązków. Jeśli więc w okresie sprawowania mandatu członek zarządu nie angażował się w działalność spółki godząc się, aby faktycznie kierował nią ktoś inny, jest to bez znaczenia dla ustalenia jego odpowiedzialności za zaległości. A w konsekwencji będzie zobowiązany do ich zapłaty. Przyjęcie z własnej woli roli figuranta w zarządzie spółki nie zwalnia z odpowiedzialności za nieuiszczone składki. Pełnienie funkcji członka organu jest powiązane z formalnym jej przyjęciem, a nie z faktycznym wpływem na działalność podmiotu. Tak wskazywał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 marca 2012 r. (sygn. akt II FSK 1714/10). W razie podjęcia się pełnienia funkcji poprzez przyjęcie wyboru do wiadomości osoba powinna posiadać podstawową wiedzę o sprawach spółki, w tym finansowych. Obowiązek ten istnieje także, gdy w ramach podziału kompetencji między członków wieloosobowego zarządu jeden lub kilku z nich dopuści do pozbawienia pozostałych faktycznego wpływu na gospodarowanie spółką. [przykład]

Pełnomocnik także nie uchroni

Członek zarządu nie może też uwolnić się od odpowiedzialności za nieuiszczone składki wskazując, że to pełnomocnik faktycznie zarządzał firmą. SN w wyroku z 2 października 2008 r. (sygn. akt I UK 39/08, OSNP 2010/7-8/97) podkreślił, że ustanowienie pełnomocnika spółki (zgodnie z art. 98 ustaw z 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.; dalej: k.c.) nie wyłącza odpowiedzialności członka zarządu, ponieważ działania i zaniechania pełnomocnika pociągają za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego (art. 95 par. 2 k.c.).

Uwaga

Ciężar wykazania okoliczności wyłączających odpowiedzialność spoczywa na członku zarządu. ZUS jest obowiązany wykazać jedynie okoliczność pełnienia obowiązków w czasie powstania zaległości składkowej spółki oraz bezskuteczność egzekucji przeciwko spółce

PRZYKŁAD

Obciążenie należnościami

Wspólnicy spółki z o.o. powołali na stanowisko prezesa zarządu swego znajomego pana Bogdana, który zgodził się, aby faktycznie wszystkie istotne decyzje w spółce podejmował pan Adam - jeden ze wspólników. Zgodził się także podpisywać wszystkie dokumenty, które przedstawiał mu pan Adam. Spółka na skutek złej sytuacji finansowej zaprzestała płacenia składek na ubezpieczenia społeczne. ZUS przeprowadził wówczas postępowanie egzekucyjne z jej majątku, które okazało się bezskuteczne. Wydał więc decyzję o obciążeniu pana Bogdana kwotą 25 tys. zł z tytułu nieuiszczonych składek. Pan Bogdan odwołał się od tej decyzji do sądu, podnosząc, że faktycznie sam nie zarządzał spółką, gdyż rządził nią pan Adam, i dlatego nie powinien ponosić odpowiedzialności za składki. Sąd oddalił jednak odwołanie, podkreślając, że podstawą powstania jego odpowiedzialności jest sam fakt bycia członkiem zarządu.

Przesłanki odpowiedzialności

- zaistnienie których powoduje powstanie odpowiedzialności - wszystkie muszą być spełnione łącznie	- wystąpienie których wyłącza odpowiedzialność - wystarczy udowodnienie zaistnienia jednej z nich
istnienie zaległości składkowej spółki	wykazanie, że we właściwym czasie został zgłoszony wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęcie postępowania układowego
wykazanie bezskuteczności egzekucji przeciwko spółce	wykazanie, że niezgłoszenie ww. wniosków nastąpiło bez winy członka zarządu
powstanie zobowiązania składkowego w czasie pełnienia przez daną osobę obowiązków członka zarządu	wskazanie mienia spółki, z którego egzekucja jest możliwa

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 31-32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 116 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2012 r. poz. 749).