Urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. mogą wystąpić o przeliczenie emerytury

4 lipca 2013 r. Sąd Najwyższy w składzie 3 sędziów podjął uchwałę (sygn. akt II UZP 4/13) korzystną dla ubezpieczonych. Stwierdzono w niej, że osoba urodzona przed 1 stycznia 1949 r., która po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego kontynuowała ubezpieczenie i wystąpiła o emeryturę po 31 grudnia 2008 r., ma prawo do jej wyliczenia na podstawie art. 26 w związku z art. 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna) niezależnie od tego, czy wcześniej złożyła wniosek o emeryturę w niższym wieku emerytalnym lub o wcześniejszą emeryturę.

Uchwała ta wiąże sąd niższej instancji w tej konkretnie sprawie. Dla ZUS nie stanowi ona podstawy do zmiany stanowiska w innych przypadkach. Może jednak przyczynić się do ujednolicenia stanowisk sądów niższych instancji w rozpoznawanych sprawach. Odmienne stanowiska mogą bowiem wiązać się z ryzykiem uchylania wyroków w dalszym postępowaniu odwoławczym. Orzecznictwo sądów okręgowych niejednokrotnie podtrzymuje stanowisko prezentowane przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w takich sprawach, a dopiero sądy apelacyjne (choć również nie wszystkie) orzekają odmiennie, zmieniając wyrok sądu okręgowego oraz decyzję ZUS.

Kto jest uprawniony

Ubezpieczonemu spełniającemu warunki do uzyskania emerytury na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej, który kontynuował ubezpieczenia emerytalne i rentowe po osiągnięciu przewidzianego w tym przepisie wieku emerytalnego i wystąpił z wnioskiem o przyznanie świadczenia po 31 grudnia 2008 r., może być obliczona emerytura na podstawie art. 26, jeżeli jest wyższa od obliczonej zgodnie z art. 53. Z takiej możliwości nie mogą skorzystać osoby mające ustalone prawo do wcześniejszej emerytury.

Konieczne przesłanki

Ubezpieczony urodzony przed 1 stycznia 1949 r. ma prawo do emerytury, jeśli spełni łącznie następujące warunki: udowodni wymagany okres składkowy i nieskładkowy, który w przypadku mężczyzn wynosi 25 lat, a w przypadku kobiet - 20 lat, oraz ukończy wymagany wiek emerytalny.

Okres nieskładkowy przyjmuje się w wymiarze wynoszącym nie więcej niż 1/3 okresu składkowego. Okres składkowy i nieskładkowy można uzupełnić czasem pracy na roli albo w gospodarstwie domowym w charakterze domownika.

Wiek emerytalny w przypadku kobiet wynosi 60 lat. Z kolei w przypadku mężczyzn wiek emerytalny wynosi:

w65 lat, jeśli urodzili się do 31 grudnia 1947 r.,

wco najmniej 65 lat i 1 miesiąc - dla urodzonych od 1 stycznia 1948 r. do 31 marca 1948 r.,

wco najmniej 65 lat i 2 miesiące - dla urodzonych od 1 kwietnia 1948 r. do 30 czerwca 1948 r.,

wco najmniej 65 lat i 3 miesiące - dla urodzonych od 1 lipca 1948 r. do 30 września 1948 r.,

wco najmniej 65 lat i 4 miesiące - dla urodzonych od 1 października 1948 r. do 31 grudnia 1948 r. [przykład 1]

Kontynuowanie ubezpieczeń

Badania warunku kontynuowania ubezpieczeń emerytalnego i rentowych dokonuje się na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę. Nie jest wymagane nieprzerwane podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przed osiągnięciem wieku emerytalnego, na dzień osiągnięcia tego wieku i po jego osiągnięciu. [przykład 2]

Dla kogo liczy się data

ZUS uznaje, że warunek wystąpienia z wnioskiem o emeryturę po 31 grudnia 2008 r. jest spełniony w przypadku, gdy wniosek o emeryturę w powszechnym wieku emerytalnym (z art. 27 ustawy emerytalnej) jest pierwszym wnioskiem o tę emeryturę. Jeśli zatem ubezpieczony miał ustalone prawomocną decyzją prawo do wcześniejszej emerytury, ZUS odmówi ustalenia prawa do emerytury mimo spełnienia pozostałych warunków. [przykład 3]

Ustalenie prawa do emerytury lub renty dla służb mundurowych nie stanowi przeszkody dla obliczenia emerytury na nowych i dotychczasowych zasadach dla osoby, która spełnia warunki wymienione w art. 55 ustawy emerytalnej. [przykład 4]

PRZYKŁAD 1

Warunki zostały spełnione

Mężczyzna urodzony 12 marca 1948 r. jest zatrudniony w ramach umowy-zlecenia od kwietnia 2012 r. do chwili obecnej. W maju 2013 r. złożył wniosek o emeryturę. Do wniosku dołączył dokumenty potwierdzające wykonywanie pracy przez 17 lat i 19 dni, a także okres studiów (programowe - 5 lat). Pracodawca, wystawiając mu zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu, wskazał, że ubezpieczony w czasie wykonywania pracy - po 14 października 1991 r. - pobierał wynagrodzenie za czas niezdolności do pracy i zasiłek chorobowy (łącznie przez 2 lata, 3 miesiące i 18 dni). Zainteresowany dołączył również zaświadczenie z KRUS na okoliczność pracy w gospodarstwie rolnym. Zaświadczenie potwierdzało 7-letni okres ubezpieczenia społecznego rolników, za które zostały opłacone składki. Ubezpieczony uwodnił 17 lat i 19 dni okresów składkowych oraz 7 lat, 3 miesiące i 18 dni okresów nieskładkowych. Okresy nieskładkowe, po ograniczeniu do 1/3 okresów składkowych, przyjęto w wymiarze 5 lat, 9 miesięcy i 7 dni. Okresy składkowe i nieskładkowe - wynoszące łącznie 22 lata, 9 miesięcy i 26 dni - zostaną uzupełnione okresem opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników w wymiarze 2 lata, 2 miesiące i 4 dni. Ubezpieczony spełnia zatem wymagane warunki do przyznania emerytury - zarówno dotyczące stażu emerytalnego, jak i wieku. Wiek emerytalny osiągnął 12 kwietnia 2013 r. (wymagany w jego przypadku wiek emerytalny wynosi 65 lat i 1 miesiąc).

PRZYKŁAD 2

Ważny jest dzień zgłoszenia

Mężczyzna urodzony 19 maja 1948 r. ma ponad 30-letni okres składkowy i nieskładkowy. Od ponad 10 lat do chwili obecnej prowadzi pozarolniczą działalność. Nie zalega ze składkami w ZUS. Wymagany do przyznania emerytury wiek wynosi w jego przypadku co najmniej 65 lat i 2 miesiące (dla urodzonych w okresie od 1 kwietnia 1948 r. do 30 czerwca 1948 r.). Zainteresowany zgłosił wniosek o emeryturę 8 lipca 2013 r. Zaznaczył w nim, że wnosi o ustalenie emerytury według nowych zasad. Nie można jednak przyjąć, że mężczyzna spełnił wymagany warunek kontynuowania ubezpieczeń emerytalnego i rentowych po osiągnięciu wieku emerytalnego. Warunki wymagane do przyznania emerytury są bowiem badane na dzień zgłoszenia wniosku. W tym dniu zainteresowany nie miał jeszcze osiągniętego wieku, a więc tym samym nie może spełnić warunku kontynuowania ubezpieczeń emerytalnego i rentowych po osiągnięciu tego wieku. Zainteresowany może wycofać wniosek o emeryturę złożony 8 lipca 2013 r. Aby mógł skorzystać z art. 55 ustawy emerytalnej, musi zgłosić (kolejny) wniosek o emeryturę. Może uczynić to w tym samym dniu, w którym wycofa wniosek.

PRZYKŁAD 3

Według starych, a nie nowych zasad

Ubezpieczona urodzona 16 kwietnia 1948 r. ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury od 1 stycznia 2003 r. Po przyznaniu świadczenia kobieta podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 31 grudnia 2011 r. z tytułu umowy o pracę. W czerwcu 2013 r. ubezpieczona zgłosiła wniosek o emeryturę na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej i jednocześnie wnioskowała o jej obliczenie z uwzględnieniem art. 55 tej ustawy. Zainteresowana 16 kwietnia 2008 r. ukończyła 60 lat i ma wymagany co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy. Podlegała także ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym po osiągnięciu wieku emerytalnego. W takim przypadku ZUS przyzna emeryturę na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej i obliczy jej wysokość według starych zasad. Odmówi jednak obliczenia emerytury według nowych zasad, gdyż wniosek o emeryturę z art. 27 nie jest wnioskiem o przyznanie emerytury po raz pierwszy.

PRZYKŁAD 4

Praca w policji

Mężczyzna pobiera od 2000 r. emeryturę policyjną z tytułu pełnionej służby przez okres ponad 15 lat. W lipcu 2013 r. zgłosił wniosek o emeryturę w związku z tym, że ma ukończone 65 lat. We wniosku wskazał, że wnosi o obliczenie emerytury na starych i nowych zasadach oraz wybranie korzystniejszego wariantu. Zainteresowany do wniosku o emeryturę załączył dokumenty potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe w łącznym wymiarze ponad 25 lat. Po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego mężczyzna był zatrudniony przez 8 miesięcy na podstawie umowy zlecenia. W tym przypadku spełnione są wszystkie warunki wymienione w art. 55 ustawy emerytalnej. ZUS przyzna emeryturę i obliczy jej wysokość według nowych i starych zasad oraz wybierze korzystniejszy wariant. Ustalenie prawa do policyjnej emerytury nie stanowi przeszkody do zastosowania art. 55, tj. m.in. do uznania, że ubezpieczony wystąpił po raz pierwszy z wnioskiem o emeryturę po 31 grudnia 2008 r.

Katarzyna Tomczyk

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 27 i 55 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).