Do stażu emerytalnego można zaliczyć czas pracy na roli

Udowodniłem dotychczas 15 lat składkowych, 7 lat nieskładkowych i 6 lat pracy w gospodarstwie rolnym, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników. W marcu br. ukończyłem powszechny wiek emerytalny i w związku z tym zgłosiłem wniosek o przyznanie emerytury. Do tego wniosku dołączyłem jednak tylko dokumenty potwierdzające przebyte okresy składkowe i nieskładkowe. ZUS przyznał mi emeryturę, ale wyliczone świadczenie okazało się nieco niższe od minimalnej kwoty przewidzianej w ustawie. Czy gdybym przedłożył również dokument potwierdzający okres pracy w gospodarstwie rolnym, ZUS zaliczyłby go do stażu emerytalnego i ustalił wysokość świadczenia w kwocie minimalnej emerytury?

Tak. Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego mogą przejść na emeryturę przewidzianą w art. 27 lub w art. 28 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Pierwszy z tych przepisów przewiduje możliwość przyznania emerytury osobom, które udowodniły staż składkowy i nieskładkowy w wymiarze co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn. Emerytura ta objęta jest gwarancją najniższego świadczenia, co oznacza, że jeśli jej faktycznie wyliczona kwota jest niższa od minimalnej emerytury (od 1 marca 2013 r. - 831,15 zł), ZUS podwyższa świadczenie do tej gwarancji. Takiego mechanizmu nie przewiduje jednak art. 28 ustawy emerytalnej, na podstawie którego osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mogą uzyskać emeryturę po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego oraz udowodnieniu stażu składkowego i nieskładkowego obniżonego do 15 lat dla kobiet i 20 lat dla mężczyzn. ZUS nie podwyższa takiej emerytury do kwoty najniższego świadczenia, jeśli jej faktycznie wyliczona kwota jest niższa od tego minimum.

Zasady uznawania

Ustalając staż ubezpieczeniowy wymagany do uzyskania emerytury (zarówno na podstawie art. 27 ustawy emerytalnej, jak i art. 28 tej ustawy), ZUS uwzględnia przede wszystkim okresy składkowe (np. okresy pozostawania w stosunku pracy, wykonywania umowy zlecenia, prowadzenia działalności gospodarczej) oraz okresy nieskładkowe (np. okresy pobierania świadczeń chorobowych, nauki w szkole wyższej czy też pobierania zasiłku lub świadczenia przedemerytalnego). Okresy nieskładkowe mogą być uwzględnione w wymiarze nieprzekraczającym 1/3 udowodnionych okresów składkowych.

Jeśli jednak wnioskodawca nie udowodnił okresu składkowego i nieskładkowego wymaganego do przyznania emerytury, ZUS może uwzględnić także okresy rolne udowodnione przez wnioskodawcę, tj.:

wokresy ubezpieczenia społecznego rolników, za które opłacono składki przewidziane w przepisach o ubezpieczeniu społecznym rolników,

wokresy prowadzenia gospodarstwa rolnego po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed 1 lipca 1977 r.,

wokresy pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16. roku życia przypadające przed 1 stycznia 1983 r.

Okresy rolne mogą być uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tylko w zakresie uzupełniającym do wymaganego stażu ubezpieczeniowego i pod warunkiem że nie zostały wcześniej zaliczone dla celów przyznania emerytury lub renty na podstawie przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników. Nie mogą także czasowo pokrywać się z uwzględnionymi okresami składkowymi i nieskładkowymi.

Ustalenie wysokości

W przypadku gdy wnioskodawca udowodnił staż ubezpieczeniowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet lub 25 lat dla mężczyzn, a mimo to ZUS uwzględnił przy ustalaniu prawa do emerytury okresy rolne (np. w przypadku ubiegania się o wcześniejszą emeryturę pracowniczą, której przyznanie uzależnione jest od udowodnienia stażu wyższego niż odpowiednio 20 lub 25 lat), ZUS ustala wysokość świadczenia na ogólnych zasadach przewidzianych w art. 53 ustawy emerytalnej. Przy obliczaniu części należnej za okresy składkowe (po 1,3 podstawy wymiaru świadczenia za każdy rok tych okresów) nie uwzględnia w tej sytuacji okresów rolnych. Dodatkowo ZUS ustala wówczas część składkową emerytury rolniczej, mnożąc po 1 proc. najniższej emerytury z dnia powstania prawa do tego świadczenia przez każdy rok podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, za który opłacano składki na to ubezpieczenie.

W przypadku gdy osoba występująca o emeryturę nie udowodniła stażu składkowego i nieskładkowego wynoszącego 20 lat dla kobiety lub 25 lat dla mężczyzny, a ZUS uwzględnił okresy rolne przy ustalaniu prawa do tego świadczenia, organ ten ustala najpierw emeryturę na ogólnych zasadach, traktując okresy rolne tak jak okresy składkowe. Następnie obliczana jest wysokość emerytury według proporcji uwzględnionych okresów składkowych i nieskładkowych (bez okresów pracy na roli) do wszystkich okresów, które zostały uwzględnione przy ustalaniu prawa do emerytury. Do tak ustalonego świadczenia ZUS dolicza na końcu część składkową emerytury rolniczej obliczoną według podanych wyżej zasad. Jeśli obliczona w ten sposób emerytura, wraz z częścią składkową emerytury rolniczej, jest niższa od kwoty minimalnej emerytury, podlega podwyższeniu do tej gwarantowanej kwoty.

W przypadku opisanym w pytaniu warto doliczyć do udowodnionego 20-letniego stażu składkowego i nieskładkowego okresy pracy w gospodarstwie rolnym, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników. Dzięki temu czytelnik udowodni 25-letni staż ubezpieczeniowy i nabędzie prawo do emerytury przewidzianej w art. 27 ustawy emerytalnej z gwarancją minimalnej kwoty świadczenia. Do czasu uprawomocnienia się decyzji, która została wydana w sprawie emerytury przewidzianej w art. 28 ustawy emerytalnej (tj. w ciągu miesiąca od dnia jej otrzymania), powinien zatem przedłożyć w ZUS odpowiedni dokument potwierdzający okres opłacania składek na ubezpieczenie społeczne rolników.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 10 i 56 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 25 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 50, poz. 291 z późn. zm.).