Świadczenie kompensacyjne nie zwalnia ze składek z działalności

Z końcem sierpnia 2012 r. rozwiązałem stosunek pracy w szkole i zgłosiłem wniosek o przyznanie świadczenia kompensacyjnego. ZUS ustalił mi prawo do tego świadczenia. Po kilku miesiącach (w kwietniu 2013 r.) podjąłem działalność gospodarczą. Czy z tytułu prowadzenia firmy mam obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i wypadkowe?

Tak. Od 1 lipca 2009 r. nauczyciele, wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w określonych placówkach (m.in. publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych, publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych czy też młodzieżowych ośrodkach socjoterapii) mogą się ubiegać o uzyskanie nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego. Przyznanie przez ZUS tego świadczenia uzależnione jest od spełnienia warunków dotyczących: stażu i wymiaru pracy nauczycielskiej (co najmniej 20-letni staż i wymiar czasu pracy nie niższy niż pół etatu), liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych (co najmniej 30 lat tych okresów), ukończenia określonego wieku (od 55 lat dla kobiet i mężczyzn do 59 lat dla kobiet i 64 lat dla mężczyzn - w zależności od roku ukończenia tego wieku) oraz rozwiązania stosunku pracy. Świadczenie obliczane jest w oparciu o kapitał początkowy i składki zewidencjonowane na koncie ubezpieczonego. Przysługuje ono do czasu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego lub uzyskania prawa do wcześniejszej emerytury.

Działalność zarobkowa

Osoby uprawnione do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego mogą podjąć działalność zarobkową (niebędącą pracą nauczycielską) i łączyć zarobkowanie z pobieraniem tego świadczenia. Przychód uzyskiwany z takiej działalności nie może tylko przekroczyć określonych progów zarobkowych. W razie uzyskiwania zarobków wyższych od 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia (obecnie 4797,40 zł) świadczenie podlega zawieszeniu. Jeśli zaś przychód nie przekracza tego limitu, ale jest wyższy od 70 proc. przeciętnej płacy (obecnie 2583,30 zł), świadczenie jest zmniejszane o kwotę przekroczenia niższego progu zarobkowego, nie więcej jednak niż o pewną maksymalną kwotę (obecnie 549,12 zł).

Działalnością zarobkową, którą może podjąć osoba uprawniona do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, jest m.in. pozarolnicza działalność przewidziana w ustawie z 17 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jedną z form tej działalności jest z kolei pozarolnicza działalność gospodarcza. Podejmując taką działalność, osoba uprawniona musi pamiętać o obowiązkach związanych z opłacaniem składek z tytułu jej wykonywania.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej osoby prowadzące pozarolniczą działalność oraz osoby z nimi współpracujące podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W związku z tym objęte są również obowiązkowo ubezpieczeniem wypadkowym, a dobrowolne jest dla nich wyłącznie ubezpieczenie chorobowe. Jeden z wyjątków od tej zasady jest przewidziany w art. 9 ust. 5 ustawy systemowej, zgodnie z którym osoby prowadzące pozarolniczą działalność, mające ustalone prawo do emerytury lub renty podlegają dobrowolnie (na swój wniosek) ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Jeśli przystąpią do tych ubezpieczeń dobrowolnie, obejmowane są również ubezpieczeniem wypadkowym. W takiej sytuacji nie mają jednak możliwości przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego.

Zaopatrzeniowy charakter

Należy jednak podkreślić, że regulacja przewidująca zwolnienie z obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz ubezpieczenia wypadkowego posługuje się pojęciem ,,osoby mającej ustalone prawo do emerytury lub renty". Nauczycielskie świadczenie kompensacyjne ma zbliżony charakter do emerytury, ale nie jest emeryturą w ścisłym tego słowa znaczeniu. Ani ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych, ani ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych nie zawierają zaś regulacji rozszerzających stosowanie do osób uprawnionych do tych świadczeń przepisów dotyczących wyłączenia z ubezpieczeń osób uprawnionych do emerytur.

Wątpliwość dotycząca obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz na ubezpieczenie wypadkowe przez osobę pobierającą nauczycielskie świadczenie kompensacyjne została rozstrzygnięta przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi na zapytanie poselskie nr 3243 skierowane w styczniu br.

Zgodnie ze stanowiskiem ministerstwa, w świetle obowiązujących regulacji, z dobrowolnego ubezpieczenia społecznego, w sytuacji prowadzenia działalności gospodarczej, mogą skorzystać wyłącznie osoby mające status emeryta bądź rencisty. Przepisy nie wskazują bowiem, że uprawnienie to przysługuje również osobom pobierającym nauczycielskie świadczenie kompensacyjne. Ministerstwo podkreśliło jednocześnie, że nauczycielskie świadczenie kompensacyjne ma charakter zaopatrzeniowy, spoza systemu społecznego ubezpieczenia emerytalnego i swoim charakterem prawnym zbliżone jest bardziej do świadczenia przedemerytalnego niż do emerytury lub renty.

Oznacza to, że osoby pobierające nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, które jednocześnie prowadzą pozarolniczą działalność, podlegają z tytułu wykonywania tej działalności obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz ubezpieczeniu wypadkowemu, w związku z czym muszą opłacać i rozliczać składki na te ubezpieczenia.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 2-5 i art. 8-9 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800 z późn. zm.).

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 9 ust. 5 oraz art. 11-12 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).