Niektórzy pracodawcy sami muszą ustalić stawkę składki wypadkowej

Rok składkowy w ubezpieczeniu wypadkowym nie pokrywa się z rokiem kalendarzowym. Obejmuje okres od 1 kwietnia danego roku do 31 marca roku następnego. Z tego względu od 1 kwietnia 2013 r. rozpoczął się kolejny rok składkowy.

Prawidłowe ustalenie wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe na początku roku składkowego jest bardzo ważne, gdyż ustaloną stopę procentową płatnik będzie stosował przy opłacaniu składki przez cały rok składkowy - za wszystkie osoby, za które będzie miał obowiązek opłacania tej składki.

W różnej wysokości

Składka na ubezpieczenie wypadkowe jest zróżnicowana dla poszczególnych płatników składek. Stopa procentowa składki jest uzależniona od liczby osób zgłaszanych do ubezpieczenia wypadkowego, a także od rodzaju prowadzonej działalności.

Dla potrzeb różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnicy zostali podzieleni na:

wniepodlegających wpisowi do rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON,

wzgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON oraz

wzgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego więcej niż 9 ubezpieczonych, podlegających wpisowi do rejestru REGON.

Liczba ubezpieczonych

W celu ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnik składek musi zatem ustalić liczbę ubezpieczonych, czyli osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Liczbę ubezpieczonych dla celów różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustala się jako iloraz sumy ubezpieczonych podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku kalendarzowego i liczby miesięcy, przez które płatnik składek był w poprzednim roku kalendarzowym zgłoszony w ZUS co najmniej jeden dzień.

W liczbie ubezpieczonych płatnik powinien uwzględniać wszystkich ubezpieczonych, którzy w ciągu danego miesiąca podlegali co najmniej przez jeden dzień ubezpieczeniu wypadkowemu. Jeśli ubezpieczony w ciągu danego miesiąca podlegał u tego samego płatnika ubezpieczeniu wypadkowemu z dwóch tytułów, do liczby ubezpieczonych jest wliczany tylko raz.

W przypadku gdy płatnik wypłaca pracownikowi wynagrodzenie w następnym miesiącu po wyrejestrowaniu go z ubezpieczeń, to w tym miesiącu osoba ta nie jest wliczana do liczby osób podlegających ubezpieczeniu wypadkowemu.

Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych nie bierze się pod uwagę osób, które:

wpodlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ale nie podlegają ubezpieczeniu wypadkowemu (np. pomija się osoby, które przez cały miesiąc pobierały zasiłek macierzyński lub przebywały na urlopie wychowawczym),

wz danego tytułu podlegają tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu (np. zleceniobiorcy, którzy w innej firmie wykonują umowę o pracę z wynagrodzeniem równym co najmniej minimalnemu, z umowy-zlecenia podlegają dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym; jeżeli nie przystąpią do tych ubezpieczeń, to z umowy-zlecenia podlegają wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu),

wnie podlegają ubezpieczeniom społecznym i w konsekwencji ubezpieczeniu zdrowotnemu (np. studenci, którzy nie ukończyli 26 lat, zatrudnieni na podstawie umowy-zlecenia).

Przy ustalaniu liczby ubezpieczonych nie uwzględnia się także osób, za które za dany miesiąc rozlicza się składki lub wykazuje świadczenia po ustaniu tytułu do ubezpieczeń (tj. gdy w miesiącu, za który składany jest imienny raport miesięczny za daną osobę, nie podlegała ona ubezpieczeniu wypadkowemu nawet przez jeden dzień).

Liczba ubezpieczonych podlega zaokrągleniu do jedności w górę - jeżeli końcówka jest większa lub równa 0,5 lub w dół - jeśli jest mniejsza od 0,5.

Rozpoczęcie działalności

Odmienne zasady ustalania liczby ubezpieczonych obowiązują, gdy płatnik jest zgłaszany w ZUS w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku. W takiej sytuacji liczbę ubezpieczonych ustala się na podstawie liczby ubezpieczonych podlegających zgłoszeniu do ubezpieczenia wypadkowego w ciągu miesiąca, od którego płatnik składek został zgłoszony w ZUS. Zasada ta ma zastosowanie tylko do:

wpłatników, którzy są zgłaszani po raz pierwszy w ZUS, przy czym przy ustalaniu liczby ubezpieczonych bierze się pod uwagę miesiąc, w którym podlega ubezpieczeniu wypadkowemu pierwszy ubezpieczony,

wpłatników, którzy w poprzednim roku kalendarzowym nie byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS, ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej osoby do tego ubezpieczenia,

wpłatników, którzy byli skreśleni z krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON na 31 grudnia poprzedniego roku.

Komu ryczałtowo

Stopa procentowa składki na ubezpieczenie wypadkowe dla płatników zgłaszających do ubezpieczenia wypadkowego nie więcej niż 9 ubezpieczonych jest ustalana ryczałtowo i wynosi 50 proc. najwyższej stopy procentowej ustalonej na dany rok składkowy dla grup działalności. Takie same zasady i wysokość stopy procentowej dotyczą płatników składek niepodlegających wpisowi do rejestru REGON. Zarówno w roku składkowym, który skończył się 31 marca 2013 r., jak i nowym roku składowym, który rozpoczął się 1 kwietnia, ta stopa procentowa wynosi 1,93 proc. W przypadku wskazanych wyżej płatników nie ma znaczenia rodzaj prowadzonej działalności, gdyż zawsze obowiązuje stawka ryczałtowa.

Należy pamiętać, że stopa procentowa jest ustalana na cały rok składkowy, w związku z czym późniejsza zmiana stanu zatrudnienia nie powoduje ponownego ustalania stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe. Ma to ewentualnie znaczenie dopiero przy kolejnym roku składkowym. [przykład 1]

Także przejęcie pracowników innego podmiotu w trybie art. 23¹ kodeksu pracy nie powoduje zmiany stopy procentowej składki wypadkowej ustalonej dla podmiotu przejmującego. Ustalona na dany rok składkowy stopa procentowa w trakcie roku, w którym nastąpiło przejęcie, nie ulegnie zmianie. Podmiot przejmujący opłaca w takim przypadku za wszystkich pracowników składkę wypadkową ustaloną od takiej samej stopy procentowej jak przed przejęciem pracowników.

Przez organ rentowy

ZUS ustala stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe wyłącznie dla tych płatników składek, którzy za 3 kolejne lata składali informację ZUS IWA. Oznacza to, że na nowy rok składkowy (od 1 kwietnia 2013 r. do 31 marca 2014 r. ) ZUS ustali stopę procentową składki tylko dla tych płatników, którzy składali informację za lata 2010-2011-2012. ZUS zawiadamia płatnika o ustalonej na dany rok stopie procentowej składki w terminie do 20 kwietnia. Jeżeli do 30 kwietnia płatnik, który za 3 ostatnie lata składał informację ZUS IWA, nie otrzyma zawiadomienia, powinien zgłosić się do swojej jednostki terenowej ZUS w celu uzyskania informacji o obowiązującej go stopie procentowej. Jeśli po otrzymaniu powyższego zawiadomienia płatnik będzie miał wątpliwości co do wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, będzie mógł wystąpić do ZUS o podanie algorytmu wyliczeniowego.

Inne podmioty

Płatnik składek, który zgłasza do ubezpieczenia wypadkowego więcej niż 9 ubezpieczonych, ale nie składał informacji ZUS IWA za 3 kolejne lata, musi samodzielnie ustalić stopę procentową składki na ubezpieczenie wypadkowe. W tym celu konieczne jest ustalenie grupy działalności, do której jest zaliczony płatnik. Płatnik należy do grupy ustalonej dla jego rodzaju działalności według Polskiej Klasyfikacji Działalności (PKD), ujętej w rejestrze REGON w 31 grudnia poprzedniego roku. Natomiast płatnik składek zgłoszony w ZUS w okresie od 1 stycznia danego roku do 31 marca następnego roku należy do grupy ustalonej dla jego rodzaju działalności według PKD, ujętej w rejestrze REGON w dniu, od którego jest zgłoszony w ZUS. Zasada ta ma zastosowanie w przypadku płatników, którzy:

wsą po raz pierwszy zgłaszani w ZUS,

ww poprzednim roku kalendarzowym nie byli płatnikami składek na ubezpieczenie wypadkowe, tj. byli zarejestrowani w ZUS, ale w ciągu poszczególnych miesięcy poprzedniego roku nie zgłaszali ani jednej osoby do tego ubezpieczenia,

wbyli skreśleni z krajowego rejestru podmiotów gospodarki narodowej REGON na 31 grudnia poprzedniego roku.

W celu ustalenie właściwej stopy procentowej składki płatnik musi ustalić rodzaj przeważającej działalności według PKD 2007, do której został zaklasyfikowany. Jest ona oznaczona pięcioznakowym kodem alfanumerycznym. Na podstawie dwóch pierwszych cyfr z kodu rodzaju przeważającej działalności według PKD ustala się, do jakiego działu (albo sekcji) został zaklasyfikowany płatnik składek zgodnie z przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z 24 grudnia 2007 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Działalności (Dz.U. nr 251, poz. 1885 z późn. zm). Ustalony kod będzie dwucyfrowy (albo jednoliterowy).

Właściwą dla płatnika stopę procentową składki ustala się na podstawie tabeli załączonej do rozporządzenia ministra pracy i polityki społecznej z 29 listopada 2002 r. w sprawie różnicowania stopy procentowej składki na ubezpieczenie społeczne z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w zależności od zagrożeń zawodowych i ich skutków (Dz.U. nr 200, poz. 1692 z późn. zm.), poprzez odczytanie wysokości stopy procentowej składki odpowiadającej grupie działalności, do której został zaklasyfikowany dany płatnik składek, według kodu PKD na poziomie działu (albo sekcji). [przykład 2]

Stwierdzenie nieprawidłowości

Jeżeli płatnik składek zobowiązany do samodzielnego ustalenia stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe nieprawidłowo ustali liczbę ubezpieczonych lub grupę działalności, co w konsekwencji spowoduje zaniżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, po stwierdzeniu nieprawidłowości powinien ponownie prawidłowo ustalić stopę procentową składki oraz opłacić należności wraz z odsetkami za zwłokę. W takim przypadku ZUS w drodze decyzji podwyższa stopę procentową na cały rok składkowy o 50 proc. stopy procentowej ustalonej na podstawie prawidłowych danych.

Jeśli skutkiem nieprawidłowego ustalenia liczby ubezpieczonych lub grupy działalności będzie zawyżenie stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe, płatnik we własnym zakresie ustala stopę procentową składki na podstawie prawidłowych danych.

W każdym przypadku zmiany stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe płatnik ma obowiązek złożyć korekty składanych do ZUS dokumentów rozliczeniowych.

Warto także pamiętać, że inspektor pracy może wystąpić do ZUS z wnioskiem o podwyższenie płatnikowi składek o 100 proc. stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe ustalonej na najbliższy rok składkowy. Jest to możliwe, gdy stwierdzi rażące naruszenia przepisów bezpieczeństwa i higieny pracy w czasie dwóch kolejnych kontroli. Decyzję o podwyższeniu składki na wniosek inspektora wydaje ZUS.

Ważne

Prawidłowe ustalenie wysokości stopy procentowej składki na ubezpieczenie wypadkowe na początku roku składkowego jest bardzo ważne, gdyż ustaloną stopę procentową płatnik będzie stosował przy opłacaniu składki przez cały rok składkowy - za wszystkie osoby, za które będzie miał obowiązek opłacania tej składki

PRZYKŁAD 1

W zależności od stanu zatrudnienia

Spółka z o.o. od 25 marca 2013 r. rozpoczęła prowadzenie działalności i z tym dniem zgłosiła do ubezpieczeń społecznych (w tym wypadkowego) 5 pracowników. Oznacza to, że do 31 marca 2014 r. tego płatnika składek obowiązuje stawka ryczałtowa (1,93 proc.) składki na ubezpieczenie wypadkowe.

PRZYKŁAD 2

Po określeniu działu

W przypadku płatnika zaklasyfikowanego do rodzaju przeważającej działalności oznaczonego kodem 10.85.Z (wytwarzanie gotowych posiłków i dań), na podstawie dwóch pierwszych cyfr tego kodu ustala się, że płatnik został zaliczony do działu 10 (produkcja artykułów spożywczych). W takim przypadku stawka składki wypadkowej będzie wynosiła 1,73 proc.

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 27-36 ustawy z 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 167, poz. 1322 z późn. zm.).