Nie wszyscy przedsiębiorcy niezdolni do pracy mają prawo do zasiłku

Osoba prowadząca działalność gospodarczą obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej tylko ubezpieczenie chorobowe. Obowiązek ubezpieczeń z działalności istnieje od dnia rozpoczęcia jej wykonywania do dnia zaprzestania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który została ona zawieszona na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

W razie choroby prowadzącego działalność istotne jest ustalenie, czy przystąpił on z tego tytułu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz czy ma prawo do zasiłku chorobowego (tj. ma wymagany okres podlegania ubezpieczeniu).

Trzeba złożyć wniosek

Do ubezpieczenia chorobowego z działalności może przystąpić wyłącznie osoba prowadząca działalność, która podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Objęcie ubezpieczeniem chorobowym następuje na wniosek osoby zainteresowanej.

W przypadku rozpoczęcia prowadzenia działalności objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem tylko wówczas, gdy zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie złożone w terminie określonym ustawą z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych na dokonanie takiego zgłoszenia (tj. 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń).

Osoba prowadząca działalność może również przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego w późniejszym terminie. Objęcie tym ubezpieczeniem nastąpi wówczas od dnia wskazanego we wniosku, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym został zgłoszony wniosek.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje:

wod dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z ubezpieczenia chorobowego, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym został złożony wniosek,

wod pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie należnej składki na ubezpieczenie chorobowe; jeżeli jednak za część miesiąca został pobrany zasiłek, ubezpieczenie chorobowe ustaje od dnia następnego po dniu, za który przysługuje zasiłek,

wod dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom, tj. od dnia zaprzestania prowadzenia pozarolniczej działalności.

Jeżeli dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustaje z powodu nieopłacenia w terminie należnej składki, ZUS może jednak - w uzasadnionych przypadkach - na wniosek ubezpieczonego wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie.

Wymagany okres

Osoba prowadząca działalność gospodarczą nabywa prawo do zasiłku chorobowego po upływie 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego. Do okresów ubezpieczenia chorobowego wlicza się poprzednie okresy ubezpieczenia chorobowego, o ile przerwa między nimi nie przekroczyła 30 dni lub była spowodowana urlopem wychowawczym, urlopem bezpłatnym albo odbywaniem czynnej służby wojskowej przez żołnierza niezawodowego.

Od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego prawo do zasiłku chorobowego przysługuje:

wabsolwentom szkół lub szkół wyższych, którzy zostali objęci ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od dnia ukończenia szkoły lub uzyskania dyplomu ukończenia studiów wyższych,

wposłom i senatorom, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od ukończenia kadencji.

Świadczenie dla osoby prowadzącej działalność jest wypłacane przez ZUS, a jego wysokość jest uzależniona od podstawy wymiaru, od której prowadzący działalność opłacał składki.

Podstawa wymiaru

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osoby prowadzącej pozarolniczą działalność stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. W 2013 r. podstawa ta wynosi 2227,80 zł.

Z kolei dla osób, które rozpoczęły prowadzenie działalności gospodarczej i:

ww okresie 60 miesięcy przed dniem rozpoczęcia prowadzenia działalności nie wykonywały innej pozarolniczej działalności oraz

ww ramach aktualnie prowadzonej działalności nie wykonują działalności na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej,

podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w okresie 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. W 2013 r. podstawa ta wynosi 480 zł.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe i wypadkowe osób prowadzących pozarolniczą działalność stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeżeli więc dana osoba podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym np. od początku miesiąca, a do ubezpieczenia chorobowego przystępuje w trakcie tego miesiąca, nie zmniejsza się podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe.

Podstawa wymiaru składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe nie może przekraczać miesięcznie 250 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale.

W miesiącu, w którym osoba prowadząca działalność podlega ubezpieczeniom społecznym tylko przez część tego miesiąca, ma ona prawo do pomniejszenia podstawy wymiaru składek, w sposób określony w ustawie systemowej, tj. dzieląc minimalną kwotę podstawy wymiaru przez liczbę dni kalendarzowych danego miesiąca oraz mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom. Prawo to przysługuje także w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu osoba prowadząca działalność gospodarczą spełnia warunki do przyznania zasiłku z ubezpieczeń społecznych.

Jeżeli prowadzący działalność zachoruje i nie ma prawa do zasiłku chorobowego, z uwagi na to, iż nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego lub przystąpił, lecz ma zbyt krótki okres podlegania temu ubezpieczeniu i zasiłek chorobowy mu nie przysługuje, musi opłacić składki za ten miesiąc od pełnej podstawy wymiaru.

Bez względu na to, czy prowadzący działalność pobiera zasiłek chorobowy, czy też nie ma do niego prawa za okres choroby, nie może pomniejszyć podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest bowiem miesięczna i niepodzielna oraz nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu, w sytuacji gdy prowadzący działalność był chory.

PRZYKŁAD

Warunki obniżenia

Pani Monika od trzech lat prowadzi działalność gospodarczą, z której podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Z tytułu działalności przystąpiła także do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i ma wymagany okres podlegania temu ubezpieczeniu. W okresie od 1 do 18 lutego pani Monika była chora i otrzymała zwolnienie lekarskie. Opłacając składki za luty, pomniejszyła minimalną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne za luty wynosiła w tym przypadku 795,64 zł (2227,80 zł : 28 x 10). Oczywiście pomimo choroby ubezpieczona mogła zadeklarować wyższą kwotę do podstawy wymiaru, nie mogła zaś zadeklarować kwoty niższej od 795,64 zł.

Ważne

Jeśli niezdolność do pracy powstała w związku z wypadkiem przy pracy, prowadzącemu działalność (który z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu wypadkowemu) przysługują świadczenia z ubezpieczenia wypadkowego, w tym zasiłek chorobowy. Nie ma wówczas znaczenia, że nie podlegał on ubezpieczeniu chorobowemu

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 11 ust. 2, art. 12, art. 18 ust. 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).