Na jakiego rodzaju emerytury wciąż mogą liczyć nauczyciele

w Tylko rozpoczęcie pracy przed 1 stycznia 1999 r. gwarantuje prawo do pomostówek

w Od rodzaju emerytury zależy konieczność rozwiązania stosunku pracy z pracodawcą

Wydłużenie powszechnego wieku emerytalnego spowodowało, że nauczyciele mają powody do zadowolenia. Są bowiem jedną z nielicznych grup zawodowych mogących jeszcze korzystać z trzech różnych sposobów odejścia na emeryturę. Jednak w ich przypadku o możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej decyduje data urodzenia oraz posiadany staż pracy w szkole. Bez względu na rodzaj emerytury wszystkie te świadczenia mają charakter wygasający. I ostatnie osoby będą mogły z nich skorzystać pod koniec lat 30. tego wieku.

Emerytura pomostowa

Prawo do świadczenia z ZUS przysługuje tylko nauczycielom zatrudnionym w młodzieżowych ośrodkach wychowawczych i socjoterapii, ośrodkach szkolno-wychowawczych, schroniskach dla nieletnich i zakładach poprawczych pracujących z trudną młodzieżą.

Warunkiem przyznania emerytury jest ukończenie 55 lat w przypadku kobiet i 60 w przypadku mężczyzn. Wymagany jest również przynajmniej 20-letni dla kobiet i 25-letni dla mężczyzn staż ubezpieczeniowy, a w wymienionych instytucjach nauczyciele starający się o emerytury pomostowe przepracować powinni na pełnym etacie 15 lat, z tego przynajmniej jeden dzień przed 1 stycznia 1999 r. i po 31 grudnia 2008 r. Ostatnia grupa osób, która skorzysta z emerytury pomostowej, to ta, która rozpoczęła pracę w placówkach wychowawczych w 1998 roku, mając 20 lat bezpośrednio po maturze.

Specjalne świadczenie

Nauczyciele, którzy osiągnęli wymagany wiek oraz mają łącznie 30 lat składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat pracy przy tablicy, mogą ubiegać się o świadczenie kompensacyjne.

Uprawnienie takie mają nie tylko nauczyciele, ale także wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni m.in. w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego. W przypadku ubiegania się o takie świadczenie sprawą niezwykle ważną jest forma zatrudnienia. Ze specjalnych rozwiązań mogą skorzystać wyłącznie osoby, które były zatrudnione na podstawie umowy o pracę na stanowisku nauczyciela w ustawowo określonych placówkach. Jeśli więc po ustaniu stosunku pracy, a jeszcze przed zgłoszeniem wniosku do ZUS nauczyciel podjął inne zatrudnienie lub inną działalność, nie może uzyskać świadczenia kompensacyjnego. Natomiast prawo do niego ustaje, jeśli nauczyciel wróci do pracy w szkole.

Szczególne uprawnienia

Prawo do wcześniejszej emerytury na podstawie art. 88 ustawy - Karty nauczyciela mają pracownicy urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. Osoby te mogą przejść na emeryturę bez względu na wiek, jeżeli mają 30-letni okres zatrudnienia, w tym 20 lat wykonywania pracy w szczególnym charakterze. Z kolei nauczyciele szkół, placówek i zakładów specjalnych oraz zakładów poprawczych i schronisk dla nieletnich muszą legitymować się tylko 25-letnim okresem zatrudnienia, w tym 20 latami wykonywania pracy w szczególnym charakterze w szkolnictwie specjalnym. Tacy nauczyciele musieli spełnić warunki stażowe w ciągu dziesięciu lat od wejścia w życie ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.), tj. do 31 grudnia 2008 r.

W praktyce oznacza to, że ostatni najmłodszy nauczyciel urodzony we wspomnianym okresie pracujący np. w zakładzie poprawczym spełniający warunki stażowe przejdzie na wcześniejszą emeryturę właśnie w 2013 roku. Będzie to jednak dotyczyć osoby urodzonej w 1968 roku, która rozpoczęła pracę mając 20 lat.

55 lat w takim wieku będą mogły przechodzić na emeryturę nauczycielki do 2024 roku

Przykłady

1 Czy emerytura pomostowa będzie na dłużej

Nie. Nauczycielka wykonujące prace w szczególnym charakterze nabyła prawo do emerytury pomostowej, wykonywane przez nią czynności zostały bowiem wymienione w pkt 21 załącznika nr 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Sytuacja się zmieniła, kiedy w życie weszła ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wprowadziła ona także zmiany do ustawy o emeryturach pomostowych. W efekcie osoby już mające wydane decyzje o prawie do emerytury pomostowej zachowają swoje uprawnienia do czasu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego.

2 Czy świadczenie zależy od wieku

Tak. Nauczyciel zatrudniony w publicznej lub niepublicznej szkole ma prawo do przejścia na świadczenie kompensacyjne pod warunkiem udowodnienia 30 lat okresów składkowych i nieskładkowych, w tym 20 lat pracy w placówkach szkolnych. Data przejścia jest więc zależna od dwóch czynników, czyli daty urodzenia oraz udowodnienia wymaganego stażu. Ze względu na to, że na świadczenia kompensacyjne będzie można przechodzić do 2032 roku, więc osoby mające do nich prawo i tak będą krócej pracować niż ich rówieśnicy.

3 Czy nauczyciel otrzyma niższą emeryturę

Tak. Nauczycielka, która złożyła wniosek o przyznanie drugiej emerytury wypłacanej już po osiągnięciu powszechnego wieku zakończenia aktywności zawodowej, musi się jednak liczyć z obniżeniem wysokości świadczenia. Będzie ono bowiem ustalone już na zasadach kapitałowych. Obowiązujące od tego roku przepisy powodują, że wysokość przyszłego świadczenia zostanie obniżona o kwotę stanowiącą sumę pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Dotyczy to zarówno kwot pobranych wcześniejszych wypłat, przyznanych z FUS przed osiągnięciem wieku emerytalnego (zarówno na podstawie ustawy emerytalnej, przepisów obowiązujących przed 1 stycznia 1999 r., jak i na zasadach określonych w art. 88 Karty nauczyciela). Prawo do obliczenia świadczenia przewidzianego w art. 24 ustawy emerytalnej na zasadach obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. (tj. bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych wcześniejszych emerytur) zachowają wyłącznie kobiety uprawnione do wcześniejszych wypłat, które najpóźniej 31 grudnia 2012 r. ukończyły obowiązujący dotychczas powszechny wiek emerytalny (60 lat) oraz najpóźniej 31 grudnia 2012 r. zgłosiły wniosek do ZUS w wieku powszechnym. Zasada ta nie ma zastosowania do czytelniczki.

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl

Podstawa prawna

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

Ustawa z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. z 2008 r. nr 237, poz. 1656 z późn. zm.).

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800 z późn. zm.).

trzy pytania do eksperta

Konieczność zwolnienia zależy od rodzaju emerytury

@RY1@i02/2013/044/i02.2013.044.183001400.803.jpg@RY2@

Bartosz Nowak, radca prawny z Kancelarii Radców Prawnych Marek Nałęcz Socha Bartosz Nowak z Jeleniej Góry

Od tego roku nabycie uprawnień do świadczenia w obniżonym wieku nie jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Co stało się podstawą do takiej zmiany?

Faktycznie taką zmianę wprowadził art. 1 pkt 20 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637). Na tej podstawie znowelizowany został art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.). Dzięki temu ubezpieczeni, którzy od nowego roku składają wnioski o ustalenie prawa do wcześniejszej emerytury, nie muszą przynosić do ZUS świadectw potwierdzających zwolnienie się z pracy. Organ rentowy ustali im więc wysokość świadczenia, ale pierwszą wypłatę zainteresowany otrzyma dopiero po dostarczeniu świadectwa pracy potwierdzającego rozwiązanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą. Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje bowiem przepis (art. 103a ustawy emerytalnej) przewidujący zawieszenie prawa do świadczenia tym uprawnionym, którzy nie rozwiązali stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą.

Czy takie zasady dotyczą nauczycieli mających prawo do wcześniejszych emerytur ze względu na wiek i staż?

Tak, ale nie w przypadku każdego nauczyciela czy wychowawcy. Z takiej możliwości mogą skorzystać ci pracownicy pedagogiczni, którzy wykonują pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 Karty nauczyciela. Osoby te jednak nie mogły przystąpić do otwartego funduszu emerytalnego albo musiały złożyć wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Czy w takim razie od nowego roku z pracy nie muszą się także zwalniać nauczyciele ubiegający się o emeryturę pomostową?

Nic podobnego. Ustawa o emeryturach pomostowych nadal zakłada, że osoba ubiegająca się o takie świadczenie musi rozwiązać stosunek pracy. Taki obowiązek został zapisany w art. 4 pkt 7 ustawy o emeryturach pomostowych. Podobny przymus rozwiązania stosunku pracy obowiązuje w przypadku ubiegających się o nauczycielskie świadczenia kompensacyjne. Został on zapisany w art. 4 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800). Podobnie jak w przypadku emerytur pomostowych osoba ubiegająca się o takie świadczenie musi równocześnie spełnić wszystkie warunki. Ze zwolnieniem z pracy włącznie.

Notowała: Bożena Wiktorowska