Poradnia ubezpieczeniowa

● Jak zmienią się progi zarobkowe powodujące zmniejszenie lub zawieszenie świadczeń

● Czy ZUS obniży emeryturę przyznaną za staż udowodniony do końca 1998 r.

● Jakie są zasady waloryzacji odwieszonego świadczenia

● Na początku lutego 2013 r. ukończyłam powszechny wiek emerytalny (60 lat i jeden miesiąc). Z wnioskiem o przyznanie emerytury zamierzam jednak wystąpić dopiero w połowie marca, aby ZUS mógł zastosować nieco niższe średnie dalsze trwanie życia. Z moich wyliczeń wynika, że emerytura ustalona według nowych zasad będzie korzystniejsza od świadczenia w mieszanej wysokości. Czy emerytura, którą ZUS przyzna mi od 1 marca, będzie podlegała waloryzacji od tej daty? Czy korzystne jest dla mnie wystąpienie z wnioskiem o nie dopiero w marcu?

Nie. Dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które ukończyły powszechny wiek emerytalny, ZUS oblicza emeryturę w całości lub w części według nowych zasad. Nowa emerytura stanowi wynik podzielenia podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla wieku, w którym wnioskodawca przechodzi na to świadczenie. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich wa, zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS. Jeżeli wniosek o nową emeryturę został złożony po miesiącu, w którym wnioskodawca osiągnął wiek emerytalny, ZUS ustala średnie dalsze trwanie życia na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę. W przypadku gdyby czytelniczka zgłosiła wniosek o emeryturę w lutym, ZUS zastosuje średnie dalsze trwanie życie właściwe dla osoby w wieku 60 lat i 1 miesiąca (tj. 254,1 miesiąca). W przypadku zgłoszenia wniosku o świadczenie w marcu 2013 r. (po ukończeniu 60 lat i 2 miesięcy) przy obliczeniu emerytury zostanie zastosowane średnie dalsze trwanie życia wynoszące 253,3 miesiąca. Dzięki temu emerytura będzie nieco wyższa od tej przyznanej na wniosek zgłoszony w lutym, ale nie zostanie objęta waloryzacją od 1 marca 2013 r.

W 2013 r. waloryzacja świadczeń emerytalno- -rentowych będzie miała charakter procentowy i obejmie świadczenia przyznane z urzędu przed 1 marca 2013 r. lub na wniosek zgłoszony przed tym dniem, jeśli prawo do tych świadczeń powstało najpóźniej do 28 lutego 2013 r. W każdym przypadku wskaźnikiem 104 proc. waloryzowana będzie kwota świadczenia przysługującego 28 lutego 2013 r. w wysokości ustalonej przed dokonaniem potrąceń i egzekucji oraz zmniejszenia w związku z osiąganiem przychodu przekraczającego 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Dzięki waloryzacji, której poddane byłoby świadczenie czytelniczki od 1 marca 2013 r., zyskałaby ona na wysokości swojej emerytury w przypadku wystąpienia z wnioskiem o to świadczenie jeszcze w lutym 2013 roku. Jedynie wówczas, gdyby korzystniejszy był dla niej wariant obliczenia emerytury według mieszanych zasad (częściowo po staremu, a częściowo według nowych zasad), wyższa kwota bazowa, która zacznie obowiązywać od 1 marca 2013 r. (3080,84 zł) mogłaby sprawić, że korzystne byłoby wstrzymanie się ze złożeniem wniosku o przyznanie emerytury.

Podstawa prawna

Art. 24-26 i art. 88 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Komunikat prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z 23 marca 2012 r. w sprawie tablicy średniego dalszego trwania życia kobiet i mężczyzn (M.P. z 2012 r. nr 182).

Komunikat ministra pracy i polityki społecznej z 13 lutego 2013 r. w sprawie wskaźnika waloryzacji emerytur i rent w 2013 r. (M.P. poz. 78).

● Od ponad roku jestem uprawniony do emerytury. W kwietniu 2012 r. podjąłem ponownie zatrudnienie w ramach stosunku pracy, które kontynuuję do dzisiaj. Od dłuższego czasu uzyskuję przychód w miesięcznej wysokości 3800-3900 zł brutto. W związku z tym ZUS zmniejsza mi emeryturę o maksymalną kwotę, tj. 528 zł. Czy w związku z waloryzacją świadczeń emerytalno-rentowych od 1 marca 2013 r. kwota ta ulegnie zmianie?

Tak. Emeryci i renciści, którzy uzyskują przychód z działalności podlegającej obowiązkowi ubezpieczeń społecznych lub z tytułu służby, muszą uważać, aby nie przekroczył on określonych przepisami progów zarobkowych. Zmieniają się one co trzy miesiące i obowiązują od 1 marca, 1 czerwca, 1 września oraz od 1 grudnia danego roku.

Pierwszy z limitów - tzw. wyższa kwota graniczna - wynosi 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (od 1 grudnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. jest to 4563,30 zł, a od 1 marca 2013 r. - 4797,40 zł). Przekroczenie tego progu powoduje, że emerytura lub renta podlega zawieszeniu.

Drugi próg zarobkowy to tzw. niższa kwota graniczna. Wynosi ona 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za kwartał kalendarzowy ostatnio ogłoszonego przez prezesa GUS (od 1 grudnia 2012 r. do 28 lutego 2013 r. jest to 2457,20 zł, a od 1 marca 2013 r. - 2583,30.). Jeśli osoba uprawniona przekroczyła ten limit, a jej przychód nie był wyższy od górnego progu zarobkowego, świadczenie podlega odpowiedniemu zmniejszeniu. Zmniejszenie to jest równe kwocie przekroczenia niższego limitu, ale nie może być wyższe niż maksymalna kwota zmniejszenia ustalona dla emerytury lub renty w danym okresie. Kwoty maksymalnych zmniejszeń podwyższane są od 1 marca każdego roku w ramach waloryzacji świadczeń emerytalno-rentowych. Od 1 marca 2012 r. do 28 lutego 2013 r. maksymalna kwota zmniejszenia dla emerytury i renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy wynosiła 528,00 zł. W ramach tegorocznej waloryzacji świadczeń emerytalno - rentowych zostanie ona podwyższona wskaźnikiem 104 proc. do kwoty 549,12 zł.

Oznacza to, że jeśli w najbliższych miesiącach uzyskiwany przez pana przychód nie ulegnie znacznej zmianie, od 1 marca 2013 r. ZUS będzie zmniejszał świadczenie o wyższą niż dotychczas kwotę, tj. o 549,12 zł.

Podstawa prawna

Art. 104 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

● W 2008 r. nabyłam prawo do wcześniejszej emerytury przewidzianej w art. 88 Karty nauczyciela. Świadczenie to zostało obliczone na starych zasadach. W styczniu 2013 r. ukończyłam 55 lat i chciałabym wystąpić o emeryturę ustalaną według nowych kapitałowych zasad. Do końca 1998 r. spełniłam warunki stażowe wymagane do przyznania tego świadczenia. Słyszałam jednak, że od 1 stycznia 2013 r. ZUS pomniejsza sumę składek i kapitału początkowego o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur. Czy w moim przypadku również będzie to konieczne?

Nie. Osoba uprawniona do wcześniejszej emerytury obliczonej na dotychczasowych zasadach (przy zastosowaniu liczby udowodnionych okresów składkowych i nieskładkowych, aktualnej kwoty bazowej oraz podstawy wymiaru stanowiącej wypadkową zarobków i przeciętnych płac z wybranych lat) może nabyć prawo do wcześniejszej emerytury obliczonej na nowych zasadach (w oparciu o kwotę składek i kapitału początkowego zgromadzonych na indywidualnym koncie w ZUS oraz wartość średniego dalszego trwania życia). Chodzi tu o wcześniejszą emeryturę przysługującą na podstawie art. 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Świadczenie to może być przyznane osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r., które:

● do końca 1998 r. udowodniły odpowiedni okres składkowy i nieskładkowy (20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn) w tym wymagany (na ogół 15-letni) okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, działalności twórczej lub artystycznej albo zatrudnienia na kolei,

● osiągnęły (niezależnie od tego w jakim czasie) obniżony wiek emerytalny (na ogół 55 lat dla kobiet i 60 lat dla mężczyzn),

● nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego lub zgłosiły wniosek o przekazanie zgromadzonych tam środków do budżetu państwa.

Emerytura przyznawana na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej osobie, która pobierała już wcześniejszą emeryturę, obliczana jest w całości na nowych kapitałowych zasadach. Stanowi ona wynik podzielenia podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwania życia dla wieku, w którym wnioskodawca przechodzi na emeryturę. Podstawą obliczenia emerytury jest zaś suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne, z uwzględnieniem ich waloryzacji, zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS. Osobie, która była członkiem OFE i złożyła wniosek o przekazanie środków zgromadzonych w funduszu na dochody budżetu państwa, ZUS powiększa składki na ubezpieczenie emerytalne zgromadzone na indywidualnym koncie ubezpieczonego wskaźnikiem korygującym 19,52/12,22.

Od 1 stycznia 2013 r. podstawa obliczenia emerytury przyznawanej na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej pomniejszana jest o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur, przysługujących z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Chodzi tu zarówno o świadczenia przyznane na podstawie obowiązującej od 1 stycznia 1999 r. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (np. emeryturę pracowniczą, kolejową, górniczą, z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze), jak i przepisów emerytalnych obowiązujących przed dniem jej wejścia w życie. Podstawa obliczenia emerytury pomniejszana jest również o kwoty pobranej emerytury nauczycielskiej przewidzianej w art. 88 Karty nauczyciela. Emerytura powszechna pomniejszana jest o kwoty wcześniejszych emerytur brutto, a więc przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Należy jednak podkreślić, że zasada ta nie dotyczy emerytur obliczanych na nowych zasadach, ale przyznanych na podstawie innego przepisu niż art. 24 ustawy emerytalnej. ZUS nie pomniejsza więc podstawy obliczenia emerytury przysługującej na podstawie art. 184 tej ustawy, nawet jeśli o takie świadczenie wnioskuje osoba uprawniona już do wcześniejszej emerytury.

Podstawa prawna

Art. 24-26 i 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 88 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta nauczyciela (t.j. Dz.U. z 2006 r. nr 97, poz. 674 z późn. zm.).

● W czerwcu 2012 r. uzyskałam prawo do emerytury. Nie rozwiązałam jednak dotychczasowego stosunku pracy, w związku z czym ZUS zawiesił mi to świadczenie. Zatrudnienie zamierzam zakończyć dopiero z dniem 31 grudnia 2013 r., a następnie wystąpić z wnioskiem o podjęcie wypłaty świadczenia. ZUS przeprowadzi w marcu 2013 r. waloryzację wszystkich świadczeń emerytalno-rentowych. ZUS zwaloryzuje moją emeryturę przed podjęciem wypłaty tego świadczenia?

Tak. Od 1 marca 2013 r. ZUS przeprowadzi waloryzację świadczeń emerytalno-rentowych. Świadczenia te, a także kwoty najniższych emerytur i rent oraz różnego rodzaju dodatki zostaną podwyższone wskaźnikiem 104 proc. ZUS zwaloryzuje świadczenia z urzędu, wydając i przesyłając świadczeniobiorcy decyzję w tej sprawie. Waloryzacji będą podlegały wszystkie wypłacane emerytury i renty, okresowe emerytury kapitałowe, emerytury pomostowe, nauczycielskie świadczenia kompensacyjne, a także świadczenia i zasiłki przedemerytalne. Świadczenia, których wypłata będzie w czasie przeprowadzenia waloryzacji wstrzymana (np. w związku z osiąganiem przychodu przekraczającego 130 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia czy też, tak jak w pani przypadku, z powodu kontynuowania stosunku pracy), zostaną zwaloryzowane z chwilą podjęcia ich wypłaty.

Podejmując wypłatę zawieszonej emerytury, ZUS zwaloryzuje świadczenie w ramach wszystkich waloryzacji, które miały miejsce pomiędzy dniem zawieszenia prawa do tego świadczenia a datą podjęcia jego wypłaty. Jeśli więc, tak jak wynika z pytania, z dniem 31 grudnia 2013 r. rozwiąże pani stosunek pracy, a w styczniu 2014 r. przedłoży pani dokument potwierdzający tę okoliczność wraz z wnioskiem o podjęcie wypłaty świadczenia, ZUS będzie wypłacał pani emeryturę od stycznia 2014 roku. Podejmując wypłatę świadczenia, podwyższy je wskaźnikiem waloryzacji wynoszącym 104 proc.

Podstawa prawna

Art. 88 i 93 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent