Zlecenie na urlopie wychowawczym z obowiązkowym ubezpieczeniem

Pracownica przebywa na urlopie wychowawczym i naliczamy za nią składki od 2000 zł, gdyż takie jest jej przeciętne wynagrodzenie. Od 11 marca 2013 r. do końca roku osoba ta, przebywając nadal na urlopie wychowawczym, będzie zatrudniona w naszej firmie na podstawie umowy-zlecenia. Będzie wykonywać obowiązki dwa dni w tygodni, w czwartki i piątki. Jej wynagrodzenie będzie wynosiło 10 zł za godzinę, praca będzie świadczona po 8 godzin dziennie, a wypłata nastąpi ostatniego dnia danego miesiąca. Czy w takiej sytuacji lepiej zawrzeć z nią w każdym tygodniu odrębną umowę, czy jedną umowę na cały okres?

Pierwszy wariant będzie korzystniejszy dla ubezpieczonej.

Urlop wychowawczy jest odrębnym od umowy o pracę tytułem do ubezpieczeń. Osoba przebywająca na takim urlopie obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, ale tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiada innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Gdy nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, podlega obowiązkowo również ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Skutki kontraktu cywilnoprawnego

W okresie urlopu wychowawczego zatrudniony nie zachowuje statusu własnego pracownika w zakresie ubezpieczeń społecznych. Jeśli więc pracodawca zawrze umowę-zlecenie z osobą, której udzielił urlopu wychowawczego, powinien zgłosić ją z umowy zlecenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, a z urlopu wychowawczego żadne składki nie powinny być wówczas wykazywane.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopie wychowawczym stanowi kwota 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (za luty 2013 roku jest to 2106,13 zł).

Tak ustalona podstawa za osobę, która przebywa na urlopie wychowawczym, nie może być jednak wyższa niż przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone jej za okres 12 miesięcy poprzedzających urlop wychowawczy.

Gdy to przeciętne wynagrodzenie (w sytuacji przedstawionej w pytaniu wynosi ono 2000 zł) jest niższe niż kwota 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w poprzednim kwartale (2106,13 zł), to składki z tytułu urlopu powinny być wykazywane od tego przeciętnego wynagrodzenia (czyli od 2000 zł).

Proporcjonalne zmniejszenie

Ustalając podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób przebywających na urlopach wychowawczych, stosuje się zasadę proporcjonalnego zmniejszania podstawy wymiaru za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie lub ustanie obowiązkowych ubezpieczeń z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym i ubezpieczenia te trwały tylko przez część miesiąca. Kwotę podstawy wymiaru składek zmniejsza się wówczas proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom. Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla osób przebywających na urlopie wychowawczym stanowi kwota specjalnego zasiłku opiekuńczego (aktualnie jest to 520 zł). Od tej podstawy płatnik nalicza składkę na ubezpieczenie zdrowotne w wysokości 9 proc. Przy ustalaniu podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za dany miesiąc kalendarzowy nie stosuje się zasady proporcjonalnego jej zmniejszania w stosunku do okresu podlegania temu ubezpieczeniu.

Które rozwiązanie

Zawierając umowę-zlecenie, płatnik może ją zawrzeć od razu na cały okres (tj. do 31 grudnia 2013 r.). Wówczas przez cały okres wykonywania tej umowy, czyli od dnia oznaczonego w umowie jako dzień rozpoczęcia jej wykonywania do dnia rozwiązania umowy osoba ta będzie podlegać ubezpieczeniom z umowy-zlecenia, a z urlopu nie będą wykazywane za nią żadne składki.

Dopuszczalna jest także sytuacja, gdy płatnik będzie co tydzień zawierał odrębne umowy na dwa dni. Przykładowo w marcu byłyby to 3 umowy-zlecenia na okresy: 14-15, 21-22 i 28-29 marca. W tych dniach tytułem do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego byłaby umowa-zlecenia, a w pozostałych dniach tego miesiąca urlop wychowawczy. Takie rozwiązanie byłoby korzystne dla ubezpieczonej, gdyż oprócz składek z umowy-zlecenia byłyby za nią wykazywane za pozostałą część miesiąca składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z urlopu wychowawczego.

Zawierając umowy-zlecenia na dwa dni w tygodniu płatnik nie ponosiłby dodatkowych kosztów związanych ze składkami, gdyż składki z tytułu urlopu wychowawczego są finansowane przez budżet państwa, a płatnik tylko wykazuje je w dokumentach do ZUS. Płatnik miałby obowiązek za każdym razem składać zgłoszenie do ubezpieczeń i wyrejestrowanie.

W przypadku gdyby płatnik zdecydował się na zawieranie odrębnych umów, to w marcu powinien złożyć:

wZUS ZUA z kodem 04 11 xx i zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń od 14 marca 2013 r. oraz ZUS ZWUA z kodem 04 11 xx i wyrejestrować zleceniobiorcę z umowy zlecenia podając jako datę ustania ubezpieczeń 16 marca 2013 r.,

wZUS ZUA z kodem 04 11 xx i zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń od 21 marca 2013 r. oraz ZUS ZWUA z kodem 04 11 xx i wyrejestrować zleceniobiorcę z umowy zlecenia podając jako datę ustania ubezpieczeń 23 marca 2013 r.,

wZUS ZUA z kodem 04 11 xx i zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń od 28 marca 2013 r. oraz ZUS ZWUA z kodem 04 11 xx i wyrejestrować zleceniobiorcę z umowy zlecenia podając jako datę ustania ubezpieczeń 30 marca 2013 r.

Płatnik będzie postępować analogicznie także w kolejnych miesiącach.

Natomiast gdyby płatnik zdecydował się na zawarcie jednej umowy-zlecenia na cały przewidywany okres (14 marca - 31 grudnia 2013 r.) to w marcu powinien złożyć ZUS ZUA z kodem 04 11 xx i zgłosić zleceniobiorcę do ubezpieczeń od 14 marca 2013 r.

Zarówno w pierwszej, jak i drugiej sytuacji za marzec płatnik powinien złożyć następujące dokumenty rozliczeniowe:

wZUS RCA z kodem 04 11 xx, w którym rozliczy składki od przychodu z umowy-zlecenia,

wZUS RCA z kodem 12 11 xx, w którym zostaną wykazane składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne z urlopu wychowawczego,

wZUS RSA z kodem 01 10 xx, w którym płatnik wykaże okres przerwy (1 marca 2013 - 31 marca 2013 r.) i kod świadczenia/przerwy - 121 (urlop wychowawczy).

przy zawarciu umowy od 14 marca do 31 grudnia 2013 r.	(8 godzin x 6 dni x 10 zł)* ● 480 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne** 425,95 zł (480 zł - 54,05 zł***)	(20001 zł : 31 x 13) ● 838,71 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne 520 zł	(8 godzin x 8 dni x 10 zł)* ● 640 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne** 567,94 zł (640 zł - 72,06 zł ***)	-
przy zawieraniu umów- zleceń na dwa dni w tygodniu (czwartek - piątek)	(8 godzin x 6 dni x 10 zł*) ● 480 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne** 425,95 zł (480 zł - 54,05 zł***)	(20001 zł : 31 x 25) ● 1612,90 zł podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne 520 zł	(8 godzin x 8 dni x 10 zł)* ● 640 zł - podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne** 567,94 zł (640 zł - 72,06 zł ***)	(20001 zł : 30 x 22) ● 1466,67 zł podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ● podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne 520 zł
* przy założeniu, że wynagrodzenie w takiej wysokości zostanie wypłacone ** przy założeniu, że ubezpieczona z umowy-zlecenia nie przystąpi do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego *** składki na ubezpieczenia społeczne finansowane ze środków ubezpieczonego 1 przy założeniu, że podstawę wymiaru składek z urlopu wychowawczego ubezpieczonej w marcu i kwietniu będzie stanowiła ta kwota

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 4 i 19, art. 18 ust. 5b ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).