ZUS zażąda od pracodawcy zwrotu nienależnej wypłaty dla pracownika

Czy ZUS może żądać od naszej firmy zwrotu nienależnie wypłaconej naszemu byłemu pracownikowi części emerytury, wskazując, że wydaliśmy mu wadliwe świadectwo pracy. Czy jest szansa, że ZUS odstąpi od tego żądania?

ZUS może żądać od osoby, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, m.in. emerytury, jego zwrotu. Jeżeli jednak pobranie nienależnych świadczeń zostało spowodowane przekazaniem przez płatnika składek lub inny podmiot nieprawdziwych danych mających wpływ na prawo do świadczeń lub na ich wysokość, obowiązek zwrotu tych świadczeń wraz z odsetkami obciąża odpowiednio płatnika składek lub inny podmiot (art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Jeśli więc to pracodawca podał nieprawdziwe dane w dokumentach dotyczących swojego pracownika, to wówczas jest on zobowiązany do zwrotu nienależnie wypłaconych mu świadczeń.

Przy czym nieprawdziwe dane są to podane przez pracodawcę informacje niezgodne ze stanem faktycznym. Może to dotyczyć na przykład podania nieprawdziwych danych w świadectwie pracy pracownika dotyczących czasu pracy pracownika, jego wynagrodzenia czy okresów korzystania z urlopów bezpłatnych. Tak też wskazywał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 21 września 2000 r. (III AUa 499/00, OSA 2001/3/12), stwierdzając, że świadectwo pracy, wydane sprzecznie z art. 97 par. 2 k.p., powoduje obowiązek pracodawcy wyrównania nienależnie pobranego świadczenia ubezpieczeniowego przez pracownika, zgodnie z art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Nieważna wina

Podkreślić należy, że odpowiedzialność płatnika lub innego podmiotu przekazującego obiektywnie nieprawdziwe dane nie jest uzależniona od jego winy. Podobnie wskazał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 3 grudnia 2003 r. (III AUa 2325/02, LEX nr 193512), stwierdzając, że art. 84 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych jest skonstruowany w taki sposób, że nie wymaga ustalania winy za przekazanie nieprawdziwych danych organowi rentowemu. Nie mają również znaczenia przyczyny, dla których pracodawca podał nieprawdziwe dane dotyczące swego pracownika. Bez znaczenia jest więc, czy będzie to wynikało z chęci stworzenia fikcyjnych uprawnień dla pracownika, czy też z niewiedzy pracodawcy lub braku odpowiedniego zapoznania się z pouczeniami dotyczącymi wypełniania świadectw pracy. W każdym z tych przypadków, jeśli podane dane były faktycznie nieprawdziwe i spowodowały powstanie nienależnej wypłaty na rzecz pracownika, pracodawca będzie zobowiązany do zwrotu tych kwot na rzecz ZUS. W praktyce mogą to być znaczne kwoty, tym bardziej że ZUS może żądać ich zwrotu za okres 3 lat. Ponadto obowiązek zwrotu obejmuje wypłaconą nienależnie kwotę wraz z odsetkami ustawowymi, co istotnie zwiększa wysokość zobowiązania.

Ciężar dowodu

Zauważyć należy, że nie każde przekazanie nieprawdziwych danych skutkować musi automatycznie obowiązkiem zwrotu bezpodstawnie wypłaconego świadczenia, lecz jedynie przekazanie takich danych, które musiały doprowadzić do niesłusznej wypłaty świadczenia bądź zawyżenia jego wysokości. Tak też wskazywał Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 9 grudnia 2008 r. (III AUa 1227/08, LEX nr 552001). Ciężar wykazania tych okoliczności spoczywa na ZUS żądającym zapłaty od pracodawcy. Pracodawca może się jednak bronić, wykazując, że mimo iż podane przez niego dane były nieprawdziwe, to jednak nie mogły one wpłynąć na wypłatę nienależnego świadczenia pracownikowi.

Szczególne okoliczności

ZUS może wyjątkowo odstąpić od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Wskazuje na to art. 84 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według tego przepisu ZUS może odstąpić od żądania zwrotu należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności lub kwota nienależnie pobranych świadczeń nie przewyższa kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ustawa nie precyzuje jednak, co należy rozumieć pod pojęciem szczególnych okoliczności. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że chodzi tu przede wszystkim o sytuacje związane ze złym stanem zdrowia ubezpieczonego i brakiem majątku pozwalającego na zapłatę należności wobec ZUS.

Szczególne okoliczności są to więc takie wyjątkowo trudne okoliczności, kiedy zobowiązany do zwrotu ze względu na stan zdrowia, trudną sytuację materialną, tragiczne zdarzenie losowe, sytuację rodzinną znalazł się w takim położeniu, że zwrot nienależnego świadczenia uniemożliwi bądź znacznie dotkliwie utrudni mu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zatem ZUS powinien odstąpić od żądania zwrotu wówczas, gdy zwrot uniemożliwi, bądź w istotnym stopniu utrudni ubezpieczonemu bieżące funkcjonowanie i zaspokojenie jego podstawowych potrzeb życiowych. Tak wskazywał wyraźnie Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 30 października 2008 r. (III AUa 890/08, OSAB 2008/4/51-54). W praktyce są to więc sytuacje wyjątkowe.

Odnosząc powyższe do przedstawionego stanu faktycznego, ZUS mógłby wyjątkowo odstąpić od żądania zwrotu należności ze względu na szczególne okoliczności dotyczące np. złej kondycji finansowej pracodawcy.

Jeśli ZUS odmówi zwolnienia z obowiązku zwrotu, to zobowiązany ma możliwość zaskarżyć jego decyzję do sądu ubezpieczeń społecznych. Musi jednak wykazać, że nie jest w stanie zapłacić żądanej kwoty.

@RY1@i02/2013/037/i02.2013.037.03300020b.802.jpg@RY2@

Ryszard Sadlik, sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Ryszard Sadlik

sędzia Sądu Okręgowego w Kielcach

Podstawa prawna

Art. 84 ustawy 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).