Jakie mogą być skutki postępowania wyjaśniającego dotyczącego pozorności umowy o pracę z kobietą w ciąży
Od 1 grudnia 2012 r. zatrudniliśmy pracownicę, która od 6 grudnia zaczęła chorować (zwolnienie z kodem literowym B). Zatrudniając pracownicę, nie wiedzieliśmy, że jest ona w ciąży (według lekarza w 8. tygodniu). Ona sama zapewniła nas, że też nie miała tej wiedzy. Ponieważ poprzednio pracowała przez 3 lata, a jej umowa o pracę rozwiązała się 31 października 2012 r., nabyła prawo do zasiłku chorobowego. Przerwa w ubezpieczeniu chorobowym nie przekroczyła 30 dni, a u poprzedniego pracodawcy zatrudniona wykorzystała okres wypłaty wynagrodzenia za czas choroby w pełnym wymiarze 33 dni. Pracownica dostarczyła nam kolejne zwolnienia aż do 12 lutego 2013 r. Wypłaciliśmy jej zasiłek chorobowy za okres od 6 do 31 grudnia 2012 r., a kolejne zwolnienia przekazaliśmy do ZUS, gdyż w 2013 roku nie jesteśmy płatnikiem zasiłków. Pracownica otrzymała z ZUS pismo, że wdrożono postępowanie wyjaśniające mające na celu ustalenie jej prawa do zasiłku i do czasu zakończenia tego postępowania nie otrzyma zasiłku chorobowego. Co to oznacza dla pracownicy i dla nas jako pracodawcy?
W przypadku gdy po krótkim okresie podlegania ubezpieczeniom społecznym ubezpieczona będąca w ciąży występuje z roszczeniem o świadczenia z tytułu choroby (zasiłek chorobowy) i macierzyństwa (zasiłek macierzyński), w sprawach budzących wątpliwości w związku z zatrudnieniem ZUS może badać sprawę pod kątem pozorności zatrudnienia i próby wyłudzenia świadczeń.
Wyniki kontroli
Jeżeli w wyniku postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez ZUS zostanie ustalone, że celem zawarcia umowy o pracę z ciężarną było wyłącznie uzyskanie świadczeń z ubezpieczeń społecznych, wówczas konsekwencją tego jest wyłączenie z tych ubezpieczeń oraz zobowiązanie do zwrotu otrzymanych zasiłków jako świadczeń nienależnie pobranych. Takie stanowisko zostało potwierdzone wielokrotnie w sprawach zakończonych wyrokami sądów, z których wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest uprawniony do zbadania ważności umowy o pracę w celu stwierdzenia objęcia ubezpieczeniem społecznym pracowników (np. wyrok Sądu Najwyższego z 23 lutego 2005 r., III UK 200/04, OSNP 2005/18/292).
Wysokość wynagrodzenia
Są także przypadki, gdy nie kwestionuje się samego faktu zawarcia umowy o pracę, lecz wysokość ustalonego wynagrodzenia dla zatrudnionej ciężarnej, które nie jest adekwatne do wykonywanych przez nią obowiązków albo w stosunku do wynagrodzenia otrzymywanego przez innych pracowników zatrudnionych u tego samego pracodawcy. Przykładowo w wyroku z 18 października 2005 r. (II UK 43/05, OSNP 2006/15-16/251) Sąd Najwyższy orzekł, iż cel zawarcia umowy o pracę w postaci osiągnięcia świadczeń z ubezpieczenia społecznego nie jest sprzeczny z ustawą. Nie może to jednak oznaczać akceptacji dla nagannych i nieobojętnych społecznie zachowań oraz korzystania ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych przy zawarciu umowy o pracę na krótki okres przed zajściem zdarzenia rodzącego uprawnienie do świadczenia (np. urodzenie dziecka) i ustaleniu wysokiego wynagrodzenia w celu uzyskania świadczeń obliczonych od tej podstawy. Taka umowa o pracę jest nieważna jako sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Przedstawiając powyższe rozstrzygnięcia sądu, należy jednocześnie podkreślić, że zapadły one w przypadkach, w których jednoznacznie została stwierdzona pozorność zatrudnienia kobiety w ciąży w celu uzyskania świadczeń z tytułu choroby i macierzyństwa, niejednokrotnie od wysokiej podstawy wymiaru. Jeżeli jednak postępowanie wyjaśniające nie potwierdzi pozorności zatrudnienia, to wówczas nie nastąpi wyłączenie z ubezpieczeń społecznych oraz nie będzie konieczności zwrotu wypłaconych świadczeń. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez ZUS będzie miało na celu stwierdzenie, że w wyniku zawartej umowy o pracę pracownica faktycznie wykonywała pracę. ZUS może np. sprawdzić listę obecności, listę wypłaty wynagrodzeń, zażądać dowodów potwierdzających fakt wykonywanej pracy, uzyskać potwierdzenie innych pracowników na okoliczność zatrudnienia ciężarnej, rodzaju wykonywanej przez nią pracy itp.
Wydanie decyzji
ZUS może wstrzymać wypłatę zasiłku, jeżeli prawo do zasiłku nie istnieje. Należy jednak wyraźnie podkreślić, że każdy przypadek jest badany indywidualnie i od wyników przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego zależy ostateczne rozstrzygnięcie sprawy. Jeżeli w wyniku postępowania wyjaśniającego ubezpieczona otrzyma decyzję o wyłączeniu z ubezpieczeń społecznych i konieczności zwrotu wypłaconych zasiłków jako świadczeń nienależnie pobranych, wówczas będzie zobowiązana do zapłaty na wskazane w decyzji konto w ZUS pobranych zasiłków. Jeżeli świadczenia nie zostały jeszcze wpłacone, oznacza to, że w okresie wskazanym w decyzji nie podlega ubezpieczeniom społecznym.
Jeżeli pracownica nie zgodzi się z decyzją ZUS, będzie mogła złożyć odwołanie do sądu za pośrednictwem tego oddziału ZUS, który wydał decyzję. Pracodawca powinien czekać na zakończenie sprawy przez ZUS i ewentualne rozstrzygnięcie sprawy przez sąd.
Aneta Maj
ekspert od świadczeń z ubezpieczeń społecznych
Podstawa prawna
Art. 6 ust. 1, art. 66 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2010 r. nr 77, poz. 512 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.
Wpisz adres e-mail wybranej osoby, a my wyślemy jej bezpłatny dostęp do tego artykułu