Przedsiębiorcy wystąpią o umorzenie zaległych składek

Od 15 stycznia 2013 r. zacznie obowiązywać ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność. Na podstawie przepisów tego aktu prawnego osoba, która w okresie od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym oraz wypadkowemu z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, tj. pozarolniczej działalności gospodarczej na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych, bądź jako twórca, artysta lub osoba prowadząca działalność w zakresie wolnego zawodu, albo podlegała tym ubezpieczeniom jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub wspólnik spółki jawnej, komandytowej czy partnerskiej i posiada zadłużenie z tytułu składek za ten okres, może złożyć wniosek o umorzenie należności.

Taki wniosek można złożyć, gdy składki za ten okres nie zostały opłacone. Gdy natomiast zostały one opłacone, ustawa nie daje możliwości wystąpienia o dokonanie ich zwrotu.

Z możliwości umorzenia mogą skorzystać zarówno osoby, które przed 1 września 2012 r. zakończyły prowadzenie działalności, jak i te, które w dalszym ciągu prowadzą taką działalność. Ze względu na konieczność zwrócenia się do Komisji Europejskiej z pytaniem, czy umorzenie należności na podstawie ustawy abolicyjnej stanowi pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym, czy też nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, ustawodawca podzielił jednak podmioty wnioskujące o umorzenie na dwie grupy tj.:

wosoby, które przed dniem 1 września 2012 r. zakończyły prowadzenie pozarolniczej działalności i nie prowadzą jej w dniu wydania decyzji określającej warunki umorzenia należności oraz

wosoby inne niż wymienione powyżej.

Z wnioskiem o umorzenie należności może wystąpić także spadkobierca (osoby prowadzącej działalność) lub osoba trzecia, jeżeli ZUS wydał w stosunku do niej decyzję o odpowiedzialności za zobowiązania.

24 lub 12 miesięcy

Wniosek powinien zostać złożony w terminie 24 miesięcy od dnia wejścia w życie ustawy.

W sytuacji gdy decyzja o podleganiu ubezpieczeniom społecznym lub decyzja o wysokości zadłużenia z tytułu składek bądź decyzja o odpowiedzialności za zobowiązania zostanie wydana przez ZUS po dniu wejścia w życie ustawy, wniosek o umorzenie może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od jej uprawomocnienia się, chyba że termin ustalony na zasadach ogólnych, czyli 24 miesiące od dnia wejścia w życie ustawy, jest dłuższy.

W przypadku wspólników prawa handlowego wniosek o umorzenie składa płatnik składek (a więc może to być spółka, jeżeli była płatnikiem składek za wspólników lub indywidualnie wspólnik, gdy był płatnikiem składek za siebie, ponieważ przez pewien okres ZUS dopuszczał możliwość rozliczania składek za wspólników przez spółkę).

O umorzeniu należności ZUS będzie rozstrzygał, wydając decyzję. W decyzji będą wskazane warunki, jakie muszą zostać spełnione, aby należności zostały umorzone. Od decyzji określającej warunki umorzenia stronie będzie przysługiwać prawo wniesienia odwołania do sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.

Rodzaje należności

Umorzone mogą zostać:

wnieopłacone składki na ubezpieczenia społeczne, tj. emerytalne i rentowe oraz wypadkowe za wskazany wyżej okres, a także należne od tych składek odsetki za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe i koszty egzekucyjne,

wnieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy (a także odsetki, za zwłokę, opłaty prolongacyjne, koszty upomnienia, opłaty dodatkowe i koszty egzekucyjne), ale tylko za taki okres, za jaki zostały umorzone składki na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne i rentowe,

wwymienione wyżej należności z tytułu składek na ubezpieczenia, które do dnia wejścia w życie ustawy zostaną rozłożone na raty i nie zostaną opłacone do dnia złożenia wniosku o umorzenie. [przykłady 1, 2]

Bez zadłużenia

Warunkiem, który musi być spełniony, jest brak na dzień wydania decyzji o umorzeniu należności zadłużenia z tytułu składek za okres od 1 stycznia 1999 r. niepodlegającego umorzeniu, tj.:

wnależności z tytułu składek za osoby zgłaszane przez osobę prowadzącą działalność do ubezpieczeń (pracowników, zleceniobiorców, osoby współpracujące, nakładców itp.) za okres od 1 stycznia 1999 r. do dnia wydania decyzji o umorzeniu,

wnależności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 stycznia 1999 r. do 28 lutego 2009 r., o umorzenie których prowadzący działalność nie składa wniosku,

wnależności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych należnych za okres od 1 marca 2009 r. do dnia wydania decyzji o umorzeniu należności.

Warunek ten będzie uważany za spełniony, gdy należności niepodlegające umorzeniu zostaną uregulowane w terminie 12 miesięcy od daty uprawomocnienia się decyzji określającej warunki umorzenia należności. Płatnik, który nie jest w stanie spłacić jednorazowo tych należności, może wystąpić do ZUS z wnioskiem o rozłożenie ich na raty.

Zawieszenie egzekucji

Jeżeli w stosunku do należności podlegających umorzeniu na podstawie ustawy abolicyjnej, jak również niepodlegających umorzeniu prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, zostaje ono z mocy tej ustawy (art. 1 ust. 14) zawieszone od dnia złożenia wniosku o umorzenie należności do dnia uprawomocnienia się decyzji o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności.

W przypadku gdy zawieszenie postępowania egzekucyjnego będzie dotyczyć przedsiębiorcy niespełniającego warunku zakończenia działalności przed 1 września 2012 r., przed wydaniem postanowienia o zawieszeniu postępowania egzekucyjnego ZUS będzie sprawdzał możliwość zawieszenie postępowania egzekucyjnego pod kątem przepisów o pomocy publicznej.

Zgodnie art. 5 ust. 2 ustawy abolicyjnej zawieszenie postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec dłużników, którzy w dniu 1 września 2012 r. prowadzili pozarolniczą działalność, może stanowić pomoc publiczną i podlega przepisom o pomocy publicznej. Z tego względu w stosunku do tych podmiotów Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ udzielający pomocy publicznej zobowiązany będzie do dokonania oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek określonych w art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, tj. dokonania oceny, czy zawieszenie postępowania egzekucyjnego będzie stanowiło pomoc publiczną, oraz prawidłowej kwalifikacji danego środka jako pomocy de minimis lub innej niż de minimis.

Nie będzie przychodu

Przychody z tytułu umorzenia należności nie będą stanowić przychodu w rozumieniu przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Umorzenie należności z tytułu składek spowoduje natomiast to, że okres, za jaki składki zostały umorzone, nie zostanie zaliczony do okresu ubezpieczenia przy ustalaniu prawa do renty lub emerytury.

Potrzebna decyzji Komisji

Na zakończenie należy dodać, że w sytuacji osób, które w dalszym ciągu prowadzą działalność, przepisy o umorzeniu będą miały zastosowanie od dnia ogłoszenia decyzji Komisji Europejskiej stwierdzającej, że umorzenie nie stanowi pomocy publicznej w rozumieniu art. 107 ust. 1 traktatu o funkcjonowaniu UE lub stwierdzającej, że umorzenie stanowi pomoc publiczną zgodną z rynkiem wewnętrznym.

Przepisy dotyczące pomocy publicznej mają zastosowanie tylko do przedsiębiorców, tj. osób prowadzących pozarolniczą działalność w chwili ubiegania się o ulgę lub umorzenie.

Takie osoby będą musiały załączyć do wniosku o umorzenie zaświadczenie o pomocy de minimis, którą prowadzący działalność uzyskał w roku, w którym ubiega się o pomoc, i w dwóch latach poprzedzających (lub może to być oświadczenie o nieotrzymaniu takiej pomocy).

PRZYKŁAD 1

Nie dla każdego

Pani Renata od stycznia 2006 r. prowadziła działalność gospodarczą i z tego tytułu opłacała za siebie składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W okresie od 1 stycznia do 31 grudnia 2008 r. pani Renata była dodatkowo wspólnikiem w spółce jawnej. Z tego tytułu powinna była opłacać za siebie dodatkową składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Jednak składka ta nie była opłacana i w konsekwencji pani Renata ma zadłużenie z tytułu nieopłacenia składek zdrowotnych. Pomimo wejścia w życie ustawy abolicyjnej zadłużenie to nie może zostać umorzone. Składki na ubezpieczenie zdrowotne mogą być bowiem umorzone tylko za taki sam okres, za jaki będą umarzane składki na ubezpieczenia społeczne. Z uwagi na to, że pani Renata nie posiada zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, nie może wystąpić o umorzenie samych należności z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego.

PRZYKŁAD 2

Dla kogo nowe regulacje

Pan Mieczysław prowadził działalność gospodarczą od 1 stycznia 2008 r. i z tego tytułu opłacał za siebie składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Z uwagi na to, że spełniał warunki do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od preferencyjnej podstawy wymiaru (warunki te są określone w art. 18a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), składki na ubezpieczenia społeczne opłacał za siebie od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia. W okresie od 1 czerwca do 31 sierpnia 2008 r. pan Mieczysław wykonywał usługi na rzecz swojego byłego pracodawcy, na rzecz którego te same czynności do końca 2007 r. wykonywał w ramach stosunku pracy. W konsekwencji w okresie tych trzech miesięcy składki na ubezpieczenia społeczne powinien opłacać nie od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, ale od kwoty nie niższej niż 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia. Pan Mieczysław powinien był także wyrejestrować się w powyższym okresie z kodu tytułu ubezpieczeń 05 70 xx i zgłosić do ubezpieczeń z kodem 05 10 xx. Jeśli tego nie zrobił, powinien obecnie przekazać dokumenty. Po ich złożeniu na jego koncie powstanie zaległość. Zadłużenie to (w tym również składka na Fundusz Pracy) może zostać umorzone na jego wniosek na podstawie przepisów ustawy abolicyjnej.

WZÓR

Wniosek o umorzenie składek

Kielce, 1 lutego 2012 r.

Jan Nowak

Ul. Kwiatowa 2

01-000 Kielce

NIP

REGON

Zakład Ubezpieczeń Społecznych

Oddział w Kielcach

Na podstawie art. 1 ustawy z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. z 2012 r. poz. 1551) zwracam się z wnioskiem o umorzenie:

- nieopłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, wypadkowe należnych z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w okresie od 1 września 2006 r. do 31 grudnia 2006 r.,

- nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy za wskazany wyżej okres, a także

- nieopłaconych odsetek za zwłokę, opłat prolongacyjnych, kosztów upomnienia, opłat dodatkowych i kosztów egzekucyjnych za ten okres.

Jednocześnie informuję, że prowadziłem działalność gospodarczą do 31 grudnia 2008 r.

Podpis

Jan Nowak

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Ustawa z 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz.U. poz. 1551).