Jak obliczyć podstawę wymiaru składek dla przedsiębiorcy i osoby z nim współpracującej

Od początku 2014 r. prowadzę działalność gospodarczą i opłacam składki społeczne od ulgowej podstawy dla początkujących przedsiębiorców. Do ubezpieczenia chorobowego przystąpiłem jednak dopiero od 15 października, a zachorowałem 24 października. Od jakiej podstawy mam zapłacić składki za październik? Poza tym od 15 października zgłosiłem do ubezpieczeń (w tym do chorobowego) małżonkę jako osobę współpracującą. Od jakiej podstawy mam opłacić za nią składki za październik?

ODPOWIEDŹ

@RY1@i02/2014/206/i02.2014.206.03300050l.803.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert od wynagrodzeń

Za październik przedsiębiorca musi opłacić składki na ubezpieczenia społeczne oraz zdrowotne:

wza siebie - od pełnych podstaw wymiaru, bez pomniejszenia podstawy do ubezpieczeń emerytalno-rentowych, z tytułu przystąpienia w trakcie miesiąca do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego,

wza osobę współpracującą - od podstawy wymiaru pomniejszonej proporcjonalnie do okresu podlegania ubezpieczeniom z tego tytułu w okresie od 15 do 31 października - składki społeczne oraz od pełnej podstawy wymiaru na ubezpieczenie zdrowotne - składkę zdrowotną.

Chorobowe dobrowolne

Osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz zdrowotnemu. Ubezpieczenie chorobowe jest tu dobrowolne. Można jednak do niego przystąpić w każdym czasie prowadzenia biznesu, a więc niekoniecznie tylko wtedy, kiedy dokonuje się zgłoszenia do pozostałych - przymusowych ubezpieczeń.

Przedsiębiorca podlega obowiązkowym ubezpieczeniom od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności, natomiast objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje dopiero od dnia złożenia w ZUS zgłoszenia do tego ubezpieczenia. Owszem, objęcie takim ubezpieczeniem może nastąpić od dnia wskazanego w zgłoszeniu, ale tylko w przypadku, gdy przedsiębiorca zdecydował się przystąpić do niego od początku prowadzenia działalności i dokonał zgłoszenia terminowo, czyli w ciągu 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń.

Jeżeli więc w omawianym przypadku czytelnik prowadzi działalność na własny rachunek od początku bieżącego roku, ale dołączył do ubezpieczenia chorobowego w październiku, to został objęty nim dopiero od dnia, kiedy złożył w ZUS nowe zgłoszenie (ZUS ZUA), uwzględniające ubezpieczenie chorobowe.

Jednak przystąpienie do ubezpieczenia chorobowego w trakcie danego miesiąca nie ma wpływu na wysokość podstawy wymiaru składek na wszystkie ubezpieczenia społeczne, w tym chorobowe, za ten miesiąc. Przypomnijmy, że najniższą podstawę składkową tych ubezpieczeń stanowi dla przedsiębiorcy:

wkwota 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek, ogłoszonego w ustawie budżetowej na dany rok kalendarzowy; za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. wynosi ona 2247,60 zł lub

wkwota 30 proc. minimalnego wynagrodzenia za pracę dla osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o swobodzie prowadzenia działalności gospodarczej (w tym wspólników spółek cywilnych) lub innych przepisów szczególnych, które:

- nie prowadzą lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziły pozarolniczej działalności,

- nie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Ulgowa podstawa wymiaru składek obowiązuje w okresie pierwszych 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności i nie dotyczy ubezpieczenia zdrowotnego. Za miesiące od stycznia do grudnia 2014 r. podstawa taka wynosi 504 zł (1680 zł x 30 proc.).

Ograniczenie

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe jest taka sama jak dla pozostałych ubezpieczeń społecznych, ale podlega ograniczeniu w stosunku miesięcznym - do kwoty 250 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego. W 2014 r. maksymalna podstawa wynosi więc 9365 zł. Jeżeli więc osoba podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym np. od początku miesiąca, a do ubezpieczenia chorobowego przystępuje w trakcie tego miesiąca, to nie ma prawa do zmniejszenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe za ten niepełny miesiąc.

W omawianym przypadku w październiku wystąpiła jeszcze jedna okoliczność. Mianowicie niezdolność do pracy spowodowana chorobą. Co do zasady za taki miesiąc (nie w pełni przepracowany z powodów zdrowotnych) przedsiębiorca ma prawo do ustalenia składek na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy. Kwota najniższej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (a tym samym również na chorobowe i wypadkowe) osób prowadzących pozarolniczą działalność podlega bowiem odpowiedniemu zmniejszeniu, jeśli biznesmen był niezdolny do pracy przez część miesiąca i z tego tytułu spełnia warunki do przyznania zasiłku chorobowego.

Wówczas kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni przepracowanych na rzecz firmy (kiedy właściciel był zdrowy). Uzyskana w wyniku podzielenia liczba nie podlega zaokrągleniu (bez względu na liczbę miejsc po przecinku, jaką wskazuje użyta przez płatnika składek maszyna licząca), powinna zostać pomnożona w takiej postaci, w jakiej została wyliczona. Dopiero po przemnożeniu należy dokonać zaokrąglenia ustalonej podstawy wymiaru składek do pełnych groszy, przyjmując, iż dokonuje się zaokrąglenia z uwzględnieniem trzeciego miejsca po przecinku. Obliczoną podstawę wymiaru składek należy zaokrąglić do pełnych groszy w górę - jeżeli końcówka jest równa lub wyższa od 0,50 grosza, albo w dół - jeżeli końcówka jest niższa od 0,50 groszy.

Należy jednak zauważyć, że zredukowania miesięcznej podstawy składek społecznych można dokonać jedynie wtedy, gdy przedsiębiorca spełnia warunki do uzyskania zasiłku. Jeżeli natomiast warunki te nie są spełnione, zasada ta nie ma zastosowania. Zatem, aby czytelnik mógł obniżyć podstawę za październik, musiałby mieć zaliczony okres wyczekiwania na zasiłek, czyli pozostawać nieprzerwanie w ubezpieczeniu chorobowym co najmniej 90 dni. Niestety takiego stażu ubezpieczeniowego nie ma, gdyż przystąpił do niego dopiero w połowie października. Co prawda są wyjątki w tym zakresie, które pozwalają na uzyskanie prawa do zasiłku od pierwszego dnia ubezpieczenia, ale czytelnika one nie dotyczą. Taka preferencja przysługuje bowiem m.in. wtedy, jeżeli niezdolność do pracy spowodowana została wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy.

Z kolei najniższą podstawę wymiaru składki zdrowotnej stanowi kwota 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku. Za miesiące styczeń-grudzień 2014 r. podstawa wynosi 3004,48 zł. Składka na ubezpieczenie zdrowotne wynosi 9 proc. podstawy wymiaru, jest miesięczna i niepodzielna. Zatem za październik składka wynosi 270,40 zł.

Czytelnik nie ma natomiast obowiązku opłacania za siebie składek na Fundusz Pracy. Co do zasady obowiązkowe składki na FP opłaca się od kwot stanowiących podstawę wymiaru obowiązkowych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, nie niższych w przeliczeniu na okres miesiąca niż minimalne wynagrodzenie. Oznacza to, że osoba korzystająca z ulgowych składek, opłacająca je od podstawy niższej niż minimalna płaca (504 zł), nie opłaca za siebie składek na Fundusz Pracy.

Pomagający bez ulgi

Osoba współpracująca, którą jest m.in. małżonek przedsiębiorcy pozostający z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i biorący udział w prowadzeniu działalności, podlega ubezpieczeniom na takich samych zasadach jak właściciel, czyli osoba prowadząca firmę. Różnica jest tylko taka, że osoba współpracująca nie może skorzystać z ulgi dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności. Obowiązuje ją najniższa podstawa w wysokości 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, tj. w 2014 r. - 2247,60 zł. Wszystkie składki finansuje i opłaca za osobę współpracującą właściciel prowadzący pozarolniczą działalność gospodarczą i to także wtedy, gdy sam za siebie opłaca składki od kwoty nie niższej od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia.

Małżonka czytelnika rozpoczęła z nim współpracę od 15 października i od tego dnia podlega ubezpieczeniom jak przedsiębiorca, w tym również chorobowemu (dobrowolnie). Przedstawiona już wyżej zasada zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek społecznych ma zastosowanie także w przypadku jej obliczania za miesiąc, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniami lub ich ustanie, jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca. Wówczas kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom.

Za październik podstawa składek społecznych za osobę współpracującą wynosi: 2247,60 zł: 31 dni (liczba kalendarzowych dni października) x 17 dni (liczba dni podlegania ubezpieczeniom w październiku, tj. od 15 do 31.10.) = 1232,554 zł; po zaokrągleniu najniższa podstawa wymiaru składek za część października wynosi 1232,60 zł.

Składki na poszczególne ubezpieczenia za październik:

wemerytalna - 240,60 zł,

wrentowa - 98,61 zł,

wchorobowa - 30,20 zł,

wwypadkowa - 23,79 zł,

wzdrowotna - 270,40 zł (od pełnej podstawy 3004,48 zł.

Oprócz tego należna jest jeszcze składka na Fundusz Pracy. Składki na ten fundusz odprowadzają osoby prowadzące pozarolniczą działalność nie tylko za siebie, ale także za osoby współpracujące, które podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. W konsekwencji za osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym na swój wniosek, czyli dobrowolnie, nie należy odprowadzać składki na FP. Składka na Fundusz Pracy wynosi 2,45 proc. podstawy wymiaru odpowiadającej podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, czyli za październik - 30,20 zł. Co prawda podstawa za ten miesiąc jest niższa niż minimalna płaca, ale po dokonaniu przeliczenia na miesiąc, czyli po ustaleniu, jaka byłaby ta podstawa, gdyby osoba podlegała ubezpieczeniom przez cały miesiąc, należy stwierdzić, że podstawa jest wyższa niż minimalna stawka za pracę (1680 zł < 2247,60 zł). [przykład]

W praktyce podobnie oblicza się podstawę wymiaru składek społecznych, gdy przedsiębiorca przez część miesiąca chorował i miał prawo do zasiłku.

Ważne

Prowadzący działalność ma prawo do skorzystania z preferencyjnych składek w okresie 24 miesięcy od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej. Taka ulga nie przysługuje natomiast osobom współpracującym

Pieniądze na własne ubezpieczenie

Emerytalne (19,52 proc. podstawy)	98,38 zł
Rentowe (8 proc. podstawy)	40,32 zł
Chorobowe (2,45 proc. podstawy)	12,35 zł
Wypadkowe (1,93 proc. podstawy) - jeżeli płatnik zgłasza do tego ubezpieczenia nie więcej niż 9 osób	9,73 zł

PRZYKŁAD

Najniższa kwota

Przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą od 5 lat, opłacający składki, w tym chorobowe, od najniższych podstaw choruje od 22 września do 31 października i ma prawo do zasiłku chorobowego. Za wrzesień powinien zapłacić składki społeczne od podstawy wynoszącej:

2247,60 zł : 30 dni września x 21 dni = 1573,32 zł.

Za październik podstawa wynosi 0 zł, gdyż cały miesiąc biznesmen chorował. Natomiast za wrzesień i za październik musi zapłacić pełne składki zdrowotne, czyli po 270,40 zł.

Izabela Nowacka

ekspert od wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 11, art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 4, art. 14 ust. 1, ust. 1a, art. 16 ust. 4, ust. 5a, art. 18 ust. 8, art. 18a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).