Jak obliczyć ZUS, gdy przedsiębiorca przez część miesiąca był chory

@RY1@i02/2014/161/i02.2014.161.03300020b.802.jpg@RY2@

Aldona Salamon specjalista prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Korygowanie zadeklarowanej podstawy wymiaru składek w przypadku przedsiębiorcy chorującego przez część miesiąca budzi wiele wątpliwości. W kwestii tej spotykamy różnice interpretacyjne w poglądach prezentowanych przez ZUS i sądy.

Różne stanowiska

Zdaniem ZUS, jeżeli podstawa wymiaru składek jest określona w przepisach jako deklarowana, to co do zasady brak jest możliwości późniejszej jej korekty poprzez pomniejszenie, gdy zadeklarowana jej wysokość mieściła się w granicach określonych przepisami ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

Poglądu tego nie podzielają sądy. W ich ocenie prawo proporcjonalnego pomniejszania podstawy wymiaru składek przysługuje również ubezpieczonym, którzy zadeklarowali składkę na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w wymiarze przekraczającym ustawowe minimum. Zdaniem sądów skoro prawo takie zachowują osoby deklarujące minimalną podstawę wymiaru składek, to tym bardziej winni z niego korzystać także ubezpieczeni wnoszący składki wyższe od minimalnych.

W obliczu różnicy stanowisk, rekomendowanym rozwiązaniem w sytuacji opisanej w problemie będzie wystąpienie do ZUS z wnioskiem o interpretację i dopiero w przypadku korzystnego dla ubezpieczonego rozstrzygnięcia skorygowanie podstawy wymiaru oraz składek. W przypadku negatywnego rozstrzygnięcia (co jest najbardziej prawdopodobne), od uzyskanej decyzji przedsiębiorca będzie mógł odwołać się do sądu.

Te same przepisy...

Osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą opłacają składki na ubezpieczenia społeczne od kwoty zadeklarowanej, nie niższej niż:

w60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (w 2014 r.: 2247,60 zł), oraz

w30 proc. minimalnego wynagrodzenia - w przypadku ubezpieczonych opłacających składki na preferencyjnych warunkach (w 2014 r.: 504 zł).

Jednocześnie, na podstawie art. 18 ust. 9 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, jak również w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu.

W takim przypadku kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się więc proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych danego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom w tym miesiącu. Przy czym uzyskana w wyniku podzielenia liczba nie podlega zaokrągleniu (bez względu na liczbę miejsc po przecinku) i powinna zostać pomnożona w takiej postaci, w jakiej została wyliczona. Dopiero po przemnożeniu należy dokonać zaokrąglenia ustalonej podstawy wymiaru składek do pełnych groszy, przyjmując, że dokonuje się zaokrąglenia z uwzględnieniem trzeciego miejsca po przecinku. Obliczoną podstawę wymiaru składek należy zaokrąglić do pełnych groszy w górę - jeżeli końcówka jest równa lub wyższa od 0,50 groszy, albo w dół - jeżeli końcówka jest niższa od 0,50 groszy.

Podkreślić należy, że w przypadku choroby przedsiębiorcy ZUS zaleca opłacenie pełnych składek za dany miesiąc, a następnie po przyznaniu prawa do zasiłku, złożenie korekty i pomniejszenie o wartość nadpłaty, składki należnej za kolejny miesiąc. Wskazany sposób postępowania nie wynika wprost z przepisów, ale jest zalecany przez ZUS po to, aby uniknąć sytuacji, w której przedsiębiorca zapłaciłby pomniejszone składki, a następnie okazałoby się, że zasiłek nie został przyznany. Wówczas bowiem zapłacone składki byłyby za niskie. Należy przy tym pamiętać, iż składka chorobowa zapłacona w niższej niż wymagana wysokości oznacza ryzyko utraty ciągłości ubezpieczenia chorobowego i ryzyko utraty prawa do zasiłku chorobowego przez kolejne 90 dni.

...i odmienne interpretacje

Odnosząc się do powyższego, Zakład Ubezpieczeń Społecznych interpretuje przytoczone przepisy, przyjmując za właściwe ich literalne brzmienie. Zdaniem ZUS korekta zadeklarowanej wcześniej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne przez przedsiębiorcę jest dopuszczalna tylko w następujących sytuacjach:

wjeżeli do podstawy wymiaru zostanie zadeklarowana najniższa kwota (odpowiednio 60 proc. przeciętnego miesięcznego prognozowanego wynagrodzenia lub 30 proc. minimalnego wynagrodzenia) i jest to miesiąc, w którym wystąpiła niezdolność do pracy trwająca przez część miesiąca - w takim przypadku po ustaleniu prawa do zasiłku dopuszczalne jest późniejsze proporcjonalne skorygowanie podstawy wymiaru składek i zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych składek,

wjeżeli do podstawy wymiaru zadeklarowana zostanie dowolna kwota, a jest to miesiąc, w którym niezdolność do pracy obejmowała pełny miesiąc i za miesiąc ten przedsiębiorca ma prawo do zasiłku,

wjeżeli korekta podstawy wymiaru składek ze wskazaną niższą podstawą w stosunku do pierwotnie zadeklarowanej zostanie złożona do ZUS jeszcze przed ustawowym terminem przesyłania dokumentów rozliczeniowych i przed terminem opłacenia składek za ten miesiąc.

Podkreślić należy, że prezentowanego przez ZUS stanowiska nie podzielają sądy powszechne. Uznają one bowiem, że przedsiębiorca ma prawo do proporcjonalnego pomniejszana nie tylko najniższej, ale również zadeklarowanej, wyższej niż najniższa podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Taki pogląd zaprezentował Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z 19 lutego 2014 r. (sygn. akt III AUa 705/13), Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z 23 maja 2013 r. (sygn. akt III AUa 1510/12), Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z 17 maja 2011 r. (sygn. akt III AUa 2177/10). Z orzeczeń tych wynika, że proporcjonalne zmniejszenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność gospodarczą w miesiącu, w którym nastąpiło objęcie ubezpieczeniem, bądź w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca dotyczy wszystkich zadeklarowanych kwot, a nie tylko kwoty najniższej podstawy wymiaru składek.

Trzeba pamiętać

Możliwość proporcjonalnego pomniejszenia nie dotyczy podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla przedsiębiorcy stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku. Przy czym składka zdrowotna jest miesięczna i niepodzielna (art. 79 ust. 2 i art. 81 ust. 2 ustawy zdrowotnej). W efekcie najniższa podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne nie może być pomniejszona w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku, ani też w razie rozpoczęcia lub zakończenia działalności w trakcie miesiąca.

PRZYKŁAD

Wniosek o zasiłek

Osoba prowadząca od kilku lat pozarolniczą działalność za poszczególne miesiące jej prowadzenia deklaruje inną, wyższą od najniższej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne. Od stycznia poprzedniego roku jest to kwota 5000 zł. Osoba ta stała się niezdolna do pracy od 14 sierpnia br. i wystąpiła do ZUS z wnioskiem o wypłatę zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania osobistej opieki nad chorym dzieckiem na okres od 14 do 31 sierpnia. Co w tej sytuacji może zrobić przedsiębiorca, składając dokumenty rozliczeniowe za sierpień, jeżeli nie chce opłacać wyższych składek w związku z niezdolnością do pracy w sierpniu? Czy składając deklarację i opłacając składki od 5000 zł za sierpień, będzie mógł skorygować podstawę wymiaru i odzyskać część składek?

Ponieważ dokumenty rozliczeniowe za sierpień przedsiębiorca ma obowiązek złożyć do ZUS w terminie do 10 września, jak również w tym terminie jest zobowiązany opłacić składki, to aby nie opłacać składek za okres niezdolności do pracy rekomendowanym rozwiązaniem jest zadeklarowanie za sierpień najniższej podstawy wymiaru składek (2247,60 zł), a następnie po przyznaniu prawa do zasiłku sporządzenie korekty, polegającej na proporcjonalnym pomniejszeniu najniższej podstawy wymiaru składek. W efekcie korekty podstawa wymiaru składek wyniesie 942,54 zł (2247,60 zł : 31 x 13). Postępując w ten sposób, przedsiębiorca nie narazi się na konflikt z ZUS i na ewentualny proces sądowy.

Aldona Salamon

specjalista prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

Podstawa prawna

Art. 18 ust. 9 i 10 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013 r. poz. 1442 ze zm.).

Art. 79 ust. 2, art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 ze zm.).