Jak działalność zarobkowa w czasie urlopów dla rodziców wpływa na obowiązek ubezpieczeń

ODPOWIEDŹ

@RY1@i02/2017/134/i02.2017.134.033000200.801.jpg@RY2@

Izabela Nowacka ekspert od wynagrodzeń

Pracownik, który korzysta z zasiłku macierzyńskiego, może podjąć w tym czasie pracę zarobkową np. na rzecz własnego pracodawcy w ramach umowy-zlecenia lub o dzieło, na rzecz innego podmiotu czy też rozpocząć działalność na własny rachunek. Zarówno stosunek pracy, jak i umowa-zlecenie czy działalność gospodarcza są niezależnymi tytułami do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Odrębnym tytułem do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych są także przebywanie na urlopie wychowawczym lub pobieranie zasiłku macierzyńskiego albo zasiłku w wysokości zasiłku macierzyńskiego. Oznacza to, że w razie pobierania zasiłku i wykonywania dodatkowej aktywności stanowiącej tytuł do ubezpieczeń mamy do czynienia ze zbiegiem tytułów. Co do zasady jest tak, że albo osoba podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalno-rentowym tylko z racji zasiłku lub zarówno z zasiłku, jak i dodatkowego tytułu, w zależności od tego, jaki to tytuł.

Osoby wykonuja?ce prace? nakładcza?, zleceniobiorcy, osoby prowadza?ce pozarolnicza? działalnos´c´, spełniaja?ce jednoczes´nie warunki do obje?cia ich obowia?zkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyn´skiego podlegaja? obowia?zkowo tym ubezpieczeniom z tytułu pobierania zasiłku. Moga? jednak dobrowolnie, na swo´j wniosek, byc´ nimi obje?te takz˙e z pozostałych, wszystkich lub wybranych tytuło´w.

Z kolei pracownicy, członkowie spo´łdzielni i funkcjonariusze Słuz˙by Celnej spełniaja?cy jednoczes´nie warunki do obje?cia ich obowia?zkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego, podlegaja? obowia?zkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obu tytuło´w. Jeśli więc np. pracownik uzyskał prawo do zasiłku macierzyńskiego w firmie A i w czasie pobierania tego zasiłku podejmie zatrudnienie w firmie B, to podlega ubezpieczeniom społecznym w obu tych firmach.

Podobnie będzie w przypadku, gdy pracownik poła?czy urlop rodzicielski z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielaja?cego tego urlopu, na zasadach okres´lonych w art. 182^1e kodeksu pracy (dalej: k.p.). Wtedy podlega obowia?zkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym zaro´wno z tytułu stosunku pracy, jak i z racji pobierania zasiłku przyznanego za okres tego urlopu. Pracownik moz˙e ła?czyc´ korzystanie z urlopu rodzicielskiego z wykonywaniem pracy u pracodawcy udzielaja?cego tego urlopu w wymiarze nie wyz˙szym niz˙ połowa pełnego wymiaru czasu pracy. W takim przypadku urlopu rodzicielskiego udziela sie? na pozostała? cze?s´c´ wymiaru czasu pracy.

Osoby pobierające zasiłek macierzyński nie podlegaja? ubezpieczeniom: chorobowemu i wypadkowemu oraz zdrowotnemu.

Podstawe? wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oso´b pobieraja?cych zasiłek macierzyn´ski stanowi kwota brutto tego wypłaconego zasiłku. W przypadku gdy miesie?czna kwota zasiłku pomniejszonego o zaliczke? na podatek dochodowy jest niz˙sza niz˙ kwota s´wiadczenia rodzicielskiego okres´lonego w przepisach o s´wiadczeniach rodzinnych (1000 zł), kwote? zasiłku netto, czyli po odliczeniu zaliczki PIT, podwyz˙sza sie? do wysokos´ci s´wiadczenia rodzicielskiego. Wtedy podstawe? wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu pobierania zasiłku macierzyn´skiego stanowi kwota tego zasiłku po podwyz˙szeniu. Oznacza to, z˙e podstawe? wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne oso´b pobieraja?cych zasiłek macierzyn´ski podwyz˙szony do kwoty s´wiadczenia rodzicielskiego stanowi kwota po podwyz˙szeniu, uwzgle?dniaja?ca zaliczke? na podatek.

Dodatkowa praca

W czasie urlopu wychowawczego pracownik ma prawo podjąć pracę zarobkową u dotychczasowego lub innego pracodawcy albo inną działalność, a także naukę lub szkolenie, jeżeli nie wyłącza to możliwości sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem (art. 186² k.p.). W zakresie ubezpieczeń jego sytuacja jest jednak inna niż w przypadku osoby pobierającej zasiłek macierzyński.

Osoby przebywaja?ce na urlopach wychowawczych podlegaja? obowia?zkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym tylko wtedy, gdy nie maja? ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiadaja? innych, dodatkowych tytuło´w powoduja?cych obowia?zek ubezpieczen´. Oznacza to, że w razie:

1) podjęcia pracy na podstawie umowy-zlecenia zawartej z własnym pracodawca? lub innym podmiotem albo zawartej z innym podmiotem, ale wykonywanej na rzecz własnego,

2) podjęcia pracy na umowę o dzieło z własnym pracodawca?,

3) założenia własnej działalności gospodarczej czy

4) urodzenia kolejnego dziecka w czasie urlopu wychowawczego

- dana osoba podlega ubezpieczeniom społecznym odpowiednio: jako zleceniobiorca, przedsiębiorca albo z tytułu pobierania zasiłku macierzyńskiego.

Podstawe? wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oso´b na urlopach wychowawczych stanowi kwota 60 proc. prognozowanego przecie?tnego wynagrodzenia miesie?cznego (2557,80 zł), z zastrzez˙eniem, z˙e podstawa ta nie moz˙e byc´ wyz˙sza niz˙ przecie?tne miesie?czne wynagrodzenie wypłacone za okres 12 miesie?cy kalendarzowych poprzedzaja?cych urlop wychowawczy i nie niz˙sza niz˙ 75 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia (1500 zł). Składki finansuje w całości budżet państwa.

Osoby przebywaja?ce na urlopie wychowawczym obowia?zkowo podlegaja? ubezpieczeniu zdrowotnemu, o ile nie podlegaja? temu obowia?zkowi z innego tytułu. Jeśli nowy tytuł się pojawi, to osoba przechodzi z wychowawczego na ubezpieczenie z tego dodatkowego tytułu.

Podstawe? wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne stanowi kwota odpowiadaja?ca wysokos´ci specjalnego zasiłku opiekun´czego przysługuja?cego na podstawie przepiso´w o s´wiadczeniach rodzinnych. Obecnie wynosi on 520 zł. Składka jest miesie?czna i niepodzielna.

Zgłoszenia i rozliczenia

Wysokos´c´ składek na ubezpieczenia jest jednakowa dla wszystkich i wynosi: 19,52 proc. - emerytalna, 8 proc. - rentowa, 9 proc. - zdrowotna. Zgłoszenie do ubezpieczen´ emerytalnego i rentowych oraz zdrowotnego z tytułu urlopu wychowawczego nalez˙y do obowia?zko´w płatnika składek, który powinien wykazać ubezpieczonego w imiennym raporcie miesie?cznym ZUS RCA lub ZUS RZA z kodem tytułu ubezpieczenia 1211xx. Przekazanie tego raportu jest ro´wnoznaczne ze zgłoszeniem do ubezpieczen´. Dodatkowo płatnicy składek sa? zobowia?zani do przekazania za osoby przebywaja?ce na wychowawczym raportu ZUS RSA z kodem s´wiadczenia/przerwy 121 lub 122 (w przypadku urlopu na dziecko niepełnosprawne).

Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe powinna byc´ wykazana w ZUS RCA w bloku III.B, IV.B w polu 04, a składki - w polu 15 (kwota składki na ubezpieczenie emerytalne finansowana przez budz˙et pan´stwa) i w polu 16 (kwota składki na ubezpieczenia rentowe finansowana przez budz˙et pan´stwa). Naste?pnie składki sumowane z raporto´w ZUS RCA powinny byc´ wykazywane w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA w bloku IV pola 10, 11 oraz 12 (składki finansowane przez budz˙et pan´stwa).

Podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne powinna byc´ wykazana w imiennym raporcie ZUS RCA w bloku III.C., IV.C. w polu 01 lub ZUS RZA - w bloku III.B., IV.B. w polu 02, a składka - w ZUS RCA w bloku III.C., IV.C. polu 03 (kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowana przez budz˙et pan´stwa) lub ZUS RZA w bloku III.B., IV.B. w polu 04 (kwota składki na ubezpieczenie zdrowotne finansowana przez budz˙et pan´stwa).

Naste?pnie składka zdrowotna wykazana w raporcie imiennym powinna być wykazana w bloku VII w polu 04 deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA.

Jez˙eli osoba przebywaja?ca na urlopie wychowawczym poinformuje płatnika składek, z˙e w okresie tego urlopu ma inny tytuł do obowia?zkowych ubezpieczen´ społecznych ba?dz´ ma ustalone prawo do emerytury lub renty albo ma inny obowia?zkowy tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, nie powinna byc´ zgłaszana przez płatnika do ubezpieczen´ z kodem tytułu ubezpieczenia 1211xx, a tym samym wykazywana w imiennych raportach ZUS RCA, ZUS RZA z tym kodem.

Takz˙e w przypadku oso´b pobieraja?cych zasiłek macierzyn´ski płatnik składek dokonuje zgłoszenia poprzez wykazanie ubezpieczonego w raporcie ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 1240xx. Płatnikami składek za osoby pobieraja?ce zasiłek macierzyn´ski sa? pracodawcy uprawnieni do wypłaty zasiłku i ZUS w stosunku do oso´b, kto´rym wypłaca zasiłek. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu jego pobierania powinna byc´ wykazana w imiennym raporcie miesie?cznym ZUS RCA w bloku III.B, IV.B w polu 04, a składki na te ubezpieczenia - w polu 15 i 16. Naste?pnie składki zsumowane z raportu ZUS RCA przechodzą do deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA w bloku IV pola 10, 11 oraz 12.

PRZYKŁAD 1

Podwyższenie do 1000 zł

Pracodawca będący płatnikiem zasiłku macierzyn´skiego ustalił go pracownicy zatrudnionej na 1/4 etatu w wysokości 345,12 zł za cały czerwiec. Zaliczka na podatek od tej kwoty wynosi 62 zł, a zasiłek po pomniejszeniu o nią - 283,12 zł. W zwia?zku z tym płatnik jest zobowia?zany podwyz˙szyc´ kwote? zasiłku do 1000 zł, czyli o 716,88 zł (1000 zł - 283,12 zł). Podstawe? wymiaru składek stanowi suma kwoty zasiłku macierzyn´skiego brutto i kwoty podwyższenia, tj. 1062 zł (345,12 zł + 716,88 zł).

PRZYKŁAD 2

Składki tylko od zlecenia

Pracownik od 1 stycznia 2017 r. przebywa na urlopie wychowawczym. Poinformował pracodawcę, że od 10 do 30 czerwca 2017 r. wykonuje prace? na umowę-zlecenie. W tym czasie obowia?zkowo jest obje?ty ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i wypadkowym ze zlecenia. Za czerwiec pracodawca jest zobowia?zany przekazac´ raport ZUS RCA z kodem tytułu ubezpieczenia 121100, w kto´rym wykazuje podstawy wymiaru i nalez˙ne składki na ubezpieczenia społeczne za okres od 1 do 9 czerwca oraz pełną składke? zdrowotną, oraz raport ZUS RSA z kodem tytułu 011000, w kto´rym wskazuje okres 10-30 czerwca 2017 r. i kod s´wiadczenia przerwy - 350. Oznacza to, że osoba w podanym okresie nie jest obje?ta ubezpieczeniami z tytułu urlopu wychowawczego.

CO TRZEBA DOSTARCZYĆ DO ZUS

● raport ZUS RSA z kodem 011000 i kodem s´wiadczenia/przerwy 311, z kwotą zasiłku macierzyn´skiego za okres 1-15 czerwca,

● raport ZUS RSA z kodem 011000 i kodem s´wiadczenia/przerwy 121, z przerwą zwia?zana? z urlopem wychowawczym za okres 16-30 czerwca,

● raport ZUS RSA z kodem 121100 i kodem s´wiadczenia/przerwy 350 za okres 20-30 czerwca,

● raport ZUS RCA z kodem 124000 - z kwotą zasiłku macierzyn´skiego i naliczonymi składkami emerytalną i rentową,

● raport ZUS RCA z kodem 121100 - z podstawą wymiaru i składkami emerytalną i rentową od kwoty 4/30 podstawy wymiaru składek wynoszącej 2557,80 zł oraz podstawą wymiaru składki zdrowotnej 520 zł i kwotą składki.

Raport ZUS RSA z kodem 011000 i kodem s´wiadczenia/przerwy 311 oraz kodem 124000 i kodem s´wiadczenia/przerwy 350 nalez˙y umies´cic´ na tej samej stronie formularza ZUS RSA. ⒸⓅ

PiSZ

Izabela Nowacka

ekspert od wynagrodzeń

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 1, 4, 5, 19, art. 9 ust. 1c, 1d, 6, art. 18 ust. 5b, 6, 14 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 963 ze zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 32, art. 79, art. 81 ust. 8 pkt 10 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 1793 ze zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego [...], (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 222 ze zm.).