Czy opłacić składki, gdy sąd ustali istnienie stosunku pracy

Tak. Ustalenie przez sąd istnienia stosunku pracy wpłynie na konieczność rozliczenia i opłacenia składek za pracownika. Obowiązki te wobec ZUS musi wykonać płatnik. Przysługuje mu wobec osoby ubezpieczonej roszczenie o zwrot składek, które powinny być sfinansowane z jej środków.

Definicja stosunku pracy zawarta jest w art. 22 par. 1 k.p. Zgodnie z tym przepisem przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Zatrudnienie w takich warunkach jest zatrudnieniem na podstawie stosunku pracy, bez względu na nazwę zawartej przez strony umowy. Równocześnie nie jest dopuszczalne zastąpienie umowy o pracę umową cywilnoprawną przy zachowaniu warunków wykonywania pracy określonych wyżej.

Osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę podlega obowiązkowo wszystkim ubezpieczeniom społecznym (emerytalnemu, rentowym, chorobowemu, wypadkowemu) i ubezpieczeniu zdrowotnemu. Natomiast osoba, która wykonuje umowę o dzieło, poza jednym wyjątkiem, nie podlega żadnym ubezpieczeniom. Od przychodu wypłacanego z tytułu tej umowy istnieje obowiązek naliczania składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne tylko wtedy, gdy umowa ta została zawarta z własnym pracodawcą albo gdy jest wykonywana na jego rzecz.

Jeśli sąd ustali istnienie stosunku pracy, konieczne będzie opłacenie i rozliczenie składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Od umowy o dzieło składki nie były bowiem opłacane, bo nie stanowi ona (poza wspomnianym wyjątkiem) tytułu do ubezpieczeń. Zatem po uprawomocnieniu się wyroku płatnik składek będzie zobowiązany zgłosić zatrudnioną osobę do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZUA jako pracownika, a także złożyć za każdy miesiąc wykonywania umowy raport ZUS RCA, w którym wykaże składki na ubezpieczenia społeczne od wypłaconego w danym miesiącu wynagrodzenia. Oprócz złożenia dokumentów zgłoszeniowych i rozliczeniowych płatnik będzie musiał wpłacić do ZUS składki (w pełnej kwocie) na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę.

Odrębną kwestią jest sprawa rozliczeń między płatnikiem a osobą ubezpieczoną. Płatnik po opłaceniu w ZUS pełnej kwoty będzie mógł wystąpić do osoby ubezpieczonej z roszczeniem o zwrot składek, które powinny być sfinansowane z jej środków. Przypomnieć trzeba, że składkę na ubezpieczenie emerytalne (19,52 proc.) finansuje po połowie płatnik i ubezpieczony (czyli po 9,76 proc.). Stopa procentowa składki na ubezpieczenie rentowe zmieniała się, różne też były zasady jej finansowania. Od 1 stycznia 1999 r. do 30 czerwca 2007 r. składka rentowa wynosiła 13 proc. i była finansowana po połowie przez płatnika i ubezpieczonego (czyli po 6,5 proc.), od 1 lipca 2007 r. do 31 grudnia 2007 r. wynosiła 10 proc. (3,5 proc. finansował ubezpieczony, a 6,5 proc. płatnik składek), a od stycznia 2008 r. wynosi 6 proc. (1,5 proc. finansuje ubezpieczony, a 4,5 proc. płatnik). Ubezpieczony – pracownik finansuje w całości z własnych środków składkę na ubezpieczenie chorobowe (2,45 proc.) oraz zdrowotne:

● od 1 tycznia 1999 r. do 31 grudnia 2000 r. – 7,50 proc.,

● od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2002 r. – 7,75 proc.,

● od 1 stycznia 2003 r. do 31 grudnia 2003 r. – 8,00 proc.,

● od 1 stycznia 2004 r. do 31 grudnia 2004 r. – 8,25 proc.,

● od 1 stycznia 2005 r. do 31 grudnia 2005 r. – 8,5 proc.,

● od 1 stycznia 2006 r. do 31 grudnia 2006 r. – 8,75 proc.,

● od 1 stycznia 2007 r. – 9 proc.

Gdy ubezpieczony odmówi zwrotu składek finansowanych z jego środków, płatnik może pozwać go do sądu. Oczywiście przed sądem można podnosić, iż zaległość powstała z powodu naruszenia przepisów przez płatnika, na co ubezpieczony nie miał wpływu, i żądać oddalenia zgłoszonych roszczeń.