Ubezpieczony może odzyskać składki nienależnie opłacone przez płatnika
W przypadku większości ubezpieczonych, m.in. pracowników, zleceniobiorców, składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe są współfinansowane przez płatnika i ubezpieczonego.
Obecnie składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52 proc., a na ubezpieczenia rentowe 6 proc. Ze środków ubezpieczonego finansowana jest połowa składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76 proc.) i część składki na ubezpieczenie rentowe (1,5 proc.).
Składki na ubezpieczenia społeczne opłaca do ZUS za swoich ubezpieczonych płatnik składek. Może się zdarzyć, że opłaci je w wysokości wyższej niż należna. Najczęściej z taką sytuacją mamy do czynienia w przypadku przekroczenia rocznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, opłacenia ich od przychodów wyłączonych z podstawy wymiaru czy zgłoszenia do ubezpieczeń osoby, która im obowiązkowo nie podlega (patrz przykłady).
Zwrot ubezpieczonemu nienależnie opłaconych za niego środków składek następuje za pośrednictwem płatnika składek, który dokonuje korekty złożonych dokumentów rozliczeniowych, tj. raportu ZUS RCA złożonego za ubezpieczonego oraz deklaracji rozliczeniowej. Oczywiście po złożeniu korekty dokumentów i odzyskaniu kwoty nadpłaconych składek z ZUS płatnik zwraca ubezpieczonemu nadpłacone składki finansowane z jego środków. Płatnik musi naliczyć zaliczkę na podatek dochodowy od osób fizycznych.
Przedstawiony wyżej tryb postępowania obowiązuje, gdy płatnik składek istnieje. Nie ma natomiast znaczenia, czy ubezpieczony w dalszym ciągu jest u płatnika, który opłacił składki w zawyżonej wysokości zatrudniony.
Inne zasady postępowania obowiązują, gdy składki zostały nadpłacone, a płatnik, u którego ubezpieczony był zatrudniony, już nie istnieje i nie ma następcy prawnego. Do maja ubiegłego roku ZUS nie miał podstaw do zwracania nadpłaconych składek bezpośrednio ubezpieczonemu, gdy płatnik nie istniał.
Od 8 maja 2008 r. obowiązuje przepis (art. 24 ust. 6f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), zgodnie z którym w przypadku braku płatnika składek lub jego następcy prawnego ZUS jest zobowiązany zawiadomić ubezpieczonego o kwocie nienależnie opłaconych składek w części sfinansowanej z jego środków i na jego wniosek zwrócić nienależnie opłacone składki.
ZUS zwraca składki dotyczące również okresu wcześniejszego, tj. od stycznia 1999 r. (a więc także gdy prawo dochodzenia zwrotu na podstawie obowiązujących przed 2008 rokiem przepisów uległo już przedawnieniu). Jednak warunkiem koniecznym ich odzyskania przez ubezpieczonego jest złożenie wniosku o zwrot w nieprzekraczalnym terminie 12 miesięcy od 8 maja 2008 (tj. wejścia w życie przepisów regulujących zwrot składek ubezpieczonemu).
8 maja 2009 r. mija zatem termin, w którym ubezpieczony może złożyć w ZUS wniosek o zwrot nienależnie opłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (w części sfinansowanej przez niego) wpłaconych od stycznia 1999 r. do 7 maja 2003 r. Ponieważ termin jest terminem prawa materialnego, nie podlega przywróceniu. Po jego upływie ubezpieczony bezpowrotnie utraci możliwość odzyskania nadpłaconych składek.
Zwrot nadpłaconych składek w sytuacji, gdy płatnik składek nie istnieje i nie ma też jego następcy prawnego, następuje na wniosek osoby zainteresowanej. Powinna go złożyć w terenowej jednostce organizacyjnej ZUS, właściwej ze względu na jej miejsce zamieszkania. Wypłata następuje w gotówce lub na wskazany rachunek bankowy.
Zapamiętać trzeba, że ZUS zwróci kwotę nadpłaconych składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe po odliczeniu nieopłaconej kwoty składki na ubezpieczenie zdrowotne. Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne pomniejsza się bowiem o kwoty składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe finansowane przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek.
Zatem konsekwencją przekroczenia rocznej podstawy wymiaru składek jest powstanie nadpłaty składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz niedopłaty składki na ubezpieczenie zdrowotne. W związku z tym, iż składka zdrowotna jest finansowana przez ubezpieczonego, to z jego środków zostanie potrącona przez ZUS.
Marta D. od stycznia do czerwca 1999 roku była zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. W okresie tym była 24-letnią studentką przebywającą na urlopie dziekańskim, który trwał od 1 października 1998 r. do 30 września 1999 r. W czasie wykonywania umowy zlecenia płatnik składek zgłosił Martę D. do ubezpieczeń społecznych i opłacał za nią składki. Obecnie płatnik nie istnieje. W związku z tym, iż w okresie przebywania na urlopie dziekańskim osoba zachowuje status studenta, składki za taką osobę, zatrudnioną na podstawie umowy zlecenia do ukończenia przez nią 26 lat, nie powinny być naliczane. Płatnik postąpił więc nieprawidłowo, potrącając te należności z wynagrodzenia Marty D. Może ona jednak odzyskać nadpłacone składki. Powinna wystąpić z wnioskiem o zwrot składek bezpośrednio do ZUS. We wniosku powinna podać dane płatnika. Musi do niego dołączyć dokumenty potwierdzające, iż w okresie styczeń – czerwiec 1999 r. była studentką.
Anna N. była w 1999 roku zatrudniona w spółce, która została zlikwidowana w 2003 roku. W 1999 r. spółka opłaciła składki na ubezpieczenia społeczne od całości wynagrodzenia i nie zaprzestała ich opłacania po osiągnięciu kwoty rocznej podstawy wymiaru składek. W przedstawionej sytuacji Anna N. może odzyskać nadpłacone składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe finansowane z jej środków. W tym celu musi złożyć w ZUS w terminie do 8 maja 2009 r. wniosek. Powinna podać w nim swoje dane identyfikacyjne NIP, PESEL oraz dane byłego pracodawcy NIP, REGON. Jeżeli Anna N. dysponuje kopiami informacji o składkach, jakie w tamtym okresie otrzymywała od pracodawcy (RMUA), to również kopie tych dokumentów powinna dołączyć do wniosku.
Tomasz L. był w 1999 roku zatrudniony na podstawie umowy o pracę. W związku z rozwiązaniem umowy pracodawca wypłacił mu w maju 1999 r. odprawę w wysokości 5 tys. zł. Naliczył od tej odprawy składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne. W 2005 r. płatnik został zlikwidowany i nie ma następcy prawnego. Zgodnie z rozporządzeniem ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. nr 161, poz. 1106) odprawy, odszkodowania i rekompensaty wypłacane pracownikom z tytułu rozwiązania stosunku pracy są wyłączone z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Jeżeli Tomasz L. w terminie do 8 maja 2009 r. złoży wniosek o zwrot nadpłaconych składek, zostaną mu one zwrócone bezpośrednio przez ZUS. Oczywiście musi on przedstawić dokumenty potwierdzające, iż wypłacona kwota była odprawą w związku z rozwiązaniem stosunku pracy. Może to być na przykład decyzja pracodawcy o przyznaniu takiego świadczenia.
Podstawa prawa
●
●
●
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.