Zakładający firmę może przez dwa lata płacić niższe składki do ZUS

Osoba, która chce rozpocząć prowadzenie działalności gospodarczej, najpierw powinna udać się do urzędu gminy i złożyć wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (EDG-1). Na jego podstawie nastąpi wydanie wpisu do ewidencji, aktualizacja lub nadanie numeru NIP, nadanie numeru REGON, a także zgłoszenie do ZUS przedsiębiorcy jako płatnika składek. ZUS na podstawie danych z wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (przesłanych przez organ ewidencyjny) sporządza dokument zgłoszenia płatnika składek ZUS ZFA. Opierając się na części wniosku EDG-RB, ZUS wypełnia również dokument ZUS ZBA, a na części EDG-MW - dokument ZUS ZAA.

Podkreślić trzeba, że przedsiębiorca musi dokonać zgłoszenia siebie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. W tym celu konieczne jest złożenie w ZUS formularza ZUS ZUA - gdy z działalności podlega ubezpieczeniom społecznym i zdrowotnemu, albo ZUS ZZA - gdy podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.

Złożenie druku ZUS ZUA albo ZUS ZZA powinno nastąpić w terminie siedmiu dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń, tj. od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności.

W formularzach zgłoszeniowych ZUS ZUA/ZZA należy podać odpowiedni kod tytułu ubezpieczenia:

● 05 70 XX - gdy minimalna podstawa wymiaru składek wynosi 30 proc. minimalnego wynagrodzenia,

● 05 10 XX - gdy minimalna podstawa wymiaru składek wynosi 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Jeśli działalność ma być prowadzona w ramach spółki cywilnej, każdy ze wspólników jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenia. Wspólnicy nie mogą być zgłoszeni do ubezpieczeń przez spółkę jako płatnika składek.

Osoba prowadząca działalność musi zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego członków swojej rodziny, którzy nie mają swojego tytułu do ubezpieczeń i nie zostali wcześniej zgłoszeni do tego ubezpieczenia. Najczęściej przedsiębiorca musi zgłosić do ubezpieczenia zdrowotnego małżonka oraz uczące się dzieci. Członkowie rodziny są zgłaszani do ubezpieczeń na druku ZUS ZCNA.

Osoba prowadząca działalność gospodarczą obowiązkowo podlega ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu oraz zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej ubezpieczenie chorobowe.

Obowiązek ubezpieczeń istnieje od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania jej wykonywania z wyłączeniem okresu, na który działalność została zawieszona. Jeśli przykładowo osoba uzyskała wpis do ewidencji działalności gospodarczej od 1 października, ale wykonywanie działalności rozpoczęła dopiero 16 października, to ubezpieczeniom podlega nie od daty uzyskania wpisu, ale od daty faktycznego rozpoczęcia jej wykonywania. Gdy natomiast przedsiębiorca rozpocznie wykonywanie działalności, ale przez pewien czas nie będzie chciał jej wykonywać, może wystąpić o zawieszenie wykonywania działalności.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje na wniosek osoby zainteresowanej. Do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego może przystąpić wyłącznie osoba prowadząca działalność, która z działalności podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje w terminie wybranym przez ubezpieczonego, nie wcześniejszym jednak niż data złożenia wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem. Złożenie wniosku następuje na formularzu ZUS ZUA. Formularz ten jest jednocześnie drukiem, na którym dokonuje się zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego.

Objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem tylko wówczas, gdy zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie złożone w terminie określonym ustawą o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. w ciągu siedmiu dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń).

Jeżeli osoba prowadząca działalność nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, a po pewnym czasie uzna, że chce temu ubezpieczeniu podlegać, może być objęta tym ubezpieczeniem nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłosi wniosek. W takiej sytuacji prowadzący działalność musi się wyrejestrować z ubezpieczeń, a następnie zgłosić się ponownie do nich i do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

Ubezpieczenia emerytalne i rentowe z działalności mogą być dobrowolne, gdy prowadzący działalność ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, np. gdy wykonuje umowę o pracę i jego wynagrodzenie jest równe co najmniej minimalnemu. Wówczas z działalności podlega obowiązkowo wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu, a ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne. Jeżeli zdecyduje się na przystąpienie do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, to z działalności podlega także ubezpieczeniu wypadkowemu.

Osoba prowadząca działalność musi opłacać składki bez względu na wysokość uzyskiwanych dochodów. Zatem nawet gdy prowadzona działalność ich nie przynosi lub przynosi stratę, składki na ubezpieczenia muszą być opłacone.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego, przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy. W 2009 roku podstawa ta wynosi 1915,80 zł.

Osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej mogą płacić składki na ubezpieczenia społeczne od niższej podstawy wymiaru. Ulga ta obowiązuje przez okres 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności. Ta preferencyjna podstawa wynosi 30 proc. kwoty minimalnego wynagrodzenia. W 2009 roku minimalne wynagrodzenie wynosi 1276 zł, a zatem minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne to 382,80 zł.

Z preferencyjnych zasad opłacania składek mogą skorzystać osoby rozpoczynające prowadzenie działalności gospodarczej na podstawie wpisu do ewidencji działalności gospodarczej, które:

● w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziły innej pozarolniczej działalności,

● nie wykonują działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności w bieżącym lub poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.

Jeżeli działalność zostanie rozpoczęta lub zakończona w trakcie miesiąca, minimalna podstawa ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu. Wówczas kwotę minimalnej podstawy (tj. 30 proc. minimalnego wynagrodzenia lub 60 proc. przeciętnego) należy podzielić przez liczbę dni danego miesiąca i pomnożyć przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniom i od tak ustalonej podstawy naliczyć składki na ubezpieczenia społeczne. Minimalna podstawa wymiaru składek ulega również proporcjonalnemu zmniejszeniu za okres choroby, za który prowadzącemu działalność przysługuje zasiłek. Gdy przedsiębiorca zachoruje i z działalności nie będzie mu przysługiwał zasiłek chorobowy (gdyż nie przystąpił z działalności do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego lub przystąpił do tego ubezpieczenia, ale ma zbyt krótki okres podlegania temu ubezpieczeniu), za miesiąc, w którym chorował, musi opłacić składki na ubezpieczenia społeczne od pełnej podstawy wymiaru.

Jeśli osoba prowadząca działalność podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia jest równa co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, to zobowiązana jest także do opłacania za siebie składki na FP. Składka ta wynosi 2,45 proc. i jest naliczana od podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, bez stosowania ograniczenia podstawy do kwoty 30-krotności przeciętnego wynagrodzenia. Jeśli składki na ubezpieczenia społeczne są opłacane od minimalnej podstawy wymiaru, składka na FP wynosi 46,94 zł.

W praktyce osoba prowadząca działalność, która opłaca za siebie składki na ubezpieczenia społeczne od 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia, musi opłacać składkę na FP. Gdy natomiast podstawa wynosi 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, nie ma tego obowiązku, gdyż podstawa jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia (1276 zł). Jeżeli prowadzący zadeklaruje jako podstawę wymiaru kwotę równą co najmniej minimalnemu wynagrodzeniu, mimo że spełnia warunki do opłacenia składek od preferencyjnej podstawy, musi za ten miesiąc opłacić również składkę na FP.

Podkreślić też trzeba, że składek na FP (za siebie) nie opłaca osoba prowadząca działalność gospodarczą, która ukończyła 55 lat w przypadku kobiet i 60 lat w przypadku mężczyzn.

Prowadzenie działalności wiąże się również z obowiązkiem opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne. Składkę trzeba naliczać oraz opłacać od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale roku poprzedniego, włącznie z wypłatami z zysku. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne dla wszystkich osób prowadzących działalność jest taka sama. Do końca 2009 r. roku podstawa wynosi 2491,57 zł, a kwota składki 224,24 zł (9 proc.).

Składka na ubezpieczenie zdrowotne jest miesięczna i niepodzielna. Nie ulega proporcjonalnemu zmniejszeniu w sytuacji, gdy działalność została rozpoczęta lub zakończona w trakcie miesiąca, jak również za okres pobierania zasiłków.

Należy zaznaczyć, iż część składki na ubezpieczenie zdrowotne (7,75 proc. podstawy wymiaru) 193,10 zł podlega odliczeniu od zaliczki na podatek. Jeżeli jednak prowadzący działalność w danym miesiącu nie płaci podatku albo płaci niski podatek i nie może odliczyć w całości składki podlegającej odliczeniu, składkę, której nie może odliczyć od podatku, finansuje z własnych środków.

Składki na ubezpieczenia społeczne oraz ubezpieczenie zdrowotne osoba prowadząca samodzielnie działalność gospodarczą wykazuje wyłącznie w składanej za siebie deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA. Deklaracja powinna być złożona w terminie do 10 dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni. W tym samym terminie powinny też być opłacone składki.

Osoby prowadzące działalność, opłacające składki wyłącznie za siebie (lub za osoby współpracujące) od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia albo 60 proc. przeciętnego wynagrodzenia, zwolnione są z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej lub imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli w ostatnio złożonej deklaracji lub raporcie zadeklarowały jako podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne 30 proc. minimalnego wynagrodzenia albo 60 proc. przeciętnego, a na ubezpieczenie zdrowotne - 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Osoby te nie muszą składać dokumentów rozliczeniowych za kolejny miesiąc także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego spowodowana jest wyłącznie zmianą minimalnego lub przeciętnego wynagrodzenia.

Dariusz K. zgłosił się od 1 września 2007 r. do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego z kodem 05 70 XX, gdyż spełniał warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru. Od 1 czerwca 2009 r. zawiesił prowadzenie działalności gospodarczej, a działalność ma wznowić od 1 grudnia 2009 r. W związku z tym, iż podczas zawieszenia działalności upłynął termin (24 miesiące), w którym składki na ubezpieczenia mogły być opłacane od niższej podstawy wymiaru, zmianie uległ kod tytułu ubezpieczeń. Po wznowieniu działalności w organie ewidencyjnym Dariusz K. powinien złożyć w ZUS zgłoszenie do ubezpieczeń na druku ZUS ZUA z kodem 05 10 XX.

Tomasz N. od 10 listopada rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej. Od tej daty chce również podlegać dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W składanym do ZUS formularzu ZUS ZUA oprócz obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego musi zaznaczyć przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Jeżeli w terminie do 17 listopada Tomasz złoży ten formularz i zaznaczy przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 10 listopada, to od tej daty będzie on objęty tym ubezpieczeniem.

Marek D. od 10 września rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej, z której zgłosił się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Nie przystąpił natomiast do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zdecydował się na przystąpienie do tego ubezpieczenia w listopadzie. Chciał być nim objęty od 16 listopada. W takiej sytuacji powinien złożyć formularz ZUS ZWUA i wyrejestrować się ze wszystkich ubezpieczeń, do których był zgłoszony, wpisując w pole data ustania ubezpieczeń - 16 listopada 2009 r. Następnie powinien złożyć formularz ZUS ZUA i zgłosić się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. W pole data objęcia ubezpieczeniem powinien wpisać - 16 listopada 2009 r.

Janusz N. od maja prowadzi działalność gospodarczą, z której przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne za październik opłacił 17 listopada. W związku z opóźnieniem (obowiązywał go termin do 10 listopada) jego dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustało od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie należnej składki - z dniem 1 października.

Michał D. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej od 16 listopada tego roku. Spełnia warunki do opłacania składek od niższej podstawy wymiaru (tj. 30 proc. minimalnego wynagrodzenia). Minimalna podstawa wymiaru składek za listopad, od której powinien opłacić składki na ubezpieczenia społeczne, wynosi 191,40 zł (382,80 zł: 30 liczba dni miesiąca x 15 liczba dni podlegania ubezpieczeniom.

Jakub N. od 1 września prowadzi działalność gospodarczą. Zgłosił się do ubezpieczeń na druku ZUS ZUA z kodem 05 70 XX, gdyż spełnia warunki do opłacania składek od preferencyjnej podstawy wymiaru. W deklaracji rozliczeniowej za wrzesień do podstawy wymiaru zadeklarował 382,80 zł, natomiast w deklaracji za październik - 1,3 tys. zł. W analizowanej sytuacji Jakub N. musi opłacić składkę na FP za październik, gdyż podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.

@RY1@i02/2009/231/i02.2009.231.168.0010.001.jpg@RY2@

Wysokość składek na ubezpieczenia społeczne w 2009 roku

gp@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 18 ust. 8, art. 18a, art. 36 ust. 4, art. 47 ust. 1 pkt 1, art. 47 ust. 2a - 2c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.).

Art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Art. 104 b ustawy z 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 69, poz. 415).