Komu i przez jaki czas przysługuje zasiłek opiekuńczy

Nabycie prawa do zasiłku opiekuńczego nie zależy od opłacania przez ściśle określony czas składki na ubezpieczenie chorobowe. Zatem świadczenie to można otrzymać (jeśli zajdzie konieczność zapewnienia opieki dziecku albo innemu choremu członkowi rodziny) od pierwszego dnia ubezpieczenia.

Prawo do zasiłku opiekuńczego przysługuje nie tylko w przypadku opieki nad dzieckiem własnym, ale także małżonka, przysposobionym oraz obcym przyjętym na wychowanie i utrzymanie. Jeśli oboje rodzice, opiekunowie są ubezpieczeni, zasiłek może otrzymać tylko ten z nich, który wystąpi z wnioskiem o jego wypłatę za dany okres.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje z tytułu opieki nad chorym dzieckiem w wieku do ukończenia 14 lat. Gdy dziecko ukończy ten wiek, jest przez ustawę o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa traktowane jako członek rodziny i wówczas otrzymanie zasiłku uzależnione jest od spełnienia dodatkowego warunku, o którym mowa niżej.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje nie tylko, gdy zachodzi potrzeba zapewnienia opieki dziecku choremu, ale także zdrowemu w wieku do ukończenia ośmiu lat w przypadku:

● nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których dziecko uczęszcza,

● porodu lub choroby małżonka ubezpieczonego, stale opiekującego się dzieckiem, jeżeli poród lub choroba uniemożliwia temu małżonkowi sprawowanie opieki,

● pobytu małżonka ubezpieczonego, stale opiekującego się dzieckiem, w stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej.

Uważa się, że zamknięcie wymienionych wyżej placówek jest nieprzewidziane, gdy ubezpieczony został o tym zawiadomiony w terminie krótszym niż siedem dni przed dniem ich zamknięcia. ZUS wyjaśnił również, że prawo do zasiłku opiekuńczego z tytułu opieki nad zdrowym dzieckiem w dwóch ostatnich sytuacjach przysługuje także rodzicom niepozostającym w formalnym związku małżeńskim, lecz pozostającym we wspólnym gospodarstwie domowym.

Szczególne zasady korzystania z zasiłku opiekuńczego dotyczą sytuacji, gdy zachodzi konieczność opieki nad dzieckiem, a rodzice są zatrudnieni w systemie pracy zmianowej. Aby wyjaśnić wszelkie wątpliwości związane z wypłatą zasiłku w takiej sytuacji, ZUS postanowił, że:

● w przypadku gdy rodzice dziecka w wieku do ukończenia ośmiu lat zatrudnieni są w systemie pracy zmianowej na różnych zmianach, każdego z nich uważa się za osobę stale opiekującą się dzieckiem w wieku do ukończenia ośmiu lat i w razie choroby, porodu lub pobytu jednego z rodziców w zamkniętym zakładzie opieki zdrowotnej, drugiemu z rodziców przysługuje zasiłek opiekuńczy,

● w przypadku, gdy oboje rodzice dziecka są zatrudnieni w systemie pracy zmianowej albo gdy jedno z nich jest zatrudnione w systemie pracy zmianowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje tylko za dni, w których rodzice pracują na różnych zmianach i w związku z tym dziecko w wieku do ukończenia ośmiu lat pozostawałoby bez opieki z powodu porodu, choroby lub pobytu drugiego z rodziców w zamkniętym zakładzie opieki zdrowotnej,

● jeśli oboje rodzice bądź jedno z nich pracują w systemie pracy zmianowej, zasiłek opiekuńczy przysługuje za okres sprawowania opieki, w którym oboje rodzice pracują na tych samych zmianach, a także na różnych zmianach, jeżeli chore dziecko pozostawałoby bez opieki w wyniku częściowego pokrywania się godzin pracy, wskutek dojazdu lub dojścia do pracy i z pracy (zasada ta ma także zastosowanie w przypadku sprawowania opieki nad dzieckiem w wieku do ośmiu lat z powodu nieprzewidzianego zamknięcia żłobka, przedszkola lub szkoły, do których uczęszcza dziecko).

Zdarza się, że ubezpieczony musi sprawować opiekę nad chorym członkiem rodziny. Za członka rodziny uważa się: małżonka, rodziców, teściów, dziadków, wnuki, rodzeństwo oraz dzieci w wieku ponad 14 lat. Za osobistą opiekę nad wymienionymi wyżej chorymi osobami ubezpieczony otrzyma zasiłek opiekuńczy, jeśli wymienieni będą pozostawali z nim we wspólnym gospodarstwie domowym w okresie sprawowania opieki. Podkreślić trzeba, że warunek pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym jest spełniony także wówczas, gdy ubezpieczony pozostaje z chorym członkiem rodziny w tym gospodarstwie tylko przez okres choroby.

Warunkiem przyznania osobie podlegającej ubezpieczeniu chorobowemu zasiłku opiekuńczego jest brak innych osób, pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, mogących zapewnić opiekę dziecku albo innemu członkowi rodziny. Za członka rodziny pozostającego we wspólnym gospodarstwie domowym mogącego zapewnić opiekę nie uważa się:

● osoby całkowicie niezdolnej do pracy,

● osoby chorej,

● osoby, która ze względu na wiek jest niesprawna fizycznie lub psychicznie,

● osoby prowadzącej gospodarstwo rolne,

● osoby prowadzącej pozarolniczą działalność, która nie może regulować swojego czasu pracy w sposób dowolny (ma ustalone godziny pracy),

● pracownika odpoczywającego po pracy na nocnej zmianie,

● osoby niezobowiązanej do sprawowania opieki na podstawie przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli odmawia ona sprawowania opieki.

Jeśli opieki wymaga dziecko w wieku do dwóch lat, wówczas nie musi być spełniony warunek braku innego członka rodziny mogącego zapewnić opiekę. Zatem zasiłek ten zostanie wypłacony nawet wtedy, gdy inni domownicy mogliby się zająć takim małym dzieckiem.

Miesięczny zasiłek opiekuńczy wynosi 80 proc. podstawy wymiaru zasiłku. Zasiłek ten przysługuje za każdy dzień sprawowania opieki, nie wyłączając dni wolnych od pracy.

Podstawę wymiaru zasiłku za jeden dzień stanowi 1/30 część przychodu stanowiącego podstawę jego wymiaru.

Do zasiłku opiekuńczego stosuje się zasady dotyczące obniżenia zasiłku o 25 proc. w przypadku nieterminowego złożenia zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego konieczność sprawowania opieki

Ubezpieczony może sprawować opiekę i otrzymywać z tego tytułu zasiłek tylko przez określoną liczbę dni w roku kalendarzowym.

Zasiłek opiekuńczy przysługuje przez:

● 60 dni - gdy opieka jest sprawowana nad dzieckiem zdrowym w wieku do ośmiu lat albo nad dzieckiem chorym w wieku do 14 lat,

● 14 dni - w razie opieki nad chorym dzieckiem w wieku ponad 14 lat, małżonkiem, rodzicami, teściami, dziadkami, wnukami, rodzeństwem.

Trzeba ponadto pamiętać, że łączny okres wypłaty tego zasiłku, niezależnie od liczby członków rodziny uprawnionych do niego oraz bez względu na liczbę dzieci i innych członków rodziny wymagających opieki, nie może przekroczyć w roku kalendarzowym 60 dni. Jeżeli na przykład w danym roku kalendarzowym:

● został wypłacony zasiłek z tytułu opieki nad chorym dzieckiem przez 55 dni, to z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny może być wypłacony tylko za pięć dni,

● ubezpieczony - ojciec dziecka otrzymał zasiłek opiekuńczy za okres 60 dni, wówczas ubezpieczonej matce dziecka zasiłek opiekuńczy nie przysługuje.

Anna K. zatrudniona od dwóch miesięcy na podstawie umowy zlecenia, z której podlega wszystkim ubezpieczeniom społecznym (w tym chorobowemu) i zdrowotnemu przedstawiła zleceniodawcy zwolnienie lekarskie na okres od 10 do 15 lipca 2009 r. Jej półtoraroczny syn zachorował. Anna K. otrzyma zasiłek opiekuńczy mimo tak krótkiego okresu podlegania ubezpieczeniu chorobowemu. Prawo do tego zasiłku przysługuje bowiem od pierwszego dnia ubezpieczenia - bez tzw. okresu wyczekiwania na zasiłek.

Pracownica we wniosku o zasiłek opiekuńczy z powodu konieczności osobistego sprawowania opieki nad chorym pięcioletnim dzieckiem podała, że jej małżonek nie pracuje i jednocześnie, że nie ma innego domownika mogącego sprawować opiekę nad chorym dzieckiem. Pracodawca wszczął postępowanie wyjaśniające. Okazało się, że mąż pracownicy ma orzeczoną całkowitą niezdolność do pracy, a zatem nie można go uznać za członka rodziny mogącego zapewnić opiekę choremu dziecku. W takiej sytuacji pracownicy będzie przysługiwał zasiłek opiekuńczy.

Jolanta K. zatrudniona na podstawie umowy o pracę w marcu 2009 r. otrzymała zasiłek opiekuńczy za 14 dni z powodu opieki nad chorą matką (wykorzystała maksymalny limit dni, za które przysługuje zasiłek z tytułu opieki nad chorym członkiem rodziny). W kwietniu przez 30 dni z zasiłku opiekuńczego z powodu opieki nad chorym ośmioletnim synem korzystał jej mąż prowadzący działalność gospodarczą. Gdy w maju zachorowała ich dwuletnia córka, z zasiłku korzystała Jolanta K. Najpierw od 5 do 14 maja (przez 10 dni), a potem od 19 do 24 maja (przez 6 dni), mimo iż zaświadczenie lekarskie obejmowało okres od 19 do 30 maja. Okres od 25 do 30 maja był okresem usprawiedliwionej nieobecności w pracy, ale nie przysługiwał w tym czasie pracownicy zasiłek opiekuńczy. Roczny limit dni, za który może zostać wypłacony zasiłek (bez względu na to, że zasiłek przysługiwał na dwoje dzieci i matkę Jolanty T. oraz że do zasiłku była uprawniona ona i jej mąż), wynosi 60 dni w roku kalendarzowym.

Pracownik złożył zwolnienie lekarskie z tytułu opieki nad chorą matką. Mieszka on i pracuje w Warszawie. Matka natomiast mieszka w Krakowie. Pracownik ma prawo do zasiłku opiekuńczego. Musi tylko złożyć pisemne oświadczenie, że w okresie sprawowania opieki nad matką prowadził z nią wspólne gospodarstwo domowe. Ustawowym warunkiem nabycia prawa do zasiłku opiekuńczego z tytułu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny jest pozostawanie z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Warunek ten uważa się za spełniony także wówczas, gdy ubezpieczony pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z chorym tylko przez okres choroby. W celu wypłaty zasiłku opiekuńczego do zaświadczenia lekarskiego na druku ZUS ZLA z tytułu opieki nad chorą matką pracownik musi dołączyć wniosek o zasiłek opiekuńczy na druku ZUS Z-15.

Pracownica ma sześcioletnie dziecko, które zachorowało na zapalenie płuc. Lekarz zdecydował, że powinno być ono leczone w szpitalu. Pracownicy przysługuje zasiłek opiekuńczy z tytułu opieki nad chorym dzieckiem, jeżeli przebywa ono w szpitalu, ale pod warunkiem że konieczność pobytu pracownicy w szpitalu wraz z dzieckiem zostanie potwierdzona zaświadczeniem lekarskim.

Konieczność pobytu ubezpieczonej w szpitalu w celu sprawowania osobistej opieki nad dzieckiem powinna zostać potwierdzona przez lekarza, który leczy dziecko. Jeżeli zaświadczenie lekarskie z tytułu opieki nad dzieckiem zostało wystawione przez szpital, wówczas jest to równoznaczne ze stwierdzeniem konieczności opieki.

gp@infor.pl

Art. 32, 34 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).