Jakie obowiązki wobec ZUS ma osoba zakładająca własną firmę
Osoba fizyczna, która rozpoczyna wykonywanie działalności gospodarczej jednoosobowo albo w formie spółki cywilnej, musi wypełnić wniosek o wpis do ewidencji działalności gospodarczej (EDG – 1). Po jego złożeniu nastąpi wydanie wpisu do ewidencji, aktualizacja lub nadanie numeru NIP, nadanie numeru REGON, a także zgłoszenie do ZUS przedsiębiorcy jako płatnika składek.
ZUS na podstawie danych z wniosku o wpis do ewidencji działalności gospodarczej sporządza pierwszorazowe dokumenty zgłoszenia płatnika składek ZUS ZFA. W oparciu o wypełnioną część wniosku EDG-RB wypełnia dokument ZUS ZBA, a część EDG-MW – dokument ZUS ZAA. Zasady te obowiązują od 31 marca 2009 r.
Osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Dobrowolne jest dla niej ubezpieczenie chorobowe. W korzystnej sytuacji są emeryci prowadzący działalność gospodarczą. Dla nich ubezpieczenia emerytalne i rentowe są dobrowolne. Ubezpieczenia te mogą być dobrowolne, także gdy prowadzący działalność ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, np. gdy wykonuje umowę o pracę z wynagrodzeniem równym co najmniej minimalnemu, podlega obowiązkowo wyłącznie ubezpieczeniu zdrowotnemu. Jeżeli zdecyduje się na przystąpienie do dobrowolnych ubezpieczeń, to z działalności podlega także ubezpieczeniu wypadkowemu.
Niezależnie od wypełnienia wniosku EDG – 1, przedsiębiorca dokonuje zgłoszenia siebie do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego, składając w ZUS formularz ZUS ZUA – gdy z działalności podlega ubezpieczeniom społecznym albo ZUS ZZA – gdy z działalności podlega tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu.
Złożenie druku ZUS ZUA albo ZUS ZZA powinno nastąpić w terminie 7 dni od dnia powstania obowiązku ubezpieczeń, tj. od dnia rozpoczęcia prowadzenia działalności. W formularzach tych należy podać odpowiedni kod tytułu ubezpieczenia:
● 05 70 XX – gdy minimalna podstawa wymiaru składek wynosi 30 proc. minimalnego wynagrodzenia,
● 05 10 XX – gdy minimalna podstawa wymiaru składek wynosi 60 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
Jeśli działalność ma być prowadzona w ramach spółki cywilnej, każdy ze wspólników jest płatnikiem składek na własne ubezpieczenia. Wspólnicy nie mogą być zgłoszeni do ubezpieczeń przez spółkę jako płatnika składek.
Tomasz K. od 4 maja 2009 r. uzyskał wpis do ewidencji działalności gospodarczej. Z tym dniem rozpocznie prowadzenie działalności. Tomasz K. nie ma innych tytułów do ubezpieczeń. W terminie do 11 maja powinien on złożyć do ZUS formularz ZUS ZUA i z działalności zgłosić się do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego.
Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe osób prowadzących działalność gospodarczą stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 60 proc. prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego przyjętego do ustalenia kwoty ograniczenia rocznej podstawy wymiaru składek na dany rok kalendarzowy (w 2009 roku 1915,80 zł). Niektóre z wymienionych osób mogą opłacać składki na ubezpieczenia społeczne od preferencyjnej podstawy, tj. 30 proc. minimalnego wynagrodzenia (w 2009 roku 382,80 zł). Jest to możliwe, gdy:
● w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej nie prowadziły innej pozarolniczej działalności,
● w ramach prowadzonej działalności nie będą wykonywały usług na rzecz byłego pracodawcy, na rzecz którego przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym wykonywały w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy czynności wchodzące w zakres wykonywanej działalności gospodarczej.
Po spełnieniu łącznie wymienionych warunków możliwe jest opłacanie składek na ubezpieczenia społeczne od preferencyjnej podstawy przez 24 miesiące kalendarzowe od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej.
Składka zdrowotna opłacana jest od zadeklarowanej kwoty nie niższej niż 75 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2008 r., włącznie z wypłatami z zysku (od marca do grudnia 2009 r. nie może być niższa niż 2491,57 zł).
Tomasz P. rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej od 6 kwietnia 2009 r. Spełnia warunki do opłacania składek na ubezpieczenia społeczne od obniżonej podstawy wymiaru i zgłosił się do ubezpieczeń na druku ZUS ZUA z kodem 05 70 00. Działalność prowadzi samodzielnie. Tomasz P. powinien złożyć deklarację rozliczeniową za kwiecień w terminie do 10 maja. Składki na ubezpieczenia społeczne powinien naliczyć od podstawy wynoszącej 319 zł [382,80 zł: 30 (liczba dni kwietnia) x 25 (liczba dni podlegania ubezpieczeniom w kwietniu]. Natomiast na ubezpieczenie zdrowotne składka powinna być naliczona od podstawy 2491,57 zł, gdyż składka zdrowotna jest miesięczna. Tomasz P. będzie musiał złożyć deklarację rozliczeniową również za maj. Za kolejne miesiące począwszy od czerwca Tomasz T. będzie zwolniony z obowiązku jej składania.
Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego następuje na wniosek prowadzącego działalność (na druku ZUS ZUA). Pamiętać trzeba, że objęcie tym ubezpieczeniem następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie siedmiu dni od rozpoczęcia działalności. Jeżeli przykładowo prowadzący działalność rozpoczął ją 1 kwietnia i w terminie 7 dni, tj. do 8 kwietnia, złożył druk ZUS ZUA i zaznaczył w nim przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, to od 1 kwietnia został też objęty ubezpieczeniem chorobowym.
Osoba, która rozpoczynając prowadzenie działalności nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, może to zrobić w terminie późniejszym. Jednak objęcie tym ubezpieczeniem może nastąpić tylko na bieżąco.
Jan W. od 2 kwietnia 2009 r. prowadzi działalność gospodarczą, z której podlega obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu i zdrowotnemu. Rozpoczynając prowadzenie działalności, nie przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Po pewnym czasie uznał, że chce jemu podlegać od 1 maja. W tym celu powinien złożyć druk ZUS ZWUA i z działalności wyrejestrować się z ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego od 1 maja 2009 r., a następnie złożyć druk ZUS ZUA i na tym formularzu zgłosić się z działalności od 1 maja 2009 r. do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego, zdrowotnego, a także do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.
Oprócz dokumentów zgłoszeniowych osoba prowadząca działalność musi też składać rozliczeniowe. Jeśli prowadzący działalność nikogo nie zatrudnia, a także gdy nie ma osoby współpracującej, należne za siebie składki wykazuje wyłącznie w deklaracji rozliczeniowej ZUS DRA. Deklaracja ta powinna być złożona w terminie do 10 dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni. W tym samym terminie powinny powinny też być opłacone składki.
Należy pamiętać, że osoba prowadząca działalność, która opłaca składki od minimalnych podstaw wymiaru za siebie oraz ewentualnie za osobę współpracującą, zwolniona jest z obowiązku składania deklaracji rozliczeniowej i imiennych raportów miesięcznych za kolejny miesiąc, jeżeli nic nie uległo zmianie w stosunku do danych wykazanych w ostatnio złożonej deklaracji i raportach. Zwolnienie to obowiązuje także wówczas, gdy zmiana w stosunku do miesiąca poprzedniego jest spowodowana wyłącznie zmianą minimalnego wynagrodzenia lub przeciętnego wynagrodzenia.
Anna L. od 1 kwietnia rozpoczęła prowadzenie działalności gospodarczej. Pomaga jej mąż, który jest emerytem. Anna L. zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego na druku ZUS ZUA, a męża z tytułu współpracy wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego na druku ZUS ZZA. Za kwiecień w terminie do 15 maja Anna L. musi złożyć za siebie raport ZUS RCA, w którym wykaże należne za siebie składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne oraz raport ZUS RZA za męża, aby wykazać składkę zdrowotną. Oczywiście oprócz tych dwóch raportów za kwiecień powinna być złożona także deklaracja rozliczeniowa ZUS DRA. Jeżeli składki zostały naliczone od minimalnych podstaw wymiaru za czerwiec i kolejne miesiące, Anna L. będzie zwolniona ze składania dokumentów rozliczeniowych.
Jeżeli prowadzący działalność jest płatnikiem składek także za inne osoby (np. za pracowników, zleceniobiorców), musi złożyć dokumenty rozliczeniowe i opłacić składki w terminie do 15 dnia danego miesiąca za miesiąc poprzedni. Za każdy miesiąc musi też składać dokumenty rozliczeniowe, nawet gdy nie ma żadnych zmian w stosunku do przekazanych w poprzednio złożonym komplecie dokumentów rozliczeniowych.
Jakub D. prowadzi od 1 marca 2009 r. działalność gospodarczą. Z tym dniem zgłosił siebie oraz zatrudnionego pracownika do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego. Jakub D. opłaca za siebie składki na ubezpieczenia społeczne od 30 proc. minimalnego wynagrodzenia, a za pracownika otrzymującego co miesiąc stałe wynagrodzenie – od 1,5 tys. zł. Za marzec Jakub D. złożył raport ZUS RCA za siebie i za pracownika oraz deklarację rozliczeniową. Pomimo tego, iż żadne zmiany nie zaszły w stosunku do wykazanych danych, taki sam komplet dokumentów rozliczeniowych musi złożyć za kwiecień i kolejne miesiące.
Podstawa prawa
● Art. 6 ust. 1 pkt 5, art. 8 ust. 6, art. 18 ust. 8, art. 18a, art. 36 ust. 4, art. 47 ust. 1 pkt 1, ust. 2a – 2c ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2007 r. nr 11, poz. 74 z późn. zm.).
● Art. 81 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.