Jakie warunki trzeba spełnić, aby nabyć prawo do rekompensaty z ZUS
Rekompensata przysługuje osobom urodzonym po 31 grudnia 1948 r. z tytułu wykonywania prac w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Warunkiem jej przyznania jest wykonywanie takich prac przed dniem 1 stycznia 2009 r. przez co najmniej 15 lat.
Ustalając 15-letni okres pracy, uwzględnia się tylko okresy pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Z rekompensaty mogą zatem skorzystać pracownicy zatrudnieni przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia. Prace w szczególnych warunkach zostały wymienione w załączniku do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w wykazach A i B.
Rekompensata przysługuje także pracownikom zatrudnionym w szczególnym charakterze. Za takich pracowników uważa się:
W lutym 2009 r. wniosek o emeryturę złożyła 60-letnia Jadwiga D. Powszechny wiek emerytalny osiągnęła 1 stycznia 2009 r. Występując o emeryturę, wskazała, że wnioskuje o rekompensatę. Jadwiga D. spełniała warunki do przyznania wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania prac w szczególnym charakterze. Przez 15 lat i 9 miesięcy wykonywała prace w pełnym wymiarze czasu pracy w charakterze nauczyciela. Od kilku lat wykonuje inną pracę. Jadwiga D. nie składała wniosku o emeryturę wcześniejszą przed osiągnięciem wieku emerytalnego, nie ma więc ustalonego prawa do niej. ZUS przyzna Jadwidze D. emeryturę (na podstawie art. 24 ustawy o emerytach i rentach z FUS) od 1 lutego 2009 r., tj. od miesiąca zgłoszenia wniosku. Przy obliczaniu jej wysokości według nowych zasad uwzględni przysługującą Jadwidze D. rekompensatę z tytułu pracy w szczególnych warunkach wykonywanej do 31 grudnia 2008 r.
pracowników organów kontroli państwowej, organów administracji celnej,
pracowników wykonujących działalność twórczą lub artystyczną,
dziennikarzy zatrudnionych w redakcjach dzienników, czasopism, w radiu, telewizji oraz w organach prasowych, informacyjnych, publicystycznych albo fotograficznych, objętych układem zbiorowym pracy dziennikarzy,
nauczycieli, wychowawców lub innych pracowników pedagogicznych wykonujących pracę nauczycielską wymienioną w art. 1 ustawy z 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela,
funkcjonariuszy tzw. służb mundurowych,
pracowników jednostek ochrony przeciwpożarowej, o których mowa w art. 15 pkt 1a-5 i 8 ustawy z 24 sierpnia 1991 r. o ochronie przeciwpożarowej (m.in. gminnej zawodowej straży pożarnej, powiatowej, miejskiej zawodowej straży pożarnej).
Prawo do rekompensaty mogą także nabyć osoby ubezpieczone z tytułu działalności twórczej lub artystycznej.
Ustalając 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, uwzględnia się tylko taką pracę, która była wykonywana stale w pełnym wymiarze czasu pracy. Nie uwzględnia się natomiast okresów niewykonywania pracy, za które pracownik otrzymał po 14 listopada 1991 r. wynagrodzenie za czas choroby lub świadczenia z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone prawo do emerytury pomostowej, nauczycielskiej przyznanej na podstawie art. 88 Karty Nauczyciela czy też do emerytury przysługującej na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, tj. z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (art. 46, 184), kolejowej (art. 50), górniczej (art. 50a, 50e albo art. 3 ust. 1 i 2 ustawy 27 lipca 2005 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy - Karta Nauczyciela).
Nie ma natomiast przeszkód do przyznania rekompensaty osobie, która:
spełniała warunki do otrzymania wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnych charakterze, emerytury górniczej, kolejowej, nauczycielskiej, ale o taką emeryturę nie wystąpiła,
spełniała warunki do przyznania emerytury pomostowej, ale nie złożyła wniosku o jej przyznanie.
Rekompensata powiększa podstawę obliczenia nowej emerytury. Przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, obliczonego na dzień 1 stycznia 1999 r. Podlega waloryzacjom przewidzianym dla kapitału początkowego.
Janina C. urodzona 27 kwietnia 1949 r. chce w marcu 2009 r. złożyć wniosek o wcześniejszą emeryturę pracowniczą. Do końca 2008 roku spełniła warunki dotyczące wieku (ukończyła 55 lat) i stażu emerytalnego. Ma ponad 31-letni okres składkowy i nieskładkowy. Nie jest członkiem OFE. Na dzień zgłoszenia wniosku o emeryturę Janina C. będzie pracownikiem (od dziewięciu lat do chwili obecnej jest zatrudniona na podstawie stosunku pracy w tej samej firmie). Janina C. wraz z wnioskiem o emeryturę chce wystąpić o rekompensatę. Do 31 grudnia 2008 r. pracowała w szczególnych warunkach przez 16 lat. ZUS przyzna Janinie C. prawo do wcześniejszej emerytury od 1 marca 2009 r. Jednakże nie przyzna i nie obliczy rekompensaty. Emerytura przyznana na podstawie art. 46 ustawy o emeryturach i rentach z FUS zostanie obliczona według dotychczasowych, a nie nowych zasad. Wyjaśnić jednak trzeba, że Janina C. po ukończeniu 60 lat będzie mogła zgłosić wniosek o emeryturę na nowych zasadach (na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) i rekompensatę. Wówczas ZUS obliczy ją według mieszanego sposobu (80 proc. według dotychczasowych zasad i 20 proc. według nowych zasad) albo wyłącznie według nowych zasad, gdy Janina C. pobierze choćby za jeden miesiąc wcześniejszą emeryturę. ZUS przy obliczaniu nowej emerytury albo części emerytury mieszanej obliczanej według nowych zasad uwzględni kwotę rekompensaty.
Rekompensata obliczana jest według wzoru określonego w ustawie o emeryturach pomostowych (patrz ramka). Pamiętać trzeba, że obliczając współczynnik do ustalenia wysokości rekompensaty, trzeba stosować odrębne wzory dla kobiet i mężczyzn.
ZUS obliczył rekompensatę Elżbiecie L. uprawnionej do nowej emerytury z tytułu ukończenia 60 lat. Wniosek o emeryturę i rekompensatę złożyła 7 stycznia 2009 r., a 60 lat ukończyła 1 stycznia 2009 r. Zainteresowana udokumentowała 22 lata i 9 miesięcy 18 dni okresów składkowych i 6 lat i 10 dni okresów nieskładkowych. Elżbieta L. wykonywała przed 1 stycznia 2009 r. pracę wymienioną w załączniku A do rozporządzenia w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, przez 15 lat i 9 miesięcy. Emerytura hipotetyczna na dzień 1 stycznia 1999 r. wyniosła 820,88 zł. Współczynnik X obliczony zgodnie ze wzorem podanym w ramce wyniósł 1, a zatem rekompensata wyniosła 52 799 zł (R = 64,32 x 820,88 x 1= 52 799).
Wniosek o emeryturę został zgłoszony w styczniu 2009 r., a zatem rekompensata podlega waloryzacjom (analogicznie jak obliczony kapitał początkowy) i wynosi 119 2093,35 zł.
Rekompensata będzie ustalana po złożeniu wniosku o nową emeryturę z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przysługującą osobie, która ukończyła 60 lat w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn. Wniosek o emeryturę z rekompensatą można złożyć, wypełniając jeden formularz ZUS Rp-1E.
Osoba występująca o emeryturę z rekompensatą powinna do wniosku dołączyć dokumenty potwierdzające wykonywanie do 31 grudnia 2008 r. pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Jeżeli takie dokumenty ZUS już posiada, gdyż zostały złożone z wnioskiem o ustalenie kapitału początkowego, nie ma potrzeby ponownego ich składania. W takiej sytuacji dołączyć trzeba tylko nowe dokumenty mające wpływ na ustalenie prawa do rekompensaty, które nie były składane do ZUS. Wyjaśnić trzeba, że osoby ubezpieczone z tytułu działalności twórczej lub artystycznej nie muszą składać dokumentów potwierdzających wykonywanie tej pracy, gdyż ZUS je posiada.
W przypadku przyznawania przez ZUS emerytury z urzędu zamiast renty z tytułu niezdolności do pracy (osobie, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny oraz podlegała ubezpieczeniu społecznemu albo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym) rekompensatę ustala się dopiero po złożeniu wniosku przez osobę zainteresowaną.
Rekompensata może być także ustalona na wniosek członka rodziny, który ubiega się o rentę rodzinną. Złożenie po 31 grudnia 2008 r. wniosku o rentę rodzinną po osobie urodzonej po 31 grudnia 1948 r. oznacza równocześnie wystąpienie o ustalenie rekompensaty, jeśli nie została ona obliczona, a zmarły:
spełniał warunki do otrzymania emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego,
przed 1 stycznia 2009 r. wykonywał przez co najmniej 15 lat pracę w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze.
Podstawa prawa
Art. 21-23 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).
Art. 6,7, 24, 24a, 32, 33, 39, 46, 50a, 50e, 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2004 r. nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Materiał chroniony prawem autorskim - wszelkie prawa zastrzeżone.
Dalsze rozpowszechnianie artykułu za zgodą wydawcy INFOR PL S.A. Kup licencję.