W jaki sposób będą sumowane okresy ubezpieczenia w Polsce i w USA

Od 1 marca tego roku obowiązuje umowa o zabezpieczeniu społecznym z 2 kwietnia 2008 r. między Polską a Stanami Zjednoczonymi Ameryki. Jej regulacje dotyczą osób, które podlegały ubezpieczeniom społecznym w Polsce i w USA, m.in. jako pracownicy czy osoby prowadzące działalność na własny rachunek. Umowa dotyczy także ich bliskich, którzy mogą starać się o renty rodzinne po tych osobach. Osoba, która pracowała i podlegała ubezpieczeniom w Polsce i USA, może uzyskać emeryturę lub rentę z obydwu krajów, jeśli spełnia warunki wymagane w tych państwach.

Zainteresowani mogą ubiegać się w ZUS, opierając się na przepisach umowy o:

● emerytury (również kapitałowe i dożywotnie kapitałowe ze środków zgromadzonych w OFE),

● renty z tytułu niezdolności do pracy,

● renty rodzinne,

● renty z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych,

● jednorazowe odszkodowania z ubezpieczenia wypadkowego,

● zasiłki pogrzebowe.

Umowa ma też zastosowanie do świadczeń emerytalno-rentowych z ubezpieczenia społecznego rolników realizowanych przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego.

Jeżeli osoba urodzona przed 1 stycznia 1949 r. nie posiada okresu ubezpieczenia w jednym z państw wymaganego do uzyskania emerytury lub renty, wówczas dolicza również zagraniczne okresy ubezpieczenia przebyte w drugim państwie.

Wysokość emerytury lub renty obliczana jest w następujący sposób:

● ZUS lub amerykański organ rentowy oblicza teoretyczną (pełną) kwotę emerytury lub renty, jaka przysługiwałaby danej osobie, gdyby wszystkie jej okresy ubezpieczenia zostały przebyte w państwie ustalającym świadczenie,

● następnie na podstawie kwoty teoretycznej jest obliczana rzeczywista (częściowa) emerytura lub renta, odpowiadająca stosunkowi okresów ubezpieczenia przebytych w państwie ustalającym świadczenie do sumy wszystkich okresów przebytych w obydwu państwach.

ZUS nie obliczy wysokości świadczenia proporcjonalnego osobom urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które mają prawo do nowej emerytury i rent rodzinnych, po osobach uprawnionych do takiej emerytury. Jest ona ustalana na podstawie kwoty składek zgromadzonych na koncie ubezpieczonego w ZUS oraz kwoty kapitału początkowego, ustalonego na podstawie okresów składkowych i nieskładkowych przebytych w Polsce przed 1 stycznia 1999 r.

Świadczenia te są ustalane na podstawie wyłącznie polskich okresów ubezpieczenia (bez uwzględniania amerykańskich okresów ubezpieczenia) i nie stosuje się w odniesieniu do tych świadczeń zasady ustalania świadczenia w wysokości częściowej.

Jeżeli zainteresowany spełnia warunki wymagane do nabycia prawa do amerykańskiej emerytury, instytucja amerykańska przyzna świadczenie i ustali jego wysokość z tytułu łączonych polskich i amerykańskich okresów ubezpieczenia w stosunku proporcjonalnym między amerykańskim okresem ubezpieczenia a maksymalnym okresem ubezpieczenia ustalonym zgodnie z przepisami USA.

Jeżeli do uzyskania prawa do emerytury lub renty w danym państwie nie było konieczności uwzględnienia zagranicznych okresów ubezpieczenia, emerytura lub renta obliczana jest wyłącznie na podstawie okresów ubezpieczenia w państwie ustalającym emeryturę lub rentę (emerytura lub renta krajowa), bez uwzględnienia okresów zagranicznych przebytych w drugim państwie. Jednak oblicza się także emeryturę lub rentę na podstawie łączonych okresów ubezpieczenia przebytych w obydwu państwach. Gdyby była ona wyższa od kwoty emerytury lub renty obliczonej wyłącznie na podstawie polskich okresów ubezpieczenia (emerytury lub renty krajowej), wówczas przyznawana jest emerytura lub renta proporcjonalna.

Osoby zamieszkałe w Polsce otrzymujące emeryturę lub rentę z ZUS i amerykańską emeryturę lub rentę, które razem są niższe od najniższej emerytury lub renty, mogą uzyskać dopłatę do minimalnego świadczenia. Dopłata jest różnicą między kwotą najniższej polskiej emerytury lub renty, a sumą kwot polskiej emerytury lub renty i amerykańskiej emerytury lub renty, pobieranych przez tę osobę. Warunkiem otrzymania świadczenia przez osobę ze starego sytemu jest, żeby było ono ustalone na zasadzie proporcjonalności.

Z kolei nowa emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (prawo do tej emerytury nie zależy od długości okresów ubezpieczenia), która jest niższa od minimalnej, podlega podwyższeniu do kwoty emerytury najniższej, pod warunkiem że osoba zainteresowana udowodni okresy ubezpieczenia (okresy składkowe i nieskładkowe) w Polsce wynoszące 20 lat w przypadku kobiet i 25 lat w przypadku mężczyzn. Przy wyliczaniu tych okresów uwzględnia się okresy amerykańskie.

Podstawę wymiaru emerytury na starych zasadach (dotyczy osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r. i niektórych urodzonych po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r.) i renty z tytułu niezdolności do pracy dla osoby posiadającej oprócz polskich również amerykańskie okresy ubezpieczenia stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe lub na ubezpieczenie społeczne w okresie 10 kolejnych lat wybranych przez zainteresowanego z ostatnich 20 lat poprzedzających bezpośrednio rok, w którym złożył on wniosek o emeryturę lub rentę. Przy ustalaniu 10 lat, nie uwzględnia się lat kalendarzowych, w których ubezpieczony przez cały rok był ubezpieczony w USA. Jeżeli w okresie 20 lat nie był ubezpieczony w Polsce, podstawę wymiaru stanowi przeciętna podstawa wymiaru składki ubezpieczeniowej w okresie kolejnych 10 lat kalendarzowych poprzedzających bezpośrednio rok, w którym zainteresowany przystąpił po raz pierwszy do ubezpieczenia w USA.

Na wniosek ubezpieczonego podstawę wymiaru stanowić może także przeciętna podstawa wymiaru składki w okresie 20 lat kalendarzowych przypadających przed rokiem złożenia wniosku o emeryturę lub rentę, wybranych z całego okresu podlegania ubezpieczeniu w Polsce.

Podstawę wymiaru renty rodzinnej po osobach, które w chwili śmierci miały ustalone prawo do emerytury na starych zasadach lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniały warunki do uzyskania tych świadczeń, stanowi podstawa wymiaru świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu.

Nowa emerytura (dotyczy osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r.) odpowiada kwocie będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi, w jakim ubezpieczony przechodzi na emeryturę. Podstawę obliczenia nowej emerytury stanowi kwota zwaloryzowanych składek na ubezpieczenie emerytalne i zwaloryzowanego kapitału początkowego.

Podstawę obliczenia renty rodzinnej po osobie, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do nowej emerytury lub spełniała warunki do uzyskania tego świadczenia, stanowi podstawa obliczenia świadczenia, które przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu.

Amerykańskie okresy ubezpieczenia nie są uwzględniane przy ustalaniu podstawy obliczenia nowej emerytury oraz renty rodzinnej po osobach, które w chwili śmierci miały ustalone prawo do nowej emerytury lub spełniały warunki do uzyskania tej emerytury.

Okres ubezpieczenia w USA może zostać uwzględniony przez ZUS, o ile decyduje on o nabyciu prawa do świadczenia bądź pozwala uzyskać wyższą jego kwotę. Wówczas ZUS oblicza świadczenia proporcjonalnie, odpowiadającej stosunkowi między polskim okresem ubezpieczenia a sumą polskich i amerykańskich okresów ubezpieczenia.

Z kolei amerykańska instytucja nie jest zobowiązana do przyznania świadczeń, z uwzględnieniem polskich okresów, jeżeli amerykańskie ubezpieczenie jest krótsze niż sześć kwartałów i na jego podstawie nie powstaje prawo do amerykańskiej emerytury lub renty.