Nauczyciel może otrzymać świadczenie kompensacyjne

Od 1 lipca 2009 r. nauczyciele zatrudnieni w określonych placówkach systemu oświaty (m. in. w publicznych i niepublicznych przedszkolach, szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych oraz publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego), jeszcze przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego mogą przejść na świadczenie kompensacyjne.

Świadczenie to mogą uzyskać nauczyciele, którzy spełnili następujące warunki:

● osiągnęli wymagany wiek,

● udowodnili okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 30 lat, w tym przynajmniej 20 lat wykonywania pracy w określonych placówkach oświaty co najmniej w 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,

● rozwiązali stosunek pracy.

Wiek wymagany do przejścia na świadczenie kompensacyjne uzależniony jest od tego, w którym roku kalendarzowym zostanie on osiągnięty przez osobę ubiegającą się o to świadczenie. W latach 2009 - 2014 wiek, w którym nauczyciele mogą ubiegać się o świadczenie kompensacyjne jest jednakowy dla kobiet i dla mężczyzn i wynosi co najmniej 55 lat. W kolejnych latach zostanie on zróżnicowany dla obu płci i będzie coraz wyższy, aż do osiągnięcia w latach 2031-2032 wymiaru 59 lat dla kobiet i 64 lat dla mężczyzn.

Warunkiem przyznania świadczenia kompensacyjnego jest zgłoszenie wypełnionego wniosku o to świadczenie. Może go złożyć sam nauczyciel, składając ten dokument bezpośrednio w placówce ZUS lub przesyłając pocztą. Możliwe jest również zgłoszenie wniosku za pośrednictwem płatnika składek. Tym płatnikiem jest szkoła lub inna placówka oświatowa zatrudniająca nauczyciela. Może on poprosić swojego pracodawcę, aby ten pomógł mu w wypełnieniu wniosku o świadczenie i przesłał ten wniosek, wraz z niezbędną dokumentacją, do ZUS.

Występując o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne najlepiej skorzystać z formularza przygotowanego przez ZUS na druku ZUS Rp-12. Jest on dostępny w salach obsługi klientów poszczególnych placówek ZUS oraz na stronie internetowej www.zus.pl. Druk ten zawiera informację dotyczącą sposobu jego wypełniania oraz niezbędnych załączników, które należy dołączyć do wniosku.

Jeśli wniosek o świadczenie kompensacyjne składany jest za pośrednictwem szkoły lub innej placówki oświatowej, istotna dla nauczyciela jest data jego sporządzenia, którą pracodawca wpisuje w formularzu. Jeśli bowiem ZUS przyzna mu to świadczenie, to dokona jego wypłaty od dnia powstania uprawnień, ale nie wcześniej niż od pierwszego dnia miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek. Za datę zgłoszenia wniosku ZUS uznaje zaś m. in. datę sporządzenia wniosku przez pracodawcę.

Jednym z warunków wymaganych do przyznania świadczenia kompensacyjnego jest posiadanie odpowiedniego stażu składkowego i nieskładkowego, w tym co najmniej 20 lat pracy nauczycielskiej. Aby udowodnić ten staż nauczyciel musi przedstawić świadectwa pracy od swoich dotychczasowych pracodawców, w tym również świadectwo pracy wystawione przez szkołę lub inną placówkę oświatową, w której nauczyciel był ostatnio zatrudniony.

Do wydania świadectwa pracy niezwłocznie po rozwiązaniu lub wygaśnięciu stosunku pracy placówka oświatowa zobowiązana jest na podstawie art. 97 par. 1 kodeksu pracy. Powinna to uczynić z urzędu, bez konieczności zgłoszenia przez pracownika odpowiedniego żądania.

Niezwykle istotne z punktu widzenia przyznania świadczenia kompensacyjnego jest wskazanie w świadectwie pracy wystawianym przez szkołę lub inną placówkę oświatową formy ustania stosunku pracy z nauczycielem. ZUS wymaga bowiem, co do zasady, aby stosunek pracy nauczycielskiej został rozwiązany na wniosek pracownika. Warunek ten spełniony jest zarówno wtedy, gdy stosunek ten został rozwiązany na podstawie złożonego przez niego wypowiedzenia, jak również wówczas, gdy został rozwiązany wprawdzie na podstawie porozumienia stron, ale wniosek o rozwiązanie stosunku pracy złożył nauczyciel. Prawo do świadczenia kompensacyjnego przysługuje także nauczycielowi, którego stosunek pracy został rozwiązany w razie:

● całkowitej likwidacji szkoły lub

● częściowej likwidacji szkoły albo zmian organizacyjnych powodujących zmniejszenie liczby oddziałów w szkole lub zmian planu nauczania, które uniemożliwiają dalsze zatrudnianie nauczyciela w pełnym wymiarze zajęć.

Świadczenie kompensacyjne przysługuje również nauczycielowi, którego stosunek pracy wygasł wskutek upływu okresu pozostawania w stanie nieczynnym (np. z powodu częściowej likwidacji lub zmian organizacyjnych w szkole) lub w razie wcześniejszego rozwiązania stosunku pracy przed upływem stanu nieczynnego.

Jeśli więc placówka oświatowa rozwiązała z nauczycielem stosunek pracy w omówionych wyżej okolicznościach, powinna to wskazać w wystawianym świadectwie pracy. Pozwoli to ZUSowi na uznanie, że warunek rozwiązania przez nauczyciela stosunku pracy został w danym przypadku spełniony.

ZUS oblicza wysokość nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego w oparciu o kapitał początkowy oraz składki zgromadzone na koncie ubezpieczonego.

Jeśli wnioskodawca nie ma ustalonego kapitału początkowego, do wniosku o świadczenie kompensacyjne należy dodatkowo dołączyć wymagane do ustalenia wysokości tego kapitału zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, osiąganego w latach przypadających do 31 grudnia 1998 r. Oznacza to, że placówka oświatowa, która zatrudniała pracownika przed 1999 rokiem powinna, na żądanie nauczyciela, wystawić mu zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na formularzu ZUS Rp-7.

W zaświadczeniu tym musi potwierdzić dane dotyczące okresu, za jaki został wypłacony przychód, a także wysokość tego przychodu w rozbiciu na poszczególne lata oraz składniki wynagrodzenia.

Osoba była zatrudniona w szkole jako nauczycielka w latach 1979-2010. W latach 80-tych dwukrotnie przebywała na urlopie wychowawczym (łącznie przez dwa lata). Okres ten przypada przed 1 stycznia 1999 r., a więc jest okresem nieskładkowym uwzględnianym przez ZUS przy ustalaniu prawa do świadczeń. Aby Zakład mógł prawidłowo ustalić staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni, zatrudniająca ją placówka musi wykazać okres urlopu wychowawczego w świadectwie pracy.

Marek Opolski

dgp@infor.pl

Ustawa z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U z 2010 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe i zasad wypłaty tych świadczeń (Dz.U. nr 10, poz. 49 z późn. zm.).