Od umów zleceń z pracownikiem zwykle trzeba opłacić składki

W zakresie ubezpieczeń społecznych obowiązuje szersza definicja pojęcia pracownik, niż wynika to z kodeksu pracy. Za pracownika uważa się oprócz osoby pozostającej w stosunku pracy, również osobę wykonującą pracę na podstawie umowy-zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o zleceniu albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z własnym pracodawcą lub praca na podstawie tych umów jest wykonywana na rzecz własnego pracodawcy.

Zawierając wymienione wyżej umowy z własnym pracownikiem, pracodawca nie dokonuje dodatkowego zgłoszenia zatrudnionej osoby na formularzu ZUS ZUA do ubezpieczeń. Musi natomiast przychód, jaki jest tej osobie wypłacany z tytułu umowy cywilnoprawnej, wykazać w raporcie ZUS RCA z kodem pracowniczym (01 10 XX) wraz z wynagrodzeniem ze stosunku pracy.

Obowiązek traktowania przychodu uzyskiwanego z umowy-zlecenia jak przychodu z umowy o pracę istnieje również w sytuacji, gdy z tą samą osobą najpierw zostanie zawarta umowa-zlecenie, a następnie po jakimś czasie umowa o pracę i obie umowy będą wykonywane równocześnie. Wówczas od dnia zawarcia umowy o pracę umowa zlecenia wykonywana na rzecz własnego pracodawcy nie stanowi odrębnego tytułu do ubezpieczeń. W takiej sytuacji pracodawca powinien złożyć formularz ZUS ZWUA (z kodem 04 XX XX) i wyrejestrować zleceniobiorcę z ubezpieczeń, a wynagrodzenie z umowy-zlecenia, jakie będzie otrzymywał ubezpieczony, traktować jak przychód z umowy o pracę.

Może się też zdarzyć, że osoba, która równocześnie z tym samym płatnikiem miała zawartą umowę o pracę oraz umowę-zlecenie, rozwiąże stosunek pracy i będzie wykonywała wyłącznie umowę-zlecenie. Po rozwiązaniu umowy o pracę, umowa-zlecenie staje się samoistnym tytułem do ubezpieczeń. Płatnik musi zatem zgłosić zatrudnianą osobę do ubezpieczeń społecznych oraz ubezpieczenia zdrowotnego jako zleceniobiorcę.

Umowa o dzieło nie stanowi samoistnego tytułu do ubezpieczeń społecznych, jak i zdrowotnego. Oznacza to, iż od przychodu z tej umowy składki na ubezpieczenia są opłacane tylko wówczas, gdy umowa ta jest zawarta z własnym pracodawcą lub wykonywana na jego rzecz. Zatem za byłego pracownika, z którym płatnik zawarł umowę o dzieło, żadne składki nie są opłacane.

Zdarza się, że pracodawcy zawierają umowy cywilnoprawne z pracownikami, którym udzielili urlopu bezpłatnego, wychowawczego czy macierzyńskiego. Umów tych nie traktuje się wówczas jak umów z własnym pracownikiem. Wszystkie wymienione wyżej urlopy występują co prawda w czasie trwania stosunku pracy, jednak okresy tych urlopów stanowią przerwy w opłacaniu składek z tytułu umowy o pracę. Pracodawca musi zatem składać za osoby, którym udzielił urlopu imienny raport miesięczny ZUS RSA (z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 XX) o okresie przerwy w podleganiu ubezpieczeniom z umowy o pracę.

Pracownik na urlopie wychowawczym obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu, ale tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiada innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych oraz jeśli nie ma innego tytułu; do ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast pobieranie zasiłku macierzyńskiego stanowi od 1 września 2009 r. zawsze tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Zatrudniając na podstawie umowy zlecenia własnego pracownika, który przebywa na urlopie bezpłatnym czy też wychowawczym, płatnik musi złożyć formularz ZUS ZUA (z kodem 04 XX XX) i z umowy zlecenia zgłosić go do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych, wypadkowego, zdrowotnego oraz do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, jeśli będzie chciał jemu podlegać. Może też się zdarzyć, że umowa-zlecenie nie będzie stanowiła dla osoby na urlopie bezpłatnym czy wychowawczym tytułu do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, gdyż będzie ona miała inny tytuł, np. będzie wykonywała równocześnie inną umowę-zlecenie, od której są już za nią opłacane składki na ubezpieczenia społeczne. Wówczas płatnik z umowy-zlecenie zgłosi ją wyłącznie do ubezpieczenia zdrowotnego, składając formularz ZUS ZZA. Pamiętać trzeba, że gdy zleceniobiorca jest uczniem lub studentem i nie ukończył 26 lat, z umowy-zlecenia nie podlega żadnym ubezpieczeniom.

Inne zasady obowiązują, gdy umowę zlecenia wykonuje pracownik przebywający na urlopie macierzyńskim. W okresie urlopu pracownik otrzymuje zasiłek macierzyński i z tego, tytułu podlega obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Podleganie ubezpieczeniom z tytułu zasiłku nie zależy od tego czy osoba go pobierająca ma równocześnie inne tytuły do ubezpieczeń, a także czy ma ustalone prawo do emerytury lub renty. Umowa-zlecenie wykonywana w okresie urlopu macierzyńskiego i pobierania zasiłku macierzyńskiego stanowi zatem tytuł do dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Jeżeli ubezpieczony nie przystąpi do tych ubezpieczeń, to ze zlecenia podlega obowiązkowo tylko ubezpieczeniu zdrowotnemu i tylko do tego ubezpieczenia na druku ZUS ZZA jest zgłaszany.

Jak wyżej zaznaczono, korzystną formą zatrudnienia jest umowa o dzieło. Od takiej umowy zawartej z pracownikami przebywającymi na urlopie wychowawczym, bezpłatnym czy też macierzyńskim, nie nalicza się żadnych składek.

Tomasz K. jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę w Spółce A. Dodatkowo pracodawca zawarł z nim umowę-zlecenie. W maju ubezpieczony otrzymał wynagrodzenie z umowy o pracę w wysokości 2000 zł oraz 1000 zł z umowy-zlecenia. Składki na ubezpieczenia społeczne należy naliczyć od 3 tys. zł, a na ubezpieczenie zdrowotne od podstawy wynoszącej 2588,70 zł (3000 x 13,71 proc. = 411,30; 3000 zł - 411,30 zł).

Michał Jarosik

gp@infor.pl

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 8 ust. 1 i 2a, art. 9 ust. 1c, art. 9 ust. 6, art. 13 pkt 13, art. 16 ust. 8, art. 19 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

(t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205,

poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 66 ust. 1 pkt 1a, art. 66 ust. 1 pkt 1e, art. 66 ust. 1 pkt 32, art. 73 pkt 15 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki społecznej z 23 października 2009 r. w sprawie określenia wzorów zgłoszeń do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego, imiennych raportów miesięcznych i imiennych raportów miesięcznych korygujących, zgłoszeń płatnika, deklaracji rozliczeniowych i deklaracji rozliczeniowych korygujących, zgłoszeń danych o pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze oraz innych dokumentów (Dz.U. nr 186, poz. 1444).