Kto ma prawo skontrolować chorego pracownika

Do przeprowadzenia kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich uprawniony jest płatnik zasiłków, czyli pracodawca albo oddział lub inspektorat ZUS.

Pracodawca wypłaca zasiłki z ubezpieczenia społecznego w razie choroby lub macierzyństwa, gdy zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 ubezpieczonych. Gdy zgłasza ich mniej, prawo do zasiłków ustala i dokonuje ich wypłaty ZUS. Liczbę ubezpieczonych ustala się według stanu na dzień 30 listopada poprzedniego roku kalendarzowego, a w stosunku do płatników, którzy na ten dzień nie zgłaszali nikogo do ubezpieczenia chorobowego - według stanu na pierwszy miesiąc, w którym dokonali takiego zgłoszenia.

30 listopada 2009 r. pracodawca zgłaszał do ubezpieczenia chorobowego 28 pracowników. Jest on zatem zobowiązany do ustalania dla swoich pracowników prawa do zasiłku chorobowego w czasie trwania zatrudnienia i dokonywania jego wypłaty za okresy niezdolności do pracy przypadające od 1 stycznia do 31 grudnia 2010 r.

Kontrola prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy z powodu choroby polega na ustaleniu, czy pracownik nie wykonuje pracy zarobkowej albo nie wykorzystuje zwolnienia niezgodnie z jego celem.

Za pracę zarobkową uzasadniającą pozbawienie prawa do zasiłku uważa się wszelkie czynności zmierzające do osiągnięcia zarobku, choćby nie obciążały w sposób istotny organizmu. Pracą zarobkową jest zatem np. wykonywanie czynności formalnoprawnych polegających na podpisywaniu dokumentów, zawieranie umów, reprezentacja przed sądem.

Pracownik otrzymał zwolnienie lekarskie od pracy z powodu choroby na okres od 6 do 16 kwietnia 2010 r. Pracodawca skontrolował chorego pracownika 12 kwietnia, bo dowiedział się, że wykonuje on w tym czasie pracę zarobkową. Kontrolujący to potwierdzili. Pracownik utracił prawo do zasiłku za cały okres niezdolności do pracy orzeczonej zwolnieniem lekarskim, tj. od 6 do 16 kwietnia 2010 r.

Natomiast uważa się, że chory pracownik wykorzystuje zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem, gdy wykonuje czynności sprzeczne z celem tego zwolnienia lub takie, które mogą przedłużyć okres choroby lub naruszają zalecenia lekarskie.

Pracownik dostarczył pracodawcy zwolnienie lekarskie na okres od 5 do 16 kwietnia 2010 r. Z zaświadczenia wynikało, że chory może chodzić. 12 kwietnia 2010 r. pracodawca przeprowadził kontrolę i stwierdził, że pracownik maluje swoje mieszkanie. Z uwagi na to, że pracownik nie wykorzystywał zwolnienia lekarskiego zgodnie z jego celem, nie otrzyma zasiłku.

Kontrolujący nie stwierdzi, że zwolnienie jest wykorzystywane niezgodnie z jego celem, jeżeli pracownik wyjedzie na czas leczenia do rodziny, która może mu zapewnić opiekę. Jeżeli jednak podejmie taką decyzję, powinien poinformować o tym płatnika zasiłku, który w razie potrzeby przeprowadzenia kontroli będzie mógł jej dokonać pod tymczasowym adresem pracownika.

Warto wiedzieć, że płatnik zasiłku nie potraktuje jako naruszenia zasad wykorzystywania zwolnienia lekarskiego od pracy wykonywania przez chorego pracownika zwykłych czynności życiowych, np. przygotowywania posiłku. Przeprowadzający kontrolę musi zatem uwzględnić warunki życiowe i rodzinne pracownika.

Jeżeli kontrolujący nie zastaną pracownika korzystającego ze zwolnienia lekarskiego od pracy w domu, zaleca się, aby ponowili kontrolę w celu wyjaśnienia przyczyny nieobecności. Jeżeli pracownik odmawia podania przyczyny nieobecności w domu, należy uznać, że wykorzystywał zwolnienie lekarskie niezgodnie z jego celem.

Przepisy nie określają, kiedy płatnik zasiłku powinien skontrolować pracownika. Kontrolę prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy przeprowadza się w miarę potrzeby. Oznacza to, że pracownik nie będzie sprawdzany za każdym razem, gdy zachoruje, lecz na przykład w okresach jego zwiększonej absencji w pracy. Płatnik zasiłku ma prawo skontrolować nie tylko prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich z powodu choroby pracownika, ale także wtedy, gdy jest on nieobecny w pracy z powodu sprawowania opieki nad dzieckiem lub innym członkiem rodziny lub gdy korzysta ze świadczenia rehabilitacyjnego.

Kontrolę przeprowadza się nie tylko wtedy, gdy w zwolnieniu lekarskim lekarz wpisał zalecenie, że pracownik w okresie orzeczonej niezdolności do pracy powinien leżeć. Nie ma żadnych przeszkód do jej przeprowadzenia, gdy z zalecenia lekarza wynika, że pracownik może w tym czasie chodzić. Zalecenie takie oznacza bowiem, że chory pracownik może udać się na przykład do lekarza, apteki, na zalecone przez lekarza zabiegi, rehabilitację, a nie gdziekolwiek w dowolnym celu.

Sprawdzić, jak pracownik wykorzystuje zwolnienie lekarskie od pracy, może pracodawca osobiście lub osoba przez niego wyznaczona. Osobą upoważnioną do przeprowadzenia kontroli może być np. inny pracownik budzący zaufanie pracodawcy. Kontrola przeprowadzana przez innego pracownika może być wszczęta po wydaniu mu przez pracodawcę imiennego upoważnienia. Upoważnienie uprawnia do wykonywania kontroli w miejscu zamieszkania, w miejscu czasowego pobytu lub w miejscu zatrudnienia kontrolowanego pracownika.

Jeżeli kontrola ujawniła nieprawidłowości, kontrolujący ma obowiązek sporządzić protokół, w którym wskazuje, na czym one polegały. Pracownik musi się z nim zapoznać i może wnieść swoje uwagi. Jeżeli pracownik nie ma zastrzeżeń do ustaleń kontroli, stanowią one podstawę do pozbawienia go prawa do zasiłku.

Na podstawie ustaleń osoby upoważnionej do przeprowadzenia kontroli stwierdzających nieprawidłowości w wykorzystywaniu zwolnienia lekarskiego od pracy ubezpieczony pracownik traci prawo do zasiłku chorobowego. Nie otrzyma on go za cały okres niezdolności do pracy orzeczonej w zwolnieniu lekarskim, który podlegał kontroli.

Powyższą zasadę stosuje się także, gdy kontroli podlega okres korzystania z opieki nad dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny. Zasiłek opiekuńczy nie przysługuje wówczas za cały okres, na który zostało wystawione zaświadczenie stwierdzające konieczność sprawowania opieki.

Jeżeli natomiast ujawnione nieprawidłowości dotyczą korzystania przez pracownika ze świadczenia rehabilitacyjnego, to traci on prawo do niego za cały miesiąc kalendarzowy, w którym przeprowadzono kontrolę.

Jeżeli pracodawca ma wątpliwości, czy zwolnienie lekarskie od pracy było wykorzystywane niezgodnie z jego celem, powinien wystąpić o rozstrzygnięcie sprawy do ZUS. Pracodawca przekazuje do ZUS ustalenia z kontroli, także gdy pracownik nie zgadza się z nimi. Po zapoznaniu się ze sprawą ZUS wydaje decyzję. Pracownik może wnieść od niej odwołanie do sądu.

Pracownikowi przyznano świadczenie rehabilitacyjne od 1 stycznia do 30 czerwca 2010 r. 12 kwietnia 2010 r. przeprowadzono kontrolę i ustalono, że pracownik w czasie zwolnienia lekarskiego przeprowadzał remont dachu swojego domu. Sporządzony protokół kontroli przedstawiono pracownikowi w celu wniesienia uwag, a on ich nie zgłosił. Pracownik utracił prawo do świadczenia rehabilitacyjnego za cały miesiąc kwiecień.

Aneta Maj

gp@infor.pl

Art. 15, art. 17, art. 61 ust. 1 i 2, art. 68 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (t.j. Dz.U. z 2005 r. nr 31, poz. 267 z późn. zm.).

Rozporządzenie ministra pracy i polityki socjalnej z 27 lipca 1999 r. w sprawie szczegółowych zasad i trybu kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnień lekarskich od pracy oraz formalnej kontroli zaświadczeń lekarskich (Dz.U. nr 65, poz. 743).