Jednolite postępowanie przy udzielaniu ulg i umorzeń

Nowością jest możliwość składania wniosków przez internet za pośrednictwem Elektronicznego Urzędu Podawczego.

ZUS zapewnia podmiotom zainteresowanym uzyskaniem ulgi w postaci odroczenia płatności składek dostęp do szczegółowych informacji dotyczących warunków wstępnych, jak również praw i obowiązków wynikających z realizacji umowy o przyznaniu ulgi. Informacje te zostały opublikowane na stronach internetowych Zakładu (www.e-inspektorat.zus.pl). Dostępne są też w każdej terenowej jednostce w formie ulotki. Ponadto dla tych osób, które ubiegają się o udzielenie odroczenia, przygotowano szczegółowe informacje w zakresie zasad, warunków, praw i obowiązków wiążących się z realizacją ulgi, które udostępniane są stronie po złożeniu wniosku. Dodatkowo, do zawartej umowy o odroczeniu każdorazowo dołączana jest informacja dotycząca konkretnie udzielonej ulgi. Poinformowano o tym na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych: www.zus.pl.

Jak podkreślono, odroczenie może dotyczyć jedynie składek bieżących lub przyszłych, których ustawowy termin płatności nie upłynął. Dlatego wniosek o odroczenie powinien zostać złożony najpóźniej przed upływem terminu płatności danej składki wraz z niezbędną do rozpatrzenia sprawy dokumentacją, o zakresie której wnioskodawca jest informowany.

Odroczeniu nie podlega kwota odpowiadająca wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne, a także składki na ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników lub innych ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (np. zleceniobiorców, nakładców).

W przypadku płatników opłacających składkę na własne ubezpieczenia odroczeniem może zostać objęta pełna kwota składek. Z uwagi na publicznoprawny charakter należności, odroczenie terminu płatności składek jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest terminowe ich opłacanie.

Walorem odroczenia jest zmniejszenie negatywnych finansowych skutków nieopłacenia składek w terminie ustawowym, gdyż przy udzieleniu ulgi nie nalicza się odsetek za zwłokę, w zamian za co naliczana jest opłata prolongacyjna stanowiąca 50 proc. stawki odsetek za zwłokę. Dodatkowo wobec beneficjenta ulgi Zakład nie podejmuje działań zmierzających do przymusowego wyegzekwowania objętych ulgą należności, co oznacza, że nie wszczyna się egzekucji, a tym samym nie powstają koszty egzekucyjne, które obciążają dłużnika.

Podkreślenia wymaga również fakt, że Zakład wyrażając zgodę na odroczenie terminu płatności składek, w celu zapewnienia rzetelności realizacji umowy przez dłużnika, ma prawo podjąć czynności zmierzające do ustanowienia zabezpieczeń wierzytelności z tytułu nieopłaconych składek w postaci ustanowienia hipoteki lub wpisania zastawu na składnikach majątkowych beneficjenta ulgi.

Zawierając umowę o odroczeniu terminu płatności składek, płatnik zobowiązuje się m.in. do opłacenia kwoty odroczonych skła- dek w terminie określonym w umowie i regulowania w terminie ustawowym składek bieżących.

W przypadku zaistnienia okoliczności nieprzewidzianych w chwili podpisania umowy, a mogących skutkować jej zerwaniem, dłużnikowi przysługuje prawo wystąpienia z wnioskiem o renegocjację warunków, na jakich ulga została udzielona. Dodatkowo w szczególnie uzasadnionym przypadku braku możliwości pozyskania środków na spłatę należności na warunkach określonych w umowie płatnik ma prawo wystąpić z wnioskiem o utrzymanie w mocy udzielonej ulgi.

Także podmiotom zainteresowanym uzyskaniem ulgi w postaci rozłożenia spłaty zadłużenia na raty ZUS zapewnia dostęp do szczegółowych informacji w zakresie zarówno warunków wstępnych, jak również praw i obowiązków wynikających z realizacji umowy o przyznaniu ulgi.

Rozłożenie spłaty zadłużenia na raty polega na umożliwieniu klientom Zakładu, posiadającym zadłużenie z tytułu nieopłaconych składek, uregulowania przedmiotowych należności w dłuższym okresie czasu, bez negatywnych konsekwencji wynikających z przymusowego ich dochodzenia w trybie egzekucji. Należy jednakże zaznaczyć, że z uwagi na publicznoprawny charakter należności rozłożenie spłaty zadłużenia na raty jest rozwiązaniem o charakterze wyjątkowym, gdyż zasadą jest terminowe ich opłacanie.

O ratalną spłatę należności może ubiegać się każda osoba odpowiedzialna za zadłużenie z tytułu składek, która nie posiada środków finansowych na jego jednorazową spłatę. Wśród osób, uprawnionych do skutecznego złożenia wniosku, należy wskazać m.in. płatników składek, byłych płatników składek, osoby odpowiedzialne za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek (osoba trzecia i następca prawny).

Udzielenie ulgi uzależnione jest od uregulowania kwoty odpowiadającej wysokości składki na ubezpieczenie emerytalne, a także składki na ubezpieczenie zdrowotne za zatrudnionych pracowników lub innych ubezpieczonych niebędących płatnikami składek na własne ubezpieczenia (np. zleceniobiorców, nakładców) wraz z odsetkami za zwłokę - za okres mający zostać objęty ewentualną ulgą. Tak ukształtowane warunki są wynikiem troski Zakładu o pewność i wysokość przyszłych świadczeń należnych ubezpieczonym - podkreślono w wyjaśnieniach ZUS.

W przypadku płatników opłacających składkę na własne ubezpieczenia rozłożeniem na raty może zostać objęta pełna kwota należności z tytułu składek.

Ustalając warunki spłaty zadłużenia, tj. określając liczbę i wysokość rat miesięcznych, Zakład bierze pod uwagę możliwości płatnicze zobowiązanego i stan finansów ubezpieczeń społecznych. W odniesieniu do osób nieprowadzących pozarolniczej działalności szczegółowej analizie poddawana jest sytuacja majątkowa oraz rodzinna zobowiązanego w celu takiego ukształtowania warunków spłaty zadłużenia, które umożliwią mu zachowanie odpowiedniego poziomu egzystencji. Natomiast w stosunku do płatników obecnie prowadzących działalność badanie ich kondycji finansowej i dostosowanie do niej warunków udzielonej ulgi zmierza do umożliwienia im dalszego funkcjonowania na rynku.

Pozytywne rozpatrzenie wniosku o ulgę powoduje, że odsetki za zwłokę nie są naliczane, począwszy od dnia następnego po dniu wpływu wniosku w tej sprawie. Natomiast od składek, które rozłożono na raty, Zakład zobowiązany jest do każdej raty naliczyć opłatę prolongacyjną w wysokości 50 proc. stawki odsetek za zwłokę obowiązującej w dniu podpisania umowy. Dodatkowo wobec beneficjenta ulgi Zakład nie podejmuje działań zmierzających do przymusowego wyegzekwowania objętych ulgą należności, a ponadto w przypadku gdy egzekucja była już prowadzona, udzielenie układu ratalnego skutkuje jej zawieszeniem.

Także wniosek dłużnika o przyznanie omawianej ulgi (układ ratalny, zmiana warunków udzielonej ulgi, utrzymanie w mocy udzielonej ulgi) musi być wyczerpująco umotywowany i wskazywać, że zastosowanie ulgi jest uzasadnione szczególnymi okolicznościami, z powodu których dłużnik nie jest w stanie uregulować należności z tytułu składek. W tym celu dłużnik powinien przedłożyć odpowiednią dokumentację. Każda sprawa rozpatrywana jest bez zbędnej zwłoki, jednakże nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku.

ZUS - podobnie jak w odniesieniu do ulg w spłacie zadłużenia - zapewnia również dostęp do szczegółowych informacji w zakresie ustawowych przesłanek, których spełnienie może skutkować umorzeniem zobowiązań z tytułu nieopłaconych składek.

Umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek jest wyrazem ostatecznej rezygnacji z określonych kwot, które wolą ustawodawcy jako powinności publicznoprawne powinny zasilać poszczególne fundusze celowe wchodzące w skład polskiego systemu zabezpieczenia społecznego.

Z kwot zgromadzonych na tych funduszach realizowane są w ramach zasady solidarności pokoleniowej zadania w zakresie świadczeń długoterminowych (emerytury, renty) oraz świadczeń krótkoterminowych (np. zasiłki z ubezpieczenia chorobowego czy wypadkowego).

Z uwagi na wymieniony charakter należności oraz cele, na jakie składki są przeznaczane, umorzenie traktowane jest jako instytucja o wyjątkowym charakterze, której stosowanie uzależnione jest zaistnieniem konkretnych, wskazanych przez ustawodawcę przesłanek, tj. zaistnieniem całkowitej nieściągalności lub ważnym interesem osoby zobowiązanej.

Wniosek płatnika o przyznanie omawianej ulgi (odroczenie terminu płatności składki, zmiana warunków udzielonej ulgi, utrzymanie w mocy udzielonej ulgi) musi być wyczerpująco umotywowany i wskazywać, że zastosowanie ulgi jest uzasadnione szczególnymi okolicznościami, z powodu których dłużnik nie jest w stanie uregulować składek. W tym celu płatnik powinien przedłożyć dokumentację umożliwiającą ocenę zasadności udzielenia ulgi, w której znajduje się potwierdzenie przyczyny niemożności uregulowania należnych składek. Oznacza to, że rodzaj i zakres wymaganej dokumentacji, na podstawie której dokonywana będzie analiza możliwości płatniczych osoby ubiegającej się o udzielenie ulgi, uzależnione są od wysokości składek, zakresu wnioskowanej ulgi i okresu spłaty zadłużenia oraz od przyczyn braku możliwości uregulowania należności.

Każda sprawa rozpatrywana jest bez zbędnej zwłoki, jednakże nie później niż w terminie dwóch miesięcy od dnia złożenia wniosku.

Krzysztof Tomaszewski

krzysztof.tomaszewski@infor.pl

Wyjaśnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych opublikowane na stronie internetowej: www.zus.pl.