Od zlecenia dla osoby uprawnionej do zasiłku macierzyńskiego nie trzeba płacić składek

Zdarza się, że pracodawcy zawierają umowy cywilnoprawne z pracownikami, którym udzielili urlopu bezpłatnego, wychowawczego czy macierzyńskiego. Umów tych nie traktuje się wówczas jak umów z własnym pracownikiem. Wszystkie wymienione wyżej urlopy występują co prawda w czasie trwania stosunku pracy, jednak okresy tych urlopów stanowią przerwy w opłacaniu składek z tytułu umowy o pracę.

Pracownik w okresie korzystania z urlopu bezpłatnego nie podlega zarówno ubezpieczeniom społecznym, jak i zdrowotnemu. Wprawdzie w dalszym ciągu pozostaje on w stosunku pracy, ale nie świadczy pracy, a w związku z tym pracodawca nie wypłaca mu wynagrodzenia.

Pracodawca jako płatnik składa za pracownika przebywającego na urlopie bezpłatnym imienny raport ZUS RSA z kodem pracowniczym (01 10 XX) o okresie przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne, z kodem świadczenia przerwy 111. Raport ten musi być złożony za każdy miesiąc przebywania pracownika na urlopie bezpłatnym. Okres przerwy (od do) wykazany na raporcie nie może wykraczać poza miesiąc kalendarzowy, za który raport jest sporządzany.

Pracownik, któremu pracodawca udzielił urlopu bezpłatnego, a następnie zatrudnił go na podstawie umowie zlecenia, będzie podlegał ubezpieczeniom jako zleceniobiorca. Nie ma przy tym znaczenia, że w dalszym ciągu pozostaje w stosunku pracy. W takiej sytuacji nie ma bowiem zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Gdy natomiast pracodawca zawrze z osobą, której udzielił urlopu bezpłatnego umowę o dzieło od wypłacanego z tej umowy wynagrodzenia nie nalicza żadnych składek. Umowa o dzieło nie stanowi bowiem samoistnego tytułu do ubezpieczeń.

W związku z urodzeniem dziecka pracownica nabywa prawo do urlopu macierzyńskiego. W okresie tego urlopu jest jej wypłacany zasiłek macierzyński. Pobieranie zasiłku macierzyńskiego stanowi tytuł do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz jest okresem przerwy w podleganiu ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy.

Pracodawca, który wypłaca zasiłek macierzyński, wykazuje okres przerwy w podleganiu ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy w raporcie ZUS RSA z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX. Musi podać w nim kwotę oraz okres, za który wypłacił zasiłek macierzyński, a w pole kod świadczenia/przerwy wpisać: 311 (zasiłek macierzyński). Raport ten należy złożyć za miesiąc, w którym nastąpiła wypłata zasiłku.

Gdy w danym miesiącu osoba przebywała na urlopie macierzyńskim, ale nie otrzymała zasiłku, pracodawca nie składa za nią raportu RSA z kodem pracowniczym. Raport musi złożyć dopiero za miesiąc, w którym wypłaci zasiłek.

Jeśli płatnikiem zasiłków dla pracowników jest ZUS, pracodawca składa za osobę, której udzielił urlopu macierzyńskiego, raport RSA, z kodem tytułu ubezpieczenia 01 10 XX. Wykazuje w nim okres pobierania zasiłku i kod przerwy -311, a pole kwota pozostawia puste albo wpisuje 0,00.

Od 1 września 2009 r. każda osoba pobierająca zasiłek macierzyński podlega z tego tytułu obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Pracodawca wykazuje za nią składki na ubezpieczenia emerytalne i rentowe w raporcie ZUS RCA z kodem 12 40 XX.

Jeżeli z osobą przebywającą na urlopie macierzyńskim pracodawca zawrze umowę zlecenia, osoba ta w tym okresie obowiązkowo będzie podlegała ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu zasiłku macierzyńskiego, a z umowy zlecenia ubezpieczenia emerytalne i rentowe będą dla niej dobrowolne. Oczywiście z umowy zlecenia obowiązkowa będzie składka na ubezpieczenie zdrowotne. Zgłoszenie do ubezpieczenia zdrowotnego powinno nastąpić na druku ZUS ZZA, jeżeli zleceniobiorca nie będzie chciał podlegać dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Należna za niego składka na ubezpieczenie zdrowotne z umowy zlecenia musi być wykazywana w raporcie ZUS RZA.

W przypadku zawarcia umowy o dzieło z osobą przebywającą na urlopie macierzyńskim nie stanowi ona tytułu zarówno do ubezpieczeń społecznych, jak i zdrowotnego. Od przychodu wypłacanego z tej umowy nie należy zatem opłacać żadnych składek.

Pracodawca musi składać za osobę, której udzielił urlopu wychowawczego, raport miesięczny ZUS RSA o okresie przerwy w opłacaniu składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z umowy o pracę. Jest także zobowiązany do złożenia raportu ZUS RSA z kodem tytułu do ubezpieczeń 01 10 XX, w którym wykazuje okres urlopu, a w polu kod świadczenia/przerwy wpisuje 121 (urlop wychowawczy). Raport powinien być złożony za każdy miesiąc, w którym osoba ubezpieczona przebywa na urlopie. Okres (od do) wykazany w raporcie nie może wykraczać poza miesiąc, za który jest on składany.

Osoba przebywająca na urlopie wychowawczym obowiązkowo podlega ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tego tytułu, ale tylko wtedy, gdy nie ma ustalonego prawa do emerytury lub renty i nie posiada innych tytułów rodzących obowiązek ubezpieczeń społecznych. Jeśli nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego, podlega z urlopu również temu ubezpieczeniu.

Obowiązek rozliczania składek za osoby przebywające na urlopach wychowawczych dotyczy wszystkich płatników składek, którzy tego urlopu udzielili. Zgłoszenia do ubezpieczeń osób przebywających na urlopach wychowawczych dokonuje się poprzez wykazanie ubezpieczonego w imiennym raporcie miesięcznym ZUS RCA z kodem 12 11 XX.

Pracodawca zatrudniający na podstawie umowy zlecenia osobę, której udzielił urlopu wychowawczego, musi zgłosić ją do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych jako zleceniobiorcę i od wypłacanego jej wynagrodzenia naliczać składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Zatem w okresie wykonywania umowy zlecenia z tytułu urlopu wychowawczego nie powinny być wykazywane za nią składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne.

Natomiast w przypadku zawarcia z osobą przebywającą na urlopie wychowawczym umowy o dzieło nie należy opłacać żadnych składek. W okresie przebywania na urlopie wychowawczym i wykonywania umowy o dzieło tytułem do obowiązkowych ubezpieczeń emerytalnego, rentowych i zdrowotnego jest urlop wychowawczy, jeżeli osoba przebywająca na tym urlopie nie ma innych tytułów do ubezpieczeń.

Pracodawca udzielił Annie P. urlopu bezpłatnego od 1 lutego do 31 marca. W marcu przez dwa tygodnie (od 5 do 19) zatrudnił ją na podstawie umowy zlecenia. W okresie tym Anna P. podlegała ubezpieczeniom z umowy zlecenia. Za marzec płatnik składek powinien złożyć za nią raport:

● RSA z kodem tytułu ubezpieczeń 01 10 XX, w którym wykaże okres od 1 do 31 marca i kod świadczenia przerwy - 111 (urlop bezpłatny),

● RSA z kodem 04 XX XX, w którym w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne wykaże przychód wypłacony z umowy zlecenia.

Pracodawca 1 marca 2010 r. zawarł z pracownicą (ma 24 lata i jest studentką studiów zaocznych), której udzielił urlopu wychowawczego umowę zlecenia. W związku z tym, iż jest ona studentką i nie ukończyła 26 lat, z umowy zlecenia nie podlega żadnym ubezpieczeniom. W dalszym ciągu powinny być natomiast za nią wykazywane składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe i zdrowotne z tytułu przebywania na urlopie wychowawczym.

Michał Jarosik

gp@infor.pl

Art. 6 ust. 1 pkt 19, art. 9 ust. 1c, art. 9 ust. 6, art. 13 pkt 13, art. 16 ust. 8, art. 18 ust. 5b, art. 18 ust. 6, art. 19 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).