Tylko raz ZUS przeliczy zawieszoną emeryturę

Wejście w życie nowych regulacji jest skutkiem ponownego wprowadzenia (od 1 stycznia 2011 r.) zasady zawieszenie prawa do emerytury dla osób, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Zasada ta ma również zastosowanie do emerytów, którzy uzyskali prawo do świadczenia przed 1 stycznia 2011 r. Osoby te do 30 września 2011 r. muszą wybrać pomiędzy kontynuowaniem stosunku pracy a pobieraniem emerytury. Jeśli do tego czasu nie rozwiążą stosunku pracy, ZUS zawiesi im prawo do emerytury od 1 października 2011 r.

Osoby, które nabyły prawo do emerytury przed 1 stycznia 2011 r., mają ustaloną wysokość świadczenia na podstawie obowiązujących wówczas wartości - kwoty bazowej średniego dalszego trwania życia. Podejmując decyzję o wystąpieniu z wnioskiem o emeryturę, liczyły na jej pobieranie, gdyż w świetle obowiązujących poprzednio przepisów możliwe było kontynuowanie zatrudnienia i otrzymywanie z ZUS świadczenia. Ustawodawca zdecydował więc o wprowadzeniu dla tych osób prawa do ponownego ustalenia emerytury, które nastąpi po rozwiązaniu kontynuowanego stosunku pracy.

Przepisy przewidujące możliwość ponownego ustalenia emerytury dla osób, którym ZUS zawiesi prawo do tego świadczenia od 1 października 2011 r., wejdą w życie wprawdzie już 1 października 2011 r., ale w rzeczywistości będzie można skorzystać z tych regulacji najwcześniej za półtora roku. Zgodnie z wprowadzonym do ustawy o emeryturach i rentach z FUS przepisem (art. 194c) emeryt, który w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 września 2011 r. pobierał emeryturę, kontynuując stosunek pracy zawarty przed jej uzyskaniem, i któremu ZUS zawiesił to świadczenie od 1 października 2011 r. w związku z dalszym wykonywaniem zatrudnienia, będzie mógł wystąpić z wnioskiem o jego przeliczenie, gdy nie pobierze emerytury przez co najmniej 18 miesięcy.

Dodatkowym wymogiem skorzystania z możliwości przeliczenia emerytury przez osoby, które nie będą mogły jej pobierać od 1 października 2011 r., jest ustanie ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, w których dotychczas pozostawały, oraz zgłoszenie wniosku o ponowne ustalenie emerytury. Oznacza to, że emeryt wykonujący zatrudnienie będzie musiał przed zgłoszeniem tego wniosku rozwiązać stosunek pracy kontynuowany po przejściu na to świadczenie.

Należy podkreślić, że wysokość emerytury będzie mogła być ponownie ustalona na zasadach przewidzianych w nowych regulacjach tylko jeden raz. Jeśli w wyniku tego przeliczenia okaże się ona niższa od dotychczasowej kwoty, świadczenie będzie przysługiwało w poprzednio ustalonej wysokości.

Przewidziane są odrębne zasady ponownego ustalenia wysokości emerytury obliczonej na dotychczasowych starych zasadach oraz nowej emerytury.

Osoby, które spełnią omówione wyżej warunki, będą mogły liczyć na ponowne obliczenie starej emerytury (na zasadach określonych w art. 53 ustawy o emeryturach i rentach z FUS). Obliczając jeszcze raz to świadczenie, ZUS uwzględni wszystkie udowodnione okresy składkowe i nieskładkowe (z zastrzeżeniem, że okresy nieskładkowe nie mogą przekraczać 1/3 udowodnionych okresów składkowych), w tym również te, które przypadają po przyznaniu świadczenia. Przy ustalaniu podstawy wymiaru emerytury zostaną uwzględnione zarobki z 10 kolejnych lat wybranych z 20-lecia poprzedzającego rok zgłoszenia wniosku o przeliczenie albo z 20 dowolnie wybranych lat przypadających przed tym rokiem. Ponadto, zarówno do ustalenia części socjalnej, jak i podstawy wymiaru emerytury ZUS zastosuje kwotę bazową obowiązującą w dniu zgłoszenia wniosku o ponowne jej ustalenie.

Na ponowne ustalenie swojej emerytury mogą również liczyć osoby, którym ZUS obliczył świadczenie na nowych zasadach. Chodzi przede wszystkim o osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które nie nabyły uprawnień do wcześniejszej emerytury na warunkach przewidzianych dla osób urodzonych przed 1949 rokiem. Możliwość ponownego obliczenia emerytury została też przewidziana dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 r., którym ZUS ustalił świadczenie na nowych zasadach w związku z podleganiem ubezpieczeniom po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn (na podstawie art. 55 ustawy o emeryturach i rentach z FUS).

Dokonując ponownego ustalenia wysokości nowej emerytury, która była zawieszona co najmniej przez 18 miesięcy w wyniku kontynuowania zatrudnienia, ZUS uwzględni kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne po waloryzacji, zewidencjonowanych do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc zgłoszenia wniosku o ponowne ustalenie wysokości emerytury. Podstawa jej obliczenia zostanie następnie pomniejszona o sumę wszystkich dotychczasowych wypłat emerytury, jakie miały miejsce od dnia jej przyznania. Dla tych celów zostanie uwzględniona kwota świadczenia przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Ustalając ponownie wysokość nowej emerytury, ZUS uwzględni wiek osiągnięty przez emeryta w dniu zgłoszenia wniosku w tej sprawie. Dla tak ustalonego wieku zostanie zastosowana odpowiednia wartość średniego dalszego trwania życia z tablicy obowiązującej we wspomnianej dacie.

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które wiek emerytalny osiągnęły (osiągną) w latach 2008 - 2013, nie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego i nie pobrały wcześniejszej emerytury, mogą mieć obliczone świadczenie na mieszanych zasadach, jeżeli taki wariant jest dla nich korzystniejszy. Przysługujące im świadczenie składa się wówczas z odpowiedniej części emerytury ustalonej według nowych zasad oraz z części świadczenia ustalonego według starych zasad.

Ponowne obliczenie emerytury mieszanej nastąpi w ten sposób, że ZUS jeszcze raz ustali, na omówionych wyżej zasadach, wysokość starej i nowej części emerytury. Podstawa obliczenia części nowej zostanie pomniejszona o kwoty wypłaconego świadczenia ustalone w odpowiedniej proporcji do części nowej emerytury.

Marek G. uzyskał prawo do emerytury od stycznia 2009 r. Przez kolejne miesiące ZUS wypłacał mu to świadczenie pomimo kontynuowania zatrudnienia. Do końca września 2011 r. uprawniony nie rozwiąże stosunku pracy, w związku z czym od 1 października 2011 r. nastąpi zawieszenie emerytury. W kwietniu 2013 r. zamierza on zgłosić wniosek o ponowne ustalenie wysokości świadczenia. Aby ZUS przychylił się do tego wniosku, uprawniony musi wcześniej rozwiązać stosunek pracy.

Barbara K. ma ustalone prawo do nowej emerytury obliczonej w mieszanej wysokości (80 proc. według dotychczasowych zasad oraz 20 proc. według nowych zasad). Od 1 października 2011 r. ZUS zawiesi jej prawo do świadczenia ze względu na kontynuowanie stosunku pracy. Po 18 miesiącach oraz po rozwiązaniu stosunku pracy uprawniona zamierza zgłosić wniosek o ponowne obliczenie emerytury. Przychylając się do tego wniosku, ZUS obliczy najpierw na nowo emeryturę według dotychczasowych zasad oraz emeryturę według nowych zasad. Podstawa obliczenia nowej emerytury zostanie pomniejszona o kwoty dotychczasowych wypłat emerytury, ale tylko w wysokości 20 proc. (taki bowiem udział ma nowa emerytura w ogólnej kwocie świadczenia). Następnie ZUS obliczy 80 proc. starej emerytury (obliczonej na nowo) oraz 20 proc. nowej emerytury (ustalonej na nowo). Suma tych dwóch wartości będzie stanowiła nową wysokość emerytury w mieszanej wysokości.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Art. 5, art. 26, art. 53, art. 103a, art. 183 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1, art. 2 ustawy z 10 czerwca 2011 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. nr 168, poz. 1001).

Art. 28 ustawy z 16 grudnia 2010 r. o zmianie ustawy o finansach publicznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. nr 257, poz. 1726).