Płatnik będzie miał 10 lat na dochodzenie składek

Uchwalona przez Sejm 28 kwietnia ustawa o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw ma ostatecznie doprowadzić do zrównania zasad ochrony praw majątkowych w zakresie roszczeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (nadpłat), zarówno po stronie ZUS, jak i płatników składek lub samych ubezpieczonych.

Obecnie, a dokładnie od 15 czerwca 2010 r., tj. od wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 26 maja 2010 r. (sygn. akt P 29/08), płatnicy składek mogą dochodzić od ZUS zwrotu nadpłaconych składek bezterminowo, nawet po upływie znacznego okresu od daty ich opłacenia. To dlatego, że art. 24 ust. 7, który przedtem określał termin dochodzenia takiego zwrotu, utracił moc.

Spowodowało to, że terminy przedawnienia dochodzenia od ZUS nienależnie opłaconych składek przestały biec.

Zakładane rozwiązania dotyczące zwrotu nienależnie opłaconych składek będą adekwatne do tych, jakie mają zastosowanie w przypadku dochodzenia przez ZUS od płatników należności z tytułu składek.

Przede wszystkim wprowadzony zostanie, równy dla ZUS i płatników składek (ubezpieczonych), 10-letni okres przedawnienia roszczeń z tytułu składek. Poprzednio jednak, nawet jak był przewidziany termin przedawnienia, nie istniała jakiejkolwiek możliwość przerwania lub zawieszenia jego biegu.

Nawet przy należytym postępowaniu płatnika (ubezpieczonego), niezawiniony przez płatnika (ubezpieczonego) upływ czasu prowadził do wygaśnięcia tego prawa, i to niezależnie od korzystnego dla płatnika ostatecznego rozstrzygnięcia sporu. Płatnik mógł w takim przypadku jedynie wnosić o zaliczenie stwierdzonej nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań składkowych, co jednak nie zawsze pozostawało zgodne z interesem płatnika lub ubezpieczonego.

Nowelizacja ustawy usuwa tę oczywistą nierówność. Jednocześnie wprowadza instytucję przedawnienia nienależnie opłaconej składki, a nie tylko ograniczenie w czasie prawa do żądania jej zwrotu.

Ma to jednak również i ten skutek, że po upływie tego terminu nie będzie już możliwy wniosek o zaliczenie przedawnionych składek na poczet przyszłych zobowiązań składkowych płatnika.

Natomiast płatnik może nadal taki wniosek złożyć w okresie, w którym przedawnienie składek jeszcze nie nastąpiło.

Bieg terminu ulegnie zawieszeniu nie tylko w razie wydania przez ZUS decyzji w sprawie nienależnie opłaconych składek (praktyka pokazuje, że są rzadkie przypadki).

Będzie to możliwe także gdy zostanie decyzja stwierdzająca brak obowiązku podlegania ubezpieczeniom lub obniżająca podstawę wymiaru składek. To rozwiązanie należy ocenić pozytywnie.

Większość przypadków, w których stwierdza się nadpłatę składek, opiera się bowiem na kwestionowaniu przez ZUS zasadności objęcia osoby ubezpieczeniami lub ustalenia danej podstawy wymiaru składek.

Bieg terminu przedawnienia zawieszany będzie także, jeśli wydanie decyzji będzie uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd.

Nadpłacone składki nie przepadną również w razie śmierci płatnika (jeśli był osobą fizyczną) lub ubezpieczonego. W takim przypadku bieg terminu przedawnienia zostanie zawieszony do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż dwa lata od chwili śmierci.

Warto zwrócić uwagę, że nowela uwzględnia w tym zakresie nową instytucję zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia.

Nowelizacja nie zakłada żadnych przepisów przejściowych, co oznacza, że z chwilą wejścia w życie noweli (14 dni od ogłoszenia w Dzienniku Ustaw) 10-letni termin przedawnienia znajdzie więc zastosowanie do wszystkich wymagalnych należności z tytułu nadpłaconych składek.

Nowelizacja będzie teraz rozpatrywana przez Senat.

Znowelizowana ustawa nie przewiduje żadnych przepisów przejściowych. Oznacza to, że z chwilą wejścia w życie noweli 10-letni termin przedawnienia będzie miał zastosowanie do wszystkich wymagalnych należności

Obecnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych ma 10 lat na ściągnięcie od płatnika należnych składek.

Od 15 czerwca 2010 r. płatnicy mają nieograniczoną w czasie możliwość domagania się od ZUS zwrotu nadpłaconych przez siebie składek

Natomiast po zmianach płatnicy będą mieli 10 lat na domaganie się od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych zwrotu nadpłaconych składek.

Po 10 latach płatnik nie będzie mógł złożyć do ZUS wniosku o zaliczenie przedawnionych składek na poczet przyszłych swoich zobowiązań składkowych.

Momentem, od którego będzie biegł termin przedawnienia, będzie albo doręczenie płatnikowi przez ZUS zawiadomienia o kwocie nienależnie opłaconych składek, bądź w przypadku braku zawiadomienia, dzień opłacenia składek. ZUS poinformuje płatnika o zaległości tylko wtedy, gdy jest ona wyższa niż koszty upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym

Paweł Jakubczak

pawel.jakubczak@infor.pl

Art. 1 ustawy z 28 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw.