Jak ZUS rozlicza emeryta i rencistę

Pierwszym z wariantów rozliczenia przychodu emeryta lub rencisty jest rozliczenie roczne. Polega na porównaniu przychodu osiągniętego przez świadczeniobiorcę w całym roku z rocznymi kwotami granicznymi przychodu ustalonymi dla tego roku. Kwoty te stanowią sumę miesięcznych progów zarobkowych wynoszących 70 proc. i 130 proc. średniej pensji.

Jeśli ubiegłoroczny przychód świadczeniobiorcy przekroczył wyższą roczną kwotę graniczną, ZUS stwierdza, że emerytura lub renta podlega zawieszeniu za cały rozliczany rok kalendarzowy. Gdy przychód ten nie przekroczył tego progu zarobkowego, ale był wyższy od niższej rocznej kwoty granicznej, emerytura lub renta podlega za cały rok odpowiedniemu zmniejszeniu. Zmniejszenie to nie może być jednak wyższe od maksymalnej rocznej kwoty przewidzianej dla danego rodzaju świadczenia.

Może się też okazać, że w wyniku porównania kwoty przychodu uzyskanego przez świadczeniobiorcę w poprzednim roku z rocznymi progami zarobkowymi, przychód ten nie przekroczył nawet niższej rocznej kwoty granicznej. W takim przypadku ZUS stwierdza, że emerytura lub renta przysługuje za cały rozliczany rok w pełnej wysokości.

Ponieważ płatnik wskazał w zaświadczeniu jedynie kwotę przychodu uzyskaną w całym 2010 roku, ZUS rozliczy ten przychód wyłącznie w wariancie rocznym. Porówna ubiegłoroczone zarobki świadczeniobiorcy do rocznej niższej i wyższej kwoty granicznej. W wyniku tego okaże się, że przychód ten (36 320,50 zł) nie przekroczył wyższego rocznego progu (50 316,10 zł), ale był wyższy od niższej rocznej kwoty granicznej (27 093,40 zł). Przekroczenie niższego progu wyniesie 9227,10 zł (36 320,50 zł - 27093,40 zł), tj. więcej, niż wynosi maksymalna roczna kwota zmniejszenia przewidziana dla renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy (4365,98 zł). ZUS stwierdzi, że świadczenie w 2010 roku jest zmniejszone o tę kwotę.

Przychód emeryta lub rencisty może być również rozliczony w stosunku miesięcznym. ZUS porównuje wówczas kwotę tego przychodu z poszczególnych miesięcy minionego roku z granicznymi kwotami przychodu, które obowiązywały w tych miesiącach.

Emerytura lub renta podlega zawieszeniu za te miesiące, w których przychód przekroczył wyższą miesięczną kwotę graniczną.

Zmniejszenie za dany miesiąc nie może być większe niż maksymalna kwota przewidziana w tym miesiącu dla danego rodzaju świadczenia. Gdy przychód świadczeniobiorcy osiągnięty w danym miesiącu nie przekroczył niższej miesięcznej kwoty granicznej ZUS stwierdza, że emerytura lub renta przysługuje za ten miesiąc w pełnej wysokości.

W wariancie miesięcznym rozliczenie możliwe jest, tylko gdy płatnik w dokumencie potwierdzającym przychód wskazał zarobki świadczeniobiorcy uzyskane w poszczególnych miesiącach rozliczanego roku. Jeśli nie, ZUS rozlicza wyłącznie w wariancie rocznym.

Rozliczając przychód w stosunku miesięcznym, ZUS porówna przychód z poszczególnych miesięcy 2010 r. z miesięcznymi progami zarobkowymi. Okaże się więc, że:

● za styczeń i luty 2010 r. emerytura podlega zmniejszeniu o maksymalną kwotę zmniejszenia, co wynika z następujących wyliczeń: 3300 < 4048,10 zł, 3300 >2179,70 zł, 3300 zł - 2179,70 zł = 1120,30 zł, 1120,30 zł > 467,09 zł;

● za marzec, kwiecień i maj 2010 r. emerytura podlega zmniejszeniu o maksymalną kwotę zmniejszenia, co wynika z następujących wyliczeń: 3300 < 4216,70 zł, 3300 > 2270,60 zł, 3300 zł - 2270,60 zł = 1029,40 zł, 1029,40 zł > 488,67 zł;

● za miesiące czerwiec - grudzień 2010 r. emerytura podlega zawieszeniu, co wynika z następujących wyliczeń: 6600 zł > 4311,30 zł (rozliczenie za czerwiec, lipiec i sierpień 2010 r.), 6600 zł > 4157,30 zł (rozliczenie za wrzesień, październik i listopad 2010 r.), 6600 zł > 4164 zł (rozliczenie za grudzień 2010 r.).

Jednocześnie w decyzji informuje, że dokonanie rozliczenia w stosunku miesięcznym będzie możliwe wówczas, gdy do dnia uprawomocnienia się tej decyzji (tj. w ciągu miesiąca od doręczenia) świadczeniobiorca dostarczy zaświadczenie potwierdzające przychód w podziale na miesiące.

Osoby, które w rozliczanym roku ukończyły powszechny wiek emerytalny (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn), począwszy od miesiąca ukończenia tego wieku nie są ograniczone żadnymi progami zarobkowymi. Jeśli jednak w poprzednich miesiącach uzyskiwały przychód, muszą go rozliczyć najpóźniej do końca lutego.

Rozliczenie ich przychodu nieco różni się od rozliczenia pozostałych świadczeniobiorców. Stosując wariant roczny, ZUS porównuje łączną kwotę przychodu z miesięcy, w których osoba uprawniona nie miała jeszcze ukończonego powszechnego wieku emerytalnego, do rocznych kwot granicznych (niższej i wyższej) ustalonych dla okresu obejmującego te miesiące. Dla tego okresu ustalana jest również roczna maksymalna kwota zmniejszenia emerytury. Natomiast dokonując rozliczenia w stosunku miesięcznym, ZUS porównuje przychód osiągnięty w poszczególnych miesiącach, w których świadczeniobiorca nie miał jeszcze ukończonego powszechnego wieku emerytalnego do wyższych i niższych kwot granicznych z tych miesięcy.

ZUS rozliczy go ze skróconego okresu rozliczeniowego obejmującego te miesiące, w których nie ukończył 65 lat. Ponieważ firma podała w zaświadczeniu jedynie łączną wysokość przychodu, ZUS rozliczy je wyłącznie w stosunku rocznym. Roczne graniczne kwoty dla skróconego okresu rozliczeniowego zostaną ustalone w wysokości 15 814,20 zł (niższa kwota graniczna) oraz 29 368,90 zł (wyższa kwota graniczna). Do tych kwot ZUS porówna przychód uzyskany w okresie styczeń - lipiec 2010 r. Przychód ten okaże się niższy od wyższego progu zarobkowego, ale przekroczy niższą kwotę graniczną o 10 945,80 zł (26 760 zł - 15 814,20 zł). W związku z tym ZUS stwierdzi, że świadczenie za miesiące styczeń - lipiec 2011 r. będzie obniżone o roczną maksymalną kwotę zmniejszenia ustaloną dla skróconego okresu, tj. 3377,53 zł. W decyzji rozliczającej poinformuje emeryta o możliwości rozliczenia świadczenia na zasadach ogólnych, a więc z pełnego roku kalendarzowego.

ZUS rozlicza przychód ze skróconego okresu rozliczeniowego również tym osobom, które przez część roku miały zawieszoną emeryturę (na wniosek lub w związku z kontynuowaniem stosunku pracy zawartego przed przejściem na emeryturę). Przychód świadczeniobiorcy, graniczne kwoty przychodu oraz maksymalne kwoty zmniejszenia ustalane są z wyłączeniem miesięcy, w których emerytura była zawieszona ze wspomnianych przyczyn.

W wyniku rozliczenia przychodu może się okazać, że kwota wypłaconej w trakcie roku emerytury lub renty równa jest kwocie świadczenia, która (w wyniku porównania z progami zarobkowymi) należała się świadczeniobiorcy. Może też jednak się zdarzyć, że świadczeniobiorca zostanie zobligowany do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń lub ZUS będzie musiał wypłacić odpowiednie wyrównanie.

Emeryt lub rencista musi zwrócić nienależnie pobrane świadczenie, jeśli w całym roku lub w określonych jego miesiącach (w zależności od formy rozliczenia) emerytura lub renta była wypłacana w pełnej wysokości albo była zmniejszana o określoną kwotę, a po dokonaniu rozliczenia okazuje się, że powinna być bardziej zmniejszona lub nawet zawieszona.

Wyrównanie świadczenia od ZUS będzie przysługiwało wtedy, gdy w całym roku lub w określonych jego miesiącach świadczenie było zawieszone, a w wyniku rozliczenia okazuje się, że powinno być wypłacane w pełnej lub zmniejszonej wysokości, a także gdy świadczenie było zmniejszane w trakcie roku o wyższą kwotę niż ta wynikająca z rozliczenia.

@RY1@i02/2011/037/i02.2011.037.183.0014.001.jpg@RY2@

Kwoty ważne dla rozliczeń

Marek Opolski

dgp@infor.pl

Art. 104 oraz art. 127 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Par. 6 - 9 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 22 lipca 1992 r. w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty (Dz.U. nr 58, poz. 290 z późn. zm.).