Jak ZUS w 2011 roku przyznaje emerytury pracownikom

W 2011 r. nie zmieniły się obowiązujące dotychczas zasady przyznawania emerytur. Inne od dotychczasowych są natomiast regulacje przewidujące wypłatę tych świadczeń w przypadku kontynuowania stosunku pracy zawartego przed nabyciem uprawnień emerytalnych. O tych zmianach napiszemy w kolejnym numerze "DGP".

Osoby urodzone przed 1 stycznia 1949 r. mogą nabyć prawo do emerytury po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Aby uzyskać to świadczenie, muszą udowodnić staż ubezpieczeniowy wynoszący odpowiednio 20 lub 25 lat. ZUS może im przyznać emeryturę również wtedy, gdy mają 15-letni (w przypadku kobiet) lub 20-letni (w przypadku mężczyzn) staż ubezpieczeniowy, nie gwarantując jednak wówczas minimalnej wysokości tego świadczenia (obecnie 706,29 zł).

Ustalając staż ubezpieczeniowy wymagany do przyznania emerytury, zakład uwzględnia wymienione w ustawie z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (ustawie emerytalnej) okresy składkowe i nieskładkowe, a w zakresie uzupełniającym - okresy pracy w gospodarstwie rolnym przewidziane w tej ustawie oraz okresy pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy.

Urodzeni przed 1949 rokiem mogą również nabyć uprawnienia emerytalne we wcześniejszym wieku niż 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Dotyczy to przede wszystkim osób, które były w ostatnim czasie pracownikami i udowodniły długi staż ubezpieczeniowy wymagany do przyznania emerytury pracowniczej przewidzianej w art. 29 ustawy emerytalnej. Wcześniejszą emeryturę mogą również uzyskać zatrudnieni w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, twórcy i artyści prowadzący własną działalność, kolejarze, górnicy, nauczyciele akademiccy, pracownicy urzędów państwowych, a także osoby uprawnione do renty wypadkowej.

Przepisy przewidują ponadto możliwość uzyskania emerytury bez względu na osiągnięty wiek. Takie uprawnienie przysługuje nauczycielom, górnikom, a także matkom opiekującym się dzieckiem wymagającym stałej opieki.

Wcześniejsza emerytura pracownicza przewidziana w art. 29 ustawy emerytalnej może być przyznana przed ukończeniem powszechnego wieku emerytalnego wynoszącego 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.

Mężczyźni urodzeni przed 1 stycznia 1949 r. mogą nabyć prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej, jeśli spełnili następujące warunki:

● ukończyli wiek 60 lat,

● udowodnili co najmniej 35-letni okres składkowy i nieskładkowy lub - w przypadku gdy zostali uznani za całkowicie niezdolnych do pracy orzeczeniem lekarza orzecznika lub komisji lekarskiej ZUS - co najmniej 25 lat okresów składkowych i nieskładkowych,

● ostatnio przed zgłoszeniem wniosku o emeryturę byli pracownikami, chyba że przez cały wymagany do uzyskania tego świadczenia okres ubezpieczenia pozostawali w ubezpieczeniu pracowniczym,

● w okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawali w stosunku pracy przynajmniej przez 6 miesięcy (chyba że w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę byli uprawnieni do renty z tytułu niezdolności do pracy lub przez cały wymagany do przyznania wcześniejszej emerytury pracowniczej okres ubezpieczenia pozostawali w ubezpieczeniu pracowniczym).

Ubezpieczony spełnił wymienione warunki, w związku z czym po zgłoszeniu wniosku wraz z niezbędną dokumentacją ZUS przyzna mu wcześniejszą emeryturę pracowniczą.

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., podobnie jak urodzeni przed 1949 rokiem, mogą nabyć prawo do emerytury w powszechnym wieku emerytalnym (60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Świadczenie to przysługuje im bez względu na to, jak długi staż ubezpieczeniowy zdołały udowodnić. Jeśli jednak nie mają co najmniej 20-letniego (w przypadku kobiet) i 25-letniego (w przypadku mężczyzn) okresu składkowego i nieskładkowego, nie mogą liczyć na gwarancję najniższego świadczenia.

Osoby, które na 1 stycznia 1999 r. posiadały okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 20 lat dla kobiet i 25 lat dla mężczyzn, w tym wymagany okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, działalności twórczej lub artystycznej, zatrudnienia na kolei lub pracy górniczej, mogą przejść na emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym (na ogół o 5 lat), przewidzianą w art. 184 ustawy emerytalnej. Warunkiem uzyskania tej emerytury jest rozwiązanie stosunku pracy oraz nieprzystąpienie do OFE (lub złożenie wniosku o przekazanie zgromadzonych tam środków do budżetu państwa).

Urodzeni po 31 grudnia 1948 r., a przed 1 stycznia 1969 r. mogą również nabyć prawo do jednej z wcześniejszych emerytur przewidzianych dla osób urodzonych przed 1949 rokiem, o ile warunki wymagane do przyznania tego świadczenia spełniły do 31 grudnia 2008 r. Jeśli są członkami ofe, muszą zgłosić wniosek o przekazanie środków z II filaru do budżetu państwa. Możliwość ta dotyczy osób zatrudnionych ostatnio w ramach stosunku pracy i posiadających długi staż ubezpieczeniowy, a także zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, twórców i artystów, kolejarzy, górników i nauczycieli.

W 2011 roku przyznawane są również wprowadzone w ostatnich latach świadczenia o charakterze emerytalnym, tj. emerytury pomostowe (dla osób, które pracowały w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze) oraz nauczycielskie świadczenia kompensacyjne (dla nauczycieli zatrudnionych w określonych placówkach oświaty).

Osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r., które wykonywały prace w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze, mogą uzyskać prawo do emerytury pomostowej. Prace, których wykonywanie uprawnia do przyznania tego świadczenia, zostały wymienione w załączniku nr 1 i 2 do ustawy o emeryturach pomostowych. Znajdują się w nich m.in. prace kierowców autobusów w transporcie publicznym (załącznik nr 2 pkt 8). Pracownik wykonujący taką pracę może przejść na emeryturę pomostową, jeśli spełnia łącznie następujące warunki:

● urodził się po 31 grudnia 1948 r.,

● ukończył co najmniej 55 lat - kobieta i 60 lat - mężczyzna,

● udowodnił co najmniej 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

● wykazał co najmniej 20 lat okresów składkowych i nieskładkowych (kobieta) lub 25 lat tych okresów (mężczyzna),

● przed 1 stycznia 1999 r. wykonywał prace w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze,

● po 31 grudnia 2008 r. wykonywał pracę w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze,

● rozwiązał stosunek pracy.

Ubezpieczony wypełnił wszystkie wymienione warunki, oprócz ukończenia wymaganego wieku oraz rozwiązania stosunku pracy. Po spełnieniu tych wymogów oraz złożeniu wniosku wraz z niezbędną dokumentacją ZUS będzie mógł przyznać emeryturę pomostową.

W 2011 roku ZUS przyznaje również, tak jak dotychczas, tzw. emeryturę z urzędu. Takie świadczenie przysługuje osobom pobierającym rentę z tytułu niezdolności do pracy na podstawie ustawy emerytalnej, które osiągnęły powszechny wiek emerytalny oraz podlegały ubezpieczeniom przez jakikolwiek okres czasu. ZUS przyznaje emeryturę z urzędu zarówno osobom urodzonym przed 1 stycznia 1949 r., jak i po 31 grudnia 1948 r.

Należy zaznaczyć, że emerytura przyznawana jest z urzędu zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy. Oznacza to, że w razie ustalenia uprawnień emerytalnych w tym trybie świadczeniobiorca traci prawo do tej renty.

Zarówno emerytura (wcześniejsza, w powszechnym wieku emerytalnym, pomostowa), jak i nauczycielskie świadczenie kompensacyjne mogą być przyznane po złożeniu wniosku przez osobę ubiegającą się o to świadczenie. Wyjątek dotyczy emerytury, którą ZUS przyznaje z urzędu.

Wniosek o emeryturę z FUS najlepiej zgłosić na formularzu przygotowanym przez ZUS (o symbolu ZUS Rp 1E), a wniosek o emeryturę pomostową - na formularzu ZUS Rp-1 Epom. Również składając wniosek o nauczycielskie świadczenie kompensacyjne, można skorzystać z przygotowanego przez ZUS druku ZUS Rp-12. Wszystkie formularze wniosków są dostępne w salach obsługi klientów poszczególnych placówek ZUS oraz na stronie internetowej www.zus.pl.

Wykaz dokumentów, które należy dołączyć do wniosku, zależy od rodzaju świadczenia, o które ubiega się wnioskodawca.

W przypadku emerytury uzależnionej od udowodnienia określonego stażu ubezpieczeniowego należy dołączyć kwestionariusz okresów składkowych i nieskładkowych (druk ZUS Rp-6) oraz dokumenty potwierdzające posiadanie takich okresów (np. świadectwa pracy, zaświadczenia). W razie ubiegania się o emeryturę uzależnioną od podstawy wymiaru trzeba dołączyć dokumenty potwierdzające wysokość wynagrodzeń w latach wskazanych do jej ustalenia (np. zaświadczenie o zatrudnieniu i wynagrodzeniu na druku ZUS Rp-7 lub legitymację ubezpieczeniową). Dowody potwierdzające okresy składkowe i nieskładkowe przebyte do 31 grudnia 1998 r. oraz wysokość wynagrodzeń w latach wskazanych do ustalenia podstawy wymiaru należy również załączyć w przypadku ubiegania się o emeryturę uzależnioną od kapitału początkowego, jeśli nie były wcześniej dostarczane do ZUS.

Jeśli warunkiem przyznania świadczenia jest posiadanie odpowiedniego stażu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, należy przedłożyć dokumenty potwierdzające taki staż (świadectwo pracy zawierające odpowiednie wpisy, świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze bądź odpowiednie zaświadczenie).

Wniosek o emeryturę lub świadczenie kompensacyjne należy złożyć w jednostce organizacyjnej ZUS właściwej ze względu na własne miejsce zamieszkania.

Marek Opolski

gp@infor.pl

Art. 24, 24a, 27 - 28, 28a, 29, 32, 33, 39, 46, 50a - 50e, 125, 125a, 182 i 184 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 4 - 13 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. nr 237, poz. 1656).

Art. 2 - 4 ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. nr 97, poz. 800).