Poradnia ubezpieczeniowa

— Czy warto zgłosić wniosek o emeryturę z tytułu ukończenia 60 lat jeszcze w 2012 roku

— Co zmieni się w zasadach przystąpienia do dobrowolnych ubezpieczeń

— Urodziłam się 20 kwietnia 1953 r. Wiek oraz długi staż pracy (ponad 30-letni), jaki udowodniłam do końca 2008 r., uprawniał mnie już od dawna do uzyskania wcześniejszej emerytury pracowniczej. Nie zgłosiłam jednak wniosku o przyznanie tego świadczenia, gdyż cały czas pozostawałam w stosunku pracy i uzyskiwałam wysokie zarobki. Z końcem kwietnia 2013 r. zamierzam rozwiązać umowę o pracę i chciałabym wystąpić o wcześniejszą emeryturę. Czy jeśli z wnioskiem wystąpię w maju 2013 r., a więc już po ukończeniu 60 lat, ZUS przyzna mi to świadczenie i obliczy na starych zasadach?

Tak. Wcześniejsza emerytura pracownicza przysługuje kobiecie po osiągnięciu wieku 55 lat, jeżeli ma co najmniej 30-letni okres składkowy i nieskładkowy albo jeżeli ma co najmniej 20-letni okres składkowy i nieskładkowy oraz została uznana za całkowicie niezdolną do pracy. Emerytura ta przysługuje osobom, które ponadto:

wostatnio, przed zgłoszeniem wniosku o to świadczenie, były pracownikami oraz

ww okresie ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym pozostawały w stosunku pracy co najmniej przez sześć miesięcy.

Dwóch ostatnich warunków nie muszą spełniać osoby, które przez cały okres wymagany do przyznania emerytury (w przypadku kobiet 30 albo 20 lat) podlegały ubezpieczeniu społecznemu lub ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu stosunku pracy.

Z kolei warunek pozostawania w stosunku pracy przynajmniej przez sześć miesięcy w ciągu ostatnich 24 miesięcy podlegania ubezpieczeniom nie dotyczy osób, które w dniu zgłoszenia wniosku o emeryturę były uprawnione do renty z tytułu niezdolności do pracy.

Osoby urodzone w latach 1949-1968 (a więc także czytelniczka) mogą również nabyć prawo do wcześniejszej emerytury pracowniczej, jeśli:

wwarunki dotyczące wieku, wymiaru okresów składkowych i nieskładkowych i ewentualnie niezdolności do pracy spełniły do 31 grudnia 2008 r. oraz

wnie przystąpiły do otwartego funduszu emerytalnego albo złożyły wniosek o przekazanie środków zgromadzonych na rachunku w OFE, za pośrednictwem ZUS, na dochody budżetu państwa.

Wniosek o wcześniejszą emeryturę pracowniczą należy złożyć przed dniem ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Na mocy ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw wiek ten będzie od 1 stycznia 2013 r. stopniowo wydłużany. Wydłużenie powszechnego wieku emerytalnego obejmie mężczyzn urodzonych po 31 grudnia 1947 r. oraz kobiety urodzone po 31 grudnia 1952 r. I tak przykładowo dla kobiet urodzonych (jak czytelniczka) w okresie od 1 kwietnia 1953 r. do 30 czerwca 1953 r. wyniesie co najmniej 60 lat i 2 miesiące. Zatem w analizowanej sytuacji wniosek o wcześniejszą emeryturę pracowniczą należy złożyć najpóźniej do ukończenia tego wieku, tj. najpóźniej 19 czerwca 2013 r. W razie złożenia wniosku po tym terminie ZUS przyzna emeryturę z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego i obliczy ją na nowych zasadach, czyli na podstawie składek i kapitału początkowego.

Podstawa prawna

Art. 29 i 46 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— Od grudnia 2007 roku otrzymuję wcześniejszą emeryturę z tytułu pracy w szczególnych warunkach. W listopadzie 2012 r. ukończę 60 lat i będę mogła wystąpić z wnioskiem o przyznanie emerytury z tytułu osiągnięcia tego wieku. Słyszałam, że od 1 stycznia 2013 r. wejdą w życie niekorzystne przepisy dla osób, które pobierały wcześniejszą emeryturę. Czy w związku z tym powinnam zgłosić wniosek o emeryturę powszechną jeszcze w 2012 roku?

Tak. Wysokość nowej emerytury ustalana jest przez podzielenie podstawy jej obliczenia przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę danej osoby. Podstawą obliczenia emerytury jest suma zwaloryzowanego kapitału początkowego oraz składek na ubezpieczenie emerytalne zewidencjonowanych na indywidualnym koncie ubezpieczonego w ZUS z uwzględnieniem ich waloryzacji.

Powyższy sposób obliczenia nowej emerytury został w pewnym stopniu zmodyfikowany nowelizacją ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, która wejdzie w życie 1 stycznia 2013 r. Nowelizacja przewiduje, że podstawa obliczenia emerytury (przyznawanej na podstawie art. 24 ustawy o emeryturach i rentach z FUS) będzie ulegała pomniejszeniu o kwoty:

wpobieranych wcześniejszych emerytur przyznanych z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przed osiągnięciem wieku emerytalnego (zarówno na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z FUS i przepisów obowiązujących przed wejściem jej w życie, jak też na zasadach określonych w art. 88 Karty nauczyciela),

wpobieranych emerytur częściowych (świadczeń wprowadzonych wspomnianą nowelizacją, które będą mogły być przyznawane przed ukończeniem wydłużonego wieku emerytalnego).

Podstawa obliczenia nowej emerytury będzie pomniejszana o kwoty wcześniejszej emerytury lub emerytury częściowej w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Wprowadzenie powyższej regulacji jest bardzo niekorzystne dla osób, które zamierzają ubiegać się o przyznanie emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Będzie tak szczególnie wtedy, gdy wcześniejszą emeryturę, przysługującą w korzystnej wysokości, pobierały przez długi czas (np. przez kilka lat). Muszą się wówczas liczyć się ze znacznym zmniejszeniem podstawy obliczenia emerytury przyznawanej po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego.

Nowe regulacje będą miały zastosowanie do wszystkich emerytur, do których prawo powstanie po 31 grudnia 2012 r. Oznacza to, że osoba, która najpóźniej w grudniu 2012 r. spełni warunki wymagane do uzyskania tego świadczenia (ukończy powszechny wiek emerytalny wynoszący 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn) i zgłosi wniosek o jego przyznanie, zachowa uprawnienie do ustalenia emerytury powszechnej według zasad obowiązujących przed 1 stycznia 2013 r. W ten sposób uniknie pomniejszenia podstawy obliczenia tego świadczenia o kwoty pobranych wcześniejszych emerytur.

Podstawa prawna

Art. 24-26 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Art. 1 pkt 6 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

— W 2000 roku od razu po studiach wyjechałem do Kuwejtu. Pracowałem tam przez ponad 11 lat. Pół roku temu wróciłem do Polski. Na razie nigdzie nie pracuję. Do czasu znalezienia zatrudnienia chciałbym przystąpić do dobrowolnego ubezpieczenia, aby opłacać składki na przyszłą emeryturę. Byłem w ZUS. Z tego, co się dowiedziałem, obecnie nie mam jednak takiej możliwości, gdyż nie podlegałem w Polsce obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Czy taką możliwość uzyskam z początkiem 2013 roku?

Tak. Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych (w art. 7) przewiduje możliwość dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi. Obecnie mogą z niej jednak skorzystać tylko określone grupy osób wymienione w tym przepisie, tj. m. in. studenci, uczestnicy studiów doktoranckich niepodlegający ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innego tytułu, obywatele polscy wykonujący pracę za granicą w podmiotach zagranicznych. Ponadto art. 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przewiduje możliwość dobrowolnego kontynuowania ubezpieczeń emerytalnego i rentowych po ich ustaniu. Mogą z niej skorzystać:

wosoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi oraz

wobywatele polscy wykonujący pracę za granicą w podmiotach zagranicznych oraz obywatele polscy wykonujący pracę w podmiotach zagranicznych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli podmioty te nie mają w Polsce swojej siedziby ani przedstawicielstwa.

Z powyższego wynika, że osoba, która nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom w Polsce i nie jest wymieniona wśród podmiotów uprawnionych do dobrowolnego objęcia ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi (zgodnie z art. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych), nie może w myśl obecnie obowiązujących regulacji przystąpić do tych ubezpieczeń.

Obowiązujące przepisy zostaną jednak zmienione od 1 stycznia 2013 r. Wejdzie wówczas w życie ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw. Nowelizacja wprowadzi m.in. zmiany do art. 7 i 10 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Pierwszy z wymienionych przepisów pozwoli od nowego roku na dobrowolne podleganie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym i opłacanie z tego tytułu składek wszystkim osobom, które nie spełniają warunków do objęcia tymi ubezpieczeniami obowiązkowo. Dzięki temu nie będzie już potrzebna odrębna regulacja pozwalająca na kontynuowanie ubezpieczeń przewidziana w art. 10 tej ustawy. Przepis ten od 1 stycznia 2013 r. będzie jedynie przewidywał, że w przypadku gdy okres podlegania dobrowolnym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym przekroczy 10 lat, osoba ubezpieczona nie otrzyma minimalnego świadczenia, jeśli stan własnego konta nie będzie jej tego zapewniał.

Odnosząc przedstawione wyżej regulacje do analizowanego stanu faktycznego, wyjaśnić trzeba, że jeśli czytelnik nie znajdzie do nowego roku pracy i nie będzie miał obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych, będzie mógł od początku 2013 roku ubezpieczyć się dobrowolnie.

Podstawa prawna

Art. 7, art. 10, art. 14, art. 16 ust. 1, art. 17, art. 18 ust. 7, art. 36 ust. 5 i art. 47 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585 z późn. zm.).

Art. 6 pkt 2 i 3 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent