Trzeba zerwać umowę, aby ZUS wypłacił świadczenie

Uzyskanie prawa do emerytury zwykle nie jest uzależnione od rozwiązania stosunku pracy. Wyjątek dotyczy świadczenia przyznawanego nauczycielom (bez względu na wiek) na podstawie art. 88 Karty nauczyciela, a także wcześniejszej emerytury przysługującej głównie osobom zatrudnionym w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W tym ostatnim przypadku warunek ten zostanie zniesiony od 1 stycznia 2013 r. na podstawie ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw.

Należy jednak podkreślić, że kontynuowanie stosunku pracy zawartego przed przejściem na emeryturę nie pozwala, poza jednym wyjątkiem, na wypłatę przez ZUS przyznanego świadczenia.

Ustanie zatrudnienia

Od 1 stycznia 2011 r. obowiązuje zasada zawieszenia prawa do emerytury dla osób, które nie rozwiązały stosunku pracy z pracodawcą, na rzecz którego wykonywały zatrudnienie bezpośrednio przed nabyciem prawa do tego świadczenia. Wynika ona z art. 103a ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zawieszenie następuje niezależnie od wysokości przychodu osiąganego z tytułu kontynuowanego zatrudnienia.

Obowiązek rozwiązania stosunku pracy dotyczy również tych osób, które ukończyły już powszechny wiek emerytalny (obecnie 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn). Mogą one wprawdzie dorabiać bez żadnych konsekwencji dla wypłacanego świadczenia, ale dopiero wtedy, gdy rozwiążą stosunek pracy kontynuowany po przejściu na emeryturę. W przeciwnym razie ZUS zawiesza im prawo do tego świadczenia.

Istotne jest, że warunek rozwiązania stosunku pracy kontynuowanego po przejściu na emeryturę spełniony jest również wtedy, gdy pracownik rozwiąże ze swoim pracodawcą dotychczasowy stosunek pracy, a następnie nawiąże go ponownie (nawet następnego dnia) z tym samym zakładem pracy. Wypłata przyznanego świadczenia możliwa jest jednak tylko wtedy, gdy ponowne zatrudnienie nastąpi nie wcześniej niż w dniu, od którego została przyznana emerytura. [przykład 1]

Rozstanie ze wszystkimi pracodawcami

Pobieranie emerytury przyznanej przez ZUS uzależnione jest od rozwiązania wszystkich stosunków pracy, w jakich emeryt pozostawał przed nabyciem uprawnień emerytalnych. Nie ma przy tym znaczenia wymiar czasu pracy.

Ponadto obowiązek rozwiązania stosunku pracy kontynuowanego po przejściu na emeryturę dotyczy nie tylko zatrudnienia wykonywanego w Polsce (na podstawie polskich przepisów prawa pracy), ale również w państwach członkowskich Unii Europejskiej, Islandii, Liechtensteinie, Norwegii, Szwajcarii lub w państwach, z którymi łączą Polskę dwustronne umowy międzynarodowe w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (oprócz Australii). [przykład 2] Osoba ubiegająca się o polską emeryturę może natomiast kontynuować zatrudnienie wykonywane w krajach, z którymi Polska nie ma podpisanej tego rodzaju umowy.

Wyjątek od zasady

Przepis przewidujący zawieszenie prawa do emerytury z powodu kontynuowania dotychczasowego zatrudnienia dotyczy każdej emerytury przyznanej przez ZUS, a zatem wcześniejszej, przysługującej bez względu na wiek czy też emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego.

Wyjątek dotyczy tylko emerytur przyznawanych przez ZUS z urzędu na podstawie art. 27a ustawy o emeryturach i rentach z FUS (dla urodzonych przed 1 stycznia 1949 r.) lub na podstawie art. 24a tej ustawy (dla urodzonych po 1948 roku). Taka emerytura przysługuje osobie pobierającej rentę z tytułu niezdolności do pracy, która osiągnęła powszechny wiek emerytalny oraz podlegała przez jakikolwiek czas ubezpieczeniom. Przyznawana jest ona zamiast pobieranej renty z tytułu niezdolności do pracy.

W związku z tym, że osoby spełniające powyższe warunki nabywają prawo do emerytury z urzędu niezależnie od swojej woli, nie wymaga się od nich, aby rozwiązały stosunek pracy nawiązany przed uzyskaniem prawa do tego świadczenia. Mogą więc pobierać przyznaną z urzędu emeryturę bez względu na kontynuowanie zatrudnienia. Należy jednak podkreślić, że w przypadku, gdy zdecydują się wystąpić z wnioskiem o emeryturę do końca miesiąca, w którym ukończyli powszechny wiek emerytalny, ZUS rozpatrzy ten wniosek i przyzna emeryturę na ogólnych zasadach. Wówczas emeryt, który nie rozwiązał stosunku pracy kontynuowanego po nabyciu uprawnień emerytalnych, nie może liczyć na wypłatę nowo przyznanego świadczenia.

Środki w OFE

W związku z kontynuowaniem zatrudnienia po przejściu na emeryturę zawieszeniu podlega nie tylko emerytura z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale również okresowa emerytura kapitałowa, którą ZUS ustalił ze środków zgromadzonych w otwartym funduszu emerytalnym oraz na subkoncie w ZUS (w tzw. II filarze). Również w tym przypadku wyjątek dotyczy osób pobierających rentę z tytułu niezdolności do pracy. Jeśli ZUS przyznał im z urzędu okresową emeryturę kapitałową, nie podlega ona zawieszeniu pomimo nierozwiązania dotychczasowego stosunku pracy.

PRZYKŁAD 1

Wystarczy jednodniowa przerwa

Jan G. pozostaje w stosunku pracy. Chce kontynuować zatrudnienie co najmniej do końca 2013 roku. 10 października 2012 roku ukończy 65 lat i od razu zamierza wystąpić z wnioskiem o emeryturę. ZUS przyzna mu to świadczenie od daty osiągnięcia tego wieku. Nie podejmie jednak jego wypłaty w związku z pozostawaniem w stosunku pracy zawartym przed przejściem na emeryturę. Wypłata świadczenia będzie możliwa dopiero po ustaniu zatrudnienia. Jeśli uprawniony ponownie się zatrudni (nawet następnego dnia po nabyciu uprawnień emerytalnych, tj. 11 października 2012 r.), będzie mógł pobierać swoją emeryturę bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu.

PRZYKŁAD 2

Etat w Polsce i w Czechach

Anna K. mieszka na południu kraju i jest zatrudniona na pół etatu w Polsce, a na pół etatu w Czechach. 31 grudnia 2012 r. zamierza rozwiązać pierwszy stosunek pracy, a kontynuować drugie zatrudnienie. W listopadzie 2012 roku ukończy wiek 60 lat uprawniający ją do uzyskania emerytury. ZUS przyzna jej to świadczenie. Jednak jego wypłata będzie możliwa dopiero po rozwiązaniu drugiego stosunku pracy. Dopóki to nie nastąpi, emerytura będzie zawieszona.

Marek Opolski

ekspert od emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 24a, art. 27, art. 103a ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).

Ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).