Kto zgłasza studentów do ubezpieczenia zdrowotnego w ZUS

Niebawem październik i studenci rozpoczną naukę. Uczelnie (szkoły wyższe, jednostki prowadzące studia doktoranckie) muszą zdecydować, czy należy ich zgłaszać do ubezpieczenia zdrowotnego. Nie zawsze będą do tego zobowiązane. Muszą wykonać ten obowiązek tylko wówczas, gdy student nie ma innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego (np. nie jest zatrudniony na podstawie umowy o pracę) i nie może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny (czyli nie może go ubezpieczyć np. pracująca matka lub ojciec). Jeśli student będzie w tej drugiej sytuacji, zgłoszenie go do ubezpieczeń będzie spoczywało na jego płatniku składek (np. pracodawcy) albo płatniku składek członka jego rodziny.

Rozważmy po kolei wszystkie sytuacje.

Inny tytuł

Z uwagi, że obecnie studenci często podejmują działalność zarobkową, rozstrzygnijmy, kto w takim przypadku zgłosi ich do ubezpieczenia zdrowotnego. Gdy student jest równocześnie zatrudniony na podstawie umowy o pracę czy też prowadzi działalność gospodarczą (ma odrębny tytuł do ubezpieczeń), to podlega ubezpieczeniom (w tym zdrowotnemu) odpowiednio jako pracownik lub prowadzący działalność. W takiej sytuacji uczelnia nie zgłasza go do ubezpieczenia zdrowotnego.

W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że student, który nie ukończył 26 lat, nie podlega ubezpieczeniom społecznym oraz w konsekwencji ubezpieczeniu zdrowotnemu z tytułu umowy-zlecenia. Zatem studenta zleceniobiorcę do ukończenia 26 lat nie traktuje się jako posiadającego inny tytuł do ubezpieczeń.

Członkowie rodziny

Z praktyki wynika, że najczęściej student (który nie pracuje i nie jest z tego powodu ubezpieczony) korzysta z ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny.

W myśl ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych każda osoba, która podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu (a więc m.in. pracownik, zleceniobiorca, emeryt, rencista, osoba zarejestrowana jako bezrobotna), ma obowiązek zgłosić do tego ubezpieczenia członków swojej rodziny. Nie wiąże się to, co jest bardzo istotne, z koniecznością opłacenia wyższej składki. Członkami rodziny w rozumieniu tej ustawy są m.in. następujące osoby:

● dziecko własne, małżonka, przysposobione, wnuk albo dziecko obce, dla którego ustanowiono opiekę, albo dziecko obce w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka, do ukończenia przez nie 18 lat, a jeżeli kształci się dalej - do ukończenia 26 lat (jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi - bez ograniczenia wieku), [przykład 1]

● małżonek.

Osoba ubezpieczona zgłasza do ubezpieczenia zdrowotnego tylko tych członków swojej rodziny, którzy nie mają swojego tytułu do ubezpieczenia albo mają, ale status członka rodziny zwalnia ich z obowiązku ubezpieczenia. Taka sytuacja dotyczy właśnie studenta. Wobec tego student, który równocześnie spełnia warunki do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny, podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu właśnie jako członek rodziny. Dlatego uczelnia powinna uzyskać od każdego ze studentów oświadczenie o tym, iż nie mają oni innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego i mogą być zgłoszeni do ubezpieczenia zdrowotnego jako członkowie rodziny. Dopiero gdy takie oświadczenie zostanie złożone, student powinien być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego przez uczelnię.

Dziecko może być zgłoszone jako członek rodziny do ubezpieczenia zdrowotnego w okresie, w którym się kształci, nie dłużej jednak niż do 26 lat (bez ograniczenia wieku, jeżeli posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności lub inne traktowane na równi). Jeśli student pozostaje w związku małżeńskim, może być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego nie tylko przez rodziców, ale również przez współmałżonka, który ma tytuł do ubezpieczenia zdrowotnego, czyli jest np. zatrudniony na podstawie umowy o pracę albo prowadzi własną firmę. [przykład 2]

Formularz ZUS ZCNA

Zgłoszenie studenta do ubezpieczenia zdrowotnego jako członka rodziny (np. dziecka przez rodzica, małżonka przez współmałżonka) jest technicznie proste. Najpierw ubezpieczony (np. pracownik) składa u swojego płatnika (np. pracodawcy) wniosek w tej sprawie. Następnie płatnik przekazuje ten wniosek (na formularzu ZUS ZCNA) do ZUS.

Gdy osoba zgłoszona jako członek rodziny przestanie spełniać warunki do podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu, np. dziecko zgłoszone jako członek rodziny zakończy naukę, wówczas ubezpieczony - rodzic powinien poinformować o tym swojego płatnika. Ten poprzez złożenie druku ZUS ZCNA dokonuje wyrejestrowania z ubezpieczenia.

Podstawa wymiaru

Jak wyżej wspomniano, zdarza się, że student musi być ubezpieczony z tytułu "bycia studentem". Wówczas do ubezpieczenia zgłasza go uczelnia. Wtedy nie ma znaczenia, czy kształci się on w uczelni prywatnej, czy też państwowej oraz czy studia odbywają się w systemie dziennym, zaocznym, czy wieczorowym.

Płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne w rozważanym przypadku jest uczelnia. Składka ta (w wysokości 9 proc.) jest opłacana od kwoty odpowiadającej wysokości świadczenia pielęgnacyjnego przysługującego na podstawie przepisów o świadczeniach rodzinnych (obecnie 520 zł). Z uwagi na to, że składka na to ubezpieczenie jest miesięczna i niepodzielna, od takiej podstawy jest naliczana także za miesiąc, w trakcie którego student zakończył naukę lub przestał spełniać warunki do podlegania ubezpieczeniom np. z uwagi na uzyskanie innego tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego.

PRZYKŁAD 1

Uprawnienia wnuka

Dariusz B. ma 20 lat i jest studentem. Jego rodzice nie mają tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast jego dziadek jest emerytem. W takiej sytuacji Dariusz B. powinien zostać zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny (wnuk) przez dziadka.

PRZYKŁAD 2

Wyrejestrowanie

Marta K. ma 23 lata i jest studentką zgłoszoną do ubezpieczenia zdrowotnego przez uczelnię, gdyż zarówno jej rodzice, jak i dziadkowie nie mają tytułu do ubezpieczenia zdrowotnego. 6 października Marta K. wychodzi za mąż. Jej mąż prowadzi działalność gospodarczą. W konsekwencji Marta K. po zmianie stanu cywilnego powinna zostać zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego przez męża. Uczelnia powinna ją wyrejestrować z ubezpieczenia zdrowotnego.

Prawo studenta (zgłoszonego do ubezpieczenia zdrowotnego zarówno przez rodzica, jak i przez uczelnię) do korzystania ze świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego ustaje po upływie czterech miesięcy od zakończenia nauki lub skreślenia z listy studentów

Michał Jarosik

ekspert od ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego

Podstawa prawna

Art. 5 pkt 3, art. 66 ust. 1 pkt 20, art. 67 ust. 5, art. 73 pkt 4, art. 75 ust. 4, art. 81 ust. 8 pkt 3 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz.U. z 2008 r. nr 164, poz. 1027 z późn. zm.).