Emerytura częściowa pomniejszy docelową

Obecnie powszechny wiek emerytalny, zarówno dla osób urodzonych przed 1 stycznia 1949 roku, jak i po 31 grudnia 1948 roku, wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Od 1 stycznia 2013 r. zostanie on wydłużony. W tym dniu wejdzie bowiem w życie ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw.

Stopniowe podwyższanie

W przypadku osób urodzonych przed 1949 rokiem wydłużenie wieku emerytalnego obejmie wyłącznie mężczyzn urodzonych w 1948 roku. Powszechny wiek emerytalny, w którym będą mogli uzyskać prawo do emerytury, zostanie wydłużony (w zależności od miesiąca urodzenia) od 1 do 4 miesięcy.

Proces wydłużania powszechnego wieku emerytalnego w znacznie szerszym stopniu obejmie osoby urodzone po 31 grudnia 1948 r. Będzie dotyczył kobiet, które urodziły się po 31 grudnia 1952 r. oraz wszystkich mężczyzn. Będzie to stopniowe wydłużanie. Docelowo powszechny wiek emerytalny ma wynosić 67 lat dla obu płci.

Najwcześniej w 2014 roku

Nowelizacja ustawy o emeryturach i rentach z 11 maja 2012 r. przewidziała dla osób urodzonych po 31 grudnia 1948 r., które nie ukończyły jeszcze powszechnego wieku emerytalnego, możliwość uzyskania tzw. emerytury częściowej. Taka emerytura będzie mogła być im przyznana, jeśli łącznie spełnią dwa warunki:

● osiągną wiek wynoszący co najmniej 62 lata w przypadku kobiet i 65 lat w przypadku mężczyzn oraz

● udowodnią okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 35 lat dla kobiet i 40 lat dla mężczyzn.

Uzyskanie emerytury częściowej będzie więc uzależnione od posiadania długiego stażu ubezpieczeniowego. Brzmienie nowych przepisów wskazuje, że przy ustalaniu tego stażu ZUS będzie uwzględniał nie tylko okresy składkowe i nieskładkowe, ale - w razie gdy są krótsze od wymaganych 35 (40) lat - również wymienione w art. 10 ustawy o emeryturach i rentach z FUS tzw. okresy rolne, które nie zostały zaliczone przy ustalaniu prawa do emerytury lub renty rolniczej. Co więcej, jeśli okresy składkowe, nieskładkowe i rolne nadal nie będą wystarczające do przyznania emerytury częściowej, ZUS zaliczy również okresy pobierania renty z tytułu niezdolności do pracy, do której prawo ustało z powodu odzyskania zdolności do pracy.

Z naszych obliczeń wynika, że z emerytury częściowej będzie można skorzystać najwcześniej w 2014 roku. Wtedy bowiem wiek 65 lat ukończą pierwsi mężczyźni urodzeni po 31 grudnia 1948 r., których dotyczy wydłużenie wieku emerytalnego. Kobiety z tej grupy wiekowej (dla których przewiduje się powszechny wiek emerytalny wyższy niż 62 lata), wiek 62 lata uprawniający do przejścia na emeryturę częściową ukończą najwcześniej w styczniu 2021 roku. Wtedy też będą mogły przejść na to świadczenie.

Tylko 50 proc.

W celu obliczenia emerytury częściowej ZUS ustali najpierw pełną wysokość emerytury, która przysługiwałaby wnioskodawcy, gdyby ukończył już powszechny wiek emerytalny. Zrobi to według ogólnie obowiązujących zasad, a więc podzieli kwotę składek emerytalnych oraz kapitału początkowego (zewidencjonowanych na indywidualnym koncie osoby ubezpieczonej oraz odpowiednio zwaloryzowanych) przez średnie dalsze trwanie życia właściwe dla wieku przejścia na emeryturę częściową. Wysokość tego świadczenia będzie wynosiła 50 proc. pełnej kwoty emerytury. Nie zostanie objęta gwarancją najniższej emerytury. Oznacza to, że w przypadku, gdy wyliczona kwota będzie niższa od tej gwarantowanej, świadczenie nie zostanie podwyższone.

Wniosek do ZUS

Osoba uprawniona do emerytury częściowej będzie mogła po osiągnięciu wydłużonego powszechnego wieku emerytalnego wystąpić z wnioskiem o zamianę tego świadczenia na emeryturę ustaloną w pełnej wysokości. Warunkiem takiej zamiany będzie rozwiązanie stosunku pracy, jeśli wnioskodawca będzie w nim pozostawał przed przejściem na pełną emeryturę.

Wysokość emerytury przyznanej po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego zostanie obliczona na ogólnych zasadach, ale z uwzględnieniem wypłaty emerytury częściowej. W czasie pobierania tego świadczenia składki i kapitał początkowy będą wprawdzie nadal waloryzowane, ale ich suma (tzw. podstawa obliczenia emerytury) zostanie na końcu pomniejszona o wypłacone kwoty emerytury częściowej (w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne). Oznacza to, że im dłużej osoba uprawniona będzie pobierać emeryturę częściową, tym większe będzie obniżenie emerytury przyznanej po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego.

PRZYKŁAD

Zasady obliczania

Janusz D. urodził się w czerwcu 1949 roku. Wydłużony powszechny wiek emerytalny uprawniający go do przejścia na pełną emeryturę (65 lat i 6 miesięcy) ukończy w grudniu 2014 roku. Jednak już po ukończeniu 65 lat w czerwcu 1949 r. będzie mógł przejść na emeryturę częściową. Przy jej obliczaniu ZUS uwzględni średnie dalsze trwanie życia obowiązujące dla wieku 65 lat. Zakładając, że wyniesie ono 216 miesięcy, a kwota składek emerytalnych oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem ich waloryzacji - 330 450 zł, emerytura częściowa zostanie wyliczona w następujący sposób:

● 330 450 zł/216 = 1529,86 zł

● 1529,86 zł x 50 proc. = 764,93 zł.

Ważne

Emerytura częściowa będzie wypłacana bez względu na kontynuowanie stosunku pracy z dotychczasowym pracodawcą oraz niezależnie od wysokości uzyskiwanych przychodów z pracy zarobkowej

Krystyna Małecka

ekspert z zakresu emerytur i rent

Podstawa prawna

Art. 1 ustawy z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 637).

Ustawa z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 153, poz. 1227 z późn. zm.).