W porównaniu z innymi pracownikami nauczyciele mają uprzywilejowaną pozycję przy przechodzeniu na emeryturę

Od 1 stycznia przyszłego roku wiek emerytalny zarówno kobiet, jak i mężczyzn będzie podnoszony o jeden miesiąc co kwartał. W efekcie tych zmian pracownicy będą przechodzić na emeryturę - kobiety po ukończeniu 67 lat w 2040 r., zaś mężczyźni, kiedy w 2020 roku osiągną ten wiek. O ile jednak zatrudnieni w samorządach i administracji rządowej będą obowiązkowo pracować dłużej, to nauczyciele nadal mają możliwość korzystania z wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej. Taką gwarancję zawiera ustawa z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2012 r, poz. 637).

Przepisy podnoszące wiek emerytalny wprowadzają zmiany do ustawy z 22 maja 2009 r. o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych (Dz.U. z 2009 r. nr 97, poz. 800 z późn. zm.), która umożliwia pobieranie takich świadczeń do czasu osiągnięcia wieku uprawniającego do emerytury z systemu powszechnego. W praktyce oznacza to, że część nauczycieli będzie takie świadczenie pobierać dłużej o kilka lat w porównaniu z pracownikami innych urzędów czy instytucji.

Miejsce pracy

Przypominamy, że prawo do nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego mają nie tylko nauczyciele, ale także wychowawcy i inni pracownicy pedagogiczni zatrudnieni w:

● publicznych i niepublicznych przedszkolach,

● szkołach publicznych i niepublicznych o uprawnieniach szkół publicznych,

● publicznych i niepublicznych placówkach kształcenia ustawicznego,

● młodzieżowych ośrodkach wychowawczych,

● młodzieżowych ośrodkach socjoterapii,

● specjalnych ośrodkach szkolno-wychowawczych.

Z możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej mogą także skorzystać osoby zatrudnione w specjalnych ośrodkach wychowawczych dla dzieci i młodzieży. Takie same uprawnienia mają osoby pracujące z dziećmi i młodzieżą upośledzoną umysłowo w stopniu głębokim. Z prawa do wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej mogą także cieszyć się nauczyciele zatrudnieni w placówkach zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania.

Przy ubieganiu się o takie świadczenie sprawą niezwykle ważną jest forma zatrudnienia. Ze specjalnych uprawnień mogą skorzystać wyłącznie osoby, które były zatrudnione na podstawie umowy o pracę na stanowisku nauczyciela w ustawowo określonych placówkach. Jeśli więc po ustaniu tego stosunku pracy, a jeszcze przed zgłoszeniem wniosku o świadczenie nauczyciel podjął inne zatrudnienie lub działalność, nie może uzyskać świadczenia kompensacyjnego. Nie będzie mieć jednak żadnych problemów z otrzymaniem takiej formy ochrony przed wiekiem emerytalnym ten, kto po rozwiązaniu stosunku pracy w szkole, aż do czasu zgłoszenia wniosku o to świadczenie w ZUS, nie pracował lub nie prowadził firmy.

Nie tylko lata

Świadczenie kompensacyjne przysługuje nauczycielom, którzy łącznie spełnili następujące warunki:

● mają okres składkowy i nieskładkowy wynoszący co najmniej 30 lat, w tym co najmniej 20 lat wykonywania pracy nauczycielskiej,

● byli zatrudnieni w szkołach, przedszkolach lub placówkach w wymiarze co najmniej 1/2 obowiązkowego wymiaru zajęć,

● zwolnili się z pracy,

● osiągnęli wiek wymagany przez ustawę.

Nauczyciel ubiegający się o takie świadczenie musi spełnić te warunki najpóźniej na dzień rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy zawartego z tą placówką.

Jednym z kryteriów przyznawania świadczenia jest wiek emerytalny. System został tak skonstruowany, że uprawnienia emerytalne można uzyskać wyłącznie do końca grudnia 2032 roku. Nauczyciele, którzy do 31 grudnia 2032 roku nie ukończą 59 lat dla kobiet i 64 lat dla mężczyzn, nie będą mogli nabyć prawa do świadczenia kompensacyjnego. Z kolei ci, którym uda się spełnić wszystkie warunki do końca 2032 roku, będą mogli otrzymywać pieniądze do ukończenia 67. roku życia. Bardzo korzystne dla uprawnionych rozwiązania dotyczą pierwszego okresu ubiegania się o świadczenia. Do 31 grudnia 2014 r. wiek, w którym nauczyciele mogą ubiegać się o świadczenie kompensacyjne, jest jednakowy dla kobiet i dla mężczyzn i wynosi co najmniej 55 lat. Powyższe dotyczy nauczycieli, którzy ukończyli 55 lat (również przed dniem 1 stycznia 2009 r.) lub ukończą ten wiek do 31 grudnia 2014 r. Potem ustawa przewiduje zróżnicowanie dla kobiet i mężczyzn, jeśli chodzi o wiek uprawniający do przyznania świadczenia.

Staż z ograniczeniami

Warunkiem niezbędnym jest udowodnienie co najmniej 20-letniego okresu pracy nauczycielskiej. Przy ustalaniu stażu nie jest możliwe uwzględnienie okresów pracy nauczycielskiej wykonywanej np. w 1/3 czy 1/4 obowiązkowego wymiaru zajęć. Ale mogą być one uwzględnione przy ustalaniu 30-letniego okresu składkowego i nieskładkowego, o ile nastąpiły po 14 listopada 1991 r. Przy ustalaniu wymaganego do przyznania świadczenia okresu pracy nauczycielskiej nie uwzględnia się czasu niewykonywania pracy, za które nauczyciel otrzymał wynagrodzenie lub świadczenie z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.

Do stażu ubezpieczeniowego nie zalicza się więc:

● niezdolności do pracy, za którą zostało wypłacone wynagrodzenie, zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne,

● okresu wypłaty zasiłku opiekuńczego lub macierzyńskiego,

● czasu niewykonywania pracy, za którą wypłacono - na podstawie ustawy - Karta Nauczyciela - wynagrodzenie za usprawiedliwioną nieobecność w pracy, np. w okresie zwolnienia lekarskiego, a w odniesieniu do wynagrodzenia wypłaconego nauczycielowi podczas urlopu macierzyńskiego - tylko za okres od 15 listopada 1991 r. do 31 lipca 1992 r.,

● urlopu dla poratowania zdrowia,

● urlopu szkoleniowego,

● przebywania na urlopie na dalsze kształcenie się,

● pozostawania w stanie nieczynnym.

Od kiedy pieniądze

Prawo do świadczenia kompensacyjnego powstaje z dniem spełnienia ostatniego z warunków wymaganych do nabycia tego prawa. Jeśli nauczyciel spełnił wszystkie warunki, a pozostaje jeszcze w stosunku pracy, prawo może nabyć od następnego dnia po ustaniu tego zatrudnienia. Gdy osoba ubiegająca się o świadczenie w dniu spełnienia ostatniego z warunków pobiera zasiłek chorobowy lub świadczenie rehabilitacyjne, prawo do niego może nabyć dopiero od dnia zaprzestania pobierania zasiłku lub świadczenia. W sytuacji gdy złożyła wniosek o świadczenie kompensacyjne w miesiącach następujących po miesiącu spełnienia ostatniego z warunków wymaganych do nabycia uprawnień lub zaprzestania pobierania zasiłku chorobowego bądź świadczenia rehabilitacyjnego, prawo to powstaje od pierwszego dnia miesiąca, w którym został zgłoszony wniosek.

Prawo do świadczenia kompensacyjnego ustaje, jeśli nauczyciel wróci do pracy w szkole.

ZUS zawiesza wysokość wypłacanego świadczenia bez względu na wysokość uzyskiwanego przychodu, jeśli nauczyciel rozpoczął pracę w placówkach oświatowych. Jednak nie ma przeszkód, aby podjął inną pracę na przykład w sklepie czy urzędzie. W takiej sytuacji jego świadczenie jest zawieszane lub zmniejszane na ogólnych zasadach przewidzianych dla emerytur i rent. Będzie więc wypłacane w pełnej wysokości, jeśli przychód osoby uprawnionej nie przekracza 70 proc. przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.

Okres przyznawania świadczenia kompensacyjnego	Roczniki przechodzące na świadczenia kompensacyjne*	Wiek przechodzenia na świadczenie kompensacyjne w latach	Wiek przechodzenia na emeryturę w systemie pracowniczym dla danego rocznika	Maksymalna różnica między długością pracy nauczycielki i pracownicy z tego samego rocznika w miesiącach
2013 - 2014	1954 - 1959	55	Od 60 lat i 5 miesięcy do 62 lat i 4 miesięcy	88
2015 - 2016	1960 - 1961	55	Od 62 lat i 5 miesięcy do 63 lat	96
2017 - 2018	1962 - 1963	55	Od 63 lat i 1 miesiąca do 63 lat i 8 miesięcy	104
2019 - 2020	1964 - 1965	55	Od 63 lat i 9 miesięcy do 64 lat i 4 miesięcy	112
2021 - 2022	1966 - 1967	55	Od 64 lat i 9 miesięcy do 65 lat	120
2023 - 2024	1968 - 1969	55	Od 65 lat i 1 miesiąca do 65 lat i 8 miesięcy	128
2025 - 2026	1969 - 1970	56	Od 65 lat i 5 miesięcy do 66 lat	120
2027 - 2028	1970 - 1971	57	Od 65 lat i 9 miesięcy do 66 lat i 4 miesięcy	112
2029 - 2030	1971 - 1972	58	Od 66 lat i 1 miesiąca do 66 lat i 8 miesięcy	104
2031 - 2032	1972 - 1973	59	Od 66 lat i 5 miesięcy do 67 lat	96

Okres przyznawania świadczenia kompensacyjnego	Roczniki przechodzące na świadczenia kompensacyjne*	Wiek przechodzenia na świadczenie kompensacyjne w latach	Wiek przechodzenia na emeryturę w systemie pracowniczym dla tego samego rocznika	Maksymalna różnica między długością pracy nauczyciela i pracownika z tego samego rocznika w latach (miesiące podajemy w nawiasie)
2013 - 2014	1954 - 1959	55	67	12 lat (144)
2015 - 2016	1959 - 1960	56	67	11 lat (132)
2017 - 2018	1960 - 1961	57	67	10 lat (120)
2019 - 2020	1961 - 1962	58	67	9 lat (108)
2021 - 2022	1962 - 1963	59	67	8 lat (96)
2023 - 2024	1963 - 1964	60	67	7 lat (84)
2025 - 2026	1964 - 1965	61	67	6 lat (72)
2027 - 2028	1965 - 1966	62	67	5 lat (60)
2029 - 2030	1966 - 1967	63	67	4 lata (48)
2031 - 2032	1967 - 1968	64	67	3 lata (36)

 

*Powielanie się roczników to nie błąd; ustawa o nauczycielskich świadczeniach kompensacyjnych zakłada, że niektóre roczniki mogą przechodzić na te świadczenia nawet przez dwa lata kalendarzowe

Ważne

Przy ustalaniu 20-letniego stażu pracy nauczycielskiej nie uwzględnia się również okresów urlopu wychowawczego, urlopu bezpłatnego oraz służby wojskowej

Bożena Wiktorowska

bozena.wiktorowska@infor.pl