Czy pracodawca skazany przez sąd uiści opłatę dodatkową

Czytelnik od kilku lat prowadzi niewielką firmę, w której zatrudnia kilku pracowników. W 2011 roku nie opłacał za nich składek na ubezpieczenia społeczne. Obecnie toczy się przeciwko niemu postępowanie sądowe w sprawie o wykroczenie, w wyniku którego może zostać ukarany grzywną. Czy w razie niekorzystnego wyroku ZUS będzie mógł wymierzyć mu także tzw. dodatkową opłatę?

Nie. W związku ze zmianą przepisów, która weszła w życie 31 maja br., ZUS nie będzie mógł wymierzyć czytelnikowi dodatkowej opłaty w razie ukarania go grzywną przez sąd.

10 maja 2012 r. Sejm uchwalił nowelizację kodeksu karnego i ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zmiany te zostały wprowadzone w następstwie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r. Trybunał orzekł w nim, że przepisy dopuszczające stosowanie wobec tej samej osoby fizycznej, za ten sam czyn, nie tylko odpowiedzialności za przestępstwo (lub wykroczenie), ale także dodatkowej opłaty wymierzonej przez ZUS, są niezgodne z konstytucją. Utrata mocy zakwestionowanych przepisów została odroczona przez Trybunał o 18 miesięcy od dnia ogłoszenia omawianego wyroku. Z tego względu z tą właśnie datą (31 maja 2012 r.) weszły w życie nowe regulacje.

Nowelizacja określa rodzaje sankcji, które mogą dotknąć płatnika składek w związku z nieopłacaniem składek na ubezpieczenia społeczne lub opłacaniem ich w zaniżonej wysokości. Najbardziej dotkliwa kara może zostać nałożona na płatnika składek przez sąd w przypadku, gdy zachodzą przesłanki do poniesienia przez niego odpowiedzialności na podstawie art. 218 par. 1a kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem, osoba, która wykonując czynności w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, złośliwie lub uporczywie narusza prawa pracownika wynikające ze stosunku pracy lub ubezpieczenia społecznego podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do dwóch lat. Po zmianie przepisów nadal istnieje także możliwość uznania za wykroczenie czynu płatnika polegającego na niedopełnieniu obowiązku opłacania składek na ubezpieczenia społeczne w przewidzianym przepisami terminie oraz ukarania go przez sąd grzywną w wysokości do 5000 zł.

Po wejściu w życie nowych regulacji, w razie nieopłacenia składek lub opłacenia ich w zaniżonej wysokości, ZUS nadal może wymierzyć płatnikowi składek dodatkową opłatę do wysokości 100 proc. nieopłaconych składek. Takie uprawnienie przewiduje nowy art. 24 ust. 1a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2009 r. nr 205, poz. 1585), bliźniaczo podobny do dotychczasowego art. 24 ust. 1 tej ustawy.

Nowelizacja wprowadziła jednak dodatkowe regulacje zakazujące wymierzania przez ZUS dodatkowej opłaty w stosunku do płatnika składek będącego osobą fizyczną, skazanego już prawomocnym wyrokiem za ten sam czyn polegający na nieopłaceniu składek lub opłaceniu ich w zaniżonej wysokości.

Jeśli ZUS wszczął już postępowanie o wymierzenie dodatkowej opłaty, ma obowiązek z urzędu je umorzyć, a jeśli w sprawie została już wydana decyzja, musi ją z urzędu uchylić i zwrócić płatnikowi dodatkową opłatę wraz z odsetkami (o ile opłata ta została już pobrana). W przypadku gdy postępowanie w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie w związku z nieopłaceniem składek lub opłaceniem ich w zaniżonej wysokości nie zostało jeszcze zakończone prawomocnym wyrokiem, ZUS nie może wszcząć postępowania o wymierzenie dodatkowej opłaty, a wszczęte postępowanie powinien zawiesić. Jeśli postępowanie przed sądem zakończy się prawomocnym skazaniem płatnika składek, ZUS umorzy postępowanie w sprawie wymierzenia dodatkowej opłaty.

Zakaz łączenia dodatkowej opłaty z sankcją za przestępstwo lub wykroczenie ma zastosowanie również do tych postępowań (w sprawie o przestępstwo lub wykroczenie oraz o wymierzenie dodatkowej opłaty), które zostały wszczęte i niezakończone przed 31 maja 2012 r.

Marek Opolski

marek.opolski@infor.pl

Podstawa prawna

Art. 1 - 4 ustawy o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2012 r. nr 611).

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 18 listopada 2010 r. (P 29/09, Dz.U. nr 225, poz. 1474).